Interview

Nederlandse boer in Oekraïne: ‘Oorlog kan mondiale voedselcrisis veroorzaken’

Niet alleen wapengeweld bedreigt de inwoners van Oekraïne. Dat het graan niet kan worden ingezaaid, werpt een angstaanjagende schaduw vooruit. Want, zegt een Nederlander die er al twintig jaar boert, straks is er geen oogst. En dan komt er honger, in Oekraïne en de wereld.

Robèrt Misset
Kees Huizinga: ‘Ik vrees een enorm gat in de voedselvoorziening als we niet kunnen zaaien. Het kan catastrofale gevolgen hebben.’ Beeld
Kees Huizinga: ‘Ik vrees een enorm gat in de voedselvoorziening als we niet kunnen zaaien. Het kan catastrofale gevolgen hebben.’

Vanaf de boerderij van Kees Huizinga vertrekken deze woensdag vrachtauto’s met meel, uien en suiker naar het Oekraïense leger in Bila Tserkva, 80 kilometer ten zuiden van de belegerde hoofdstad Kyiv. Vandaag stuurt de boer nog eens 20 ton suiker naar Mykolayiv, een stad in het zuiden. ‘De Russen rukken op in die regio, het is nog de vraag of we het leger daar kunnen bevoorraden’, vertelt Huizinga, telefonisch vanuit zijn woonplaats Kischenci.

Daar, zo’n 200 kilometer ten zuiden van Kyiv, is het nog relatief rustig. ‘Ik zit hier in the middle of nowhere. Af en toe valt in het nabijgelegen Oeman een bom. Maar de beelden uit de rest van het land zijn hartverscheurend. Iedereen is bloednerveus.’ Van boeren komt weinig. Huizinga helpt ook mee om hulp uit Nederland te coördineren. ‘Ik had net nog iemand van Damen Shipyards aan de lijn, de steun is overweldigend.’

Huizinga (47) verblijft al twintig jaar in Oekraïne; hij spreekt vloeiend Oekraïens en Russisch. Op zijn boerderij biedt hij onderdak aan vluchtelingen uit Charkiv, Soemy en Sjevjerodonetsk. Hij hoort van hen hoe het Russische leger nu ook burgerdoelen bestookt. ‘Er moet snel iets gebeuren, de situatie is buitengewoon deprimerend.’

Schuilplaats

Huizinga maakt geen onderscheid, zijn boerderij is zelfs een schuilplaats voor Russen. ‘Een Rus die bij mij overnachtte, had zijn ouders uit Moskou op bezoek. Ze krijgen nu tijdens de oorlog een cursus ‘depoetinisatie’, de schellen vielen hun van de ogen. Ze waren gehersenspoeld door de Russische propaganda. Maar ze zijn bang om in Moskou de waarheid te vertellen over de oorlog, zo diep zit de angst voor het regime.’

Na zijn studie aan de landbouwuniversiteit in Wageningen bood Oekraïne hem als boer de kansen die hij niet kreeg in Nederland. Huizinga: ‘Mijn Groningse nuchterheid bleek wonderwel aan te sluiten bij de Oekraïense mentaliteit, ook hier zijn de mensen van het platteland een tikje stug. Je moet ze echt voor je winnen. Toen we hier kwamen, lag de helft van het land nog braak omdat het geld voor investeringen ontbrak. In twintig jaar tijd hebben de boeren hun productie bijna verviervoudigd. Die ontwikkeling is nog lang niet voltooid.’

Huizinga’s oorspronkelijke 800 hectare zijn er inmiddels 15 duizend, met 2.000 koeien en 450 varkens. Hij leidt een bloeiend boerenbedrijf met vierhonderd medewerkers en een jaaromzet van 35 miljoen euro. Nu kan hij nog boeren, maar hij voorziet een stille ramp achter de huidige tragedie.

Oekraïne geldt als de ‘graanschuur van Europa’, terwijl Rusland ’s werelds grootste tarwe-exporteur is. Over twee weken moeten de boeren beginnen met zaaien om in de zomer graan te kunnen oogsten. Het lijkt nagenoeg uitgesloten nu de oorlog zich over het land uitbreidt.

Huizinga waarschuwt dat de hele wereld de gevolgen zal ervaren. ‘Er dreigt een mondiale voedselcrisis. Oekraïne is een agrarisch land. Het bezit 25 procent van de zogeheten zwarte aarde op de wereld, het is zeer vruchtbare grond. Maar ik vrees een enorm gat in de voedselvoorziening als we niet kunnen zaaien. Het kan catastrofale gevolgen hebben.’

Het veiligstellen van de voedselketen is dan ook een doorslaggevend argument om de oorlog zo snel mogelijk te beëindigen, stelt Huizinga. Oekraïne oogst tussen 80- en 90 miljoen ton graan en oliehoudende zaden, samen met Rusland verzorgt het land 25 procent van de export van granen. Oekraïne mikte al op een graanoogst van 120 miljoen ton.

Holodomor niet vergeten

‘Afgezien van het aantal directe slachtoffers kan deze oorlog uitmonden in een nog veel grotere ramp’, zegt Huizinga. ‘Voor de export is een mislukte oogst rampzalig. Vanwege de sancties kan Rusland waarschijnlijk geen tarwe meer uitvoeren. De graanprijzen zullen blijven stijgen en dat kan kan in arme, Afrikaanse landen weer tot hongersnood leiden.’

De bejaarden in zijn omgeving kennen de consequenties van een mislukte of gesaboteerde oogst. Ze vertellen de gruwelverhalen van de ‘Holomodor’ (uithongeren tot de dood toe), toen Oekraïense boeren zich in de jaren dertig verzetten tegen de verplichte graanlevering aan de Sovjet-Unie. Na de mislukte oogst in 1932 regisseerde Sovjet-leider Stalin een hongersnood die tussen de 2,5- en 7 miljoen Oekraïners het leven kostte.

Huizinga: ‘Dat zijn de Oekraïners niet vergeten. Ik ken oudjes uit de dorpen die deze geschiedenis doorgeven aan de huidige generatie. Iedereen kent het belang van een geslaagde oogst. Het is voor niet-agrariërs moeilijk te begrijpen hoe het werkt in de landbouw. Je hebt als boer maar één kans om te zaaien en één kans om te oogsten. Het is geen sport, waarbij je een herkansing krijgt.’

‘Elke dag dat je te laat bent, gaat de potentiële opbrengst hard achteruit. Sommige collega’s waren al zomergerst aan het zaaien, daar zijn ze vanwege de oorlog mee gestopt. Hun tijd is beperkt. Als ze over een paar weken niet verder kunnen, is het te laat. Dan kiemt het zaad niet meer, omdat het in te droge grond komt. En wie niet kan zaaien, oogt slechts onkruid.’

Huizinga’s vrouw en twee kinderen hebben Oekraïne verlaten, ze zijn in Nederland. Hij blijft achter in Kischenci. ‘Er zal niet zo snel een raket op mijn dak vallen. Dit is mijn levenswerk, ik kan hier niet weg.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden