Nederlandse bedrijven in het buitenland niet vies van corruptie

Voor een goede order in corrupte landen waren Nederlandse bedrijven vroeger niet vies van wat corruptie. Er zullen meer schandalen opduiken.

Luchtfoto van de King Fahd Causeway, een snelweg over een dijk met bruggen die Saoedi-Arabië verbindt me de eilandstaat Bahrein, aangelegd door Ballast Nedam in de jaren tachtig. Het is niet bekend of bij dit project sprake is geweest van de door justitie gewraakte praktijken.Beeld Jon Bowles

Waar is de tijd gebleven dat je als Nederlands bedrijf je buitenlandse smeergeld nog fatsoenlijk kon aftrekken van de belasting? Wie zaken wilde doen in landen waar corruptie een vanzelfsprekend onderdeel is van het zakendoen, zo was de gedachte, ontkwam nu eenmaal niet aan cadeautjes voor zakenpartners, ambtenaren en politici. De cadeautjes konden vervolgens als kosten worden afgetrokken van de winst, voordat de fiscus de winstbelasting zou heffen.

In 2001 werd het betalen van smeergeld in het buitenland strafbaar. De gemaakte kosten waren niet langer fiscaal aftrekbaar. Nederland ondertekende drie jaar eerder al de richtlijnen van de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) tegen corruptie. Nederlandse bedrijven die in het buitenland oneigenlijke betalingen deden, zouden ook in eigen land worden vervolgd.

Ballast Nedam

De praktijk blijkt hardnekkig. Maandagavond onthulde omroep Human op basis van een dossier van de Nederlandse Fiscale Inlichtingen- en Opsporingsdienst (FIOD) dat bouwbedrijf Ballast Nedam voor het binnenhalen van grote orders in Saoedi-Arabië honderden miljoenen dollars aan smeergeld zou hebben betaald aan bedrijfjes van leden van de Saoedische koninklijke familie. Dat het bouwbedrijf zijn opdrachten in het land niet gratis had gekregen, was al bekend, maar werd nu voorzien van tal van extra details.

De Nederlandse bouwer lijkt tussen 1996 en 2001 behulpzaam te zijn geweest bij het plunderen van de Saoedische staatskas door de koninklijke familie. Op grote opdrachten zoals het verbouwen van twee vliegvelden werd een enorme toeslag gerekend. De tientallen miljoenen zouden door Ballast Nedam vervolgens zijn doorgesluisd naar vennootschappen in fiscale paradijsjes als Liechtenstein en Jersey.

Bij de Saoedische zakenprins Waleed bin Talal zou zelfs 467 miljoen dollar terecht zijn gekomen. In 2003 werd de mede-eigenaar van Disney en Twitter benoemd tot officier in de Orde van Oranje-Nassau als dank voor zijn 'buitengewoon belangrijke rol in de Nederlands-Saoedische economische betrekkingen'. Het onderzoek naar de malversaties van Ballast Nedam begon in 2011 en eindigde een jaar later in een miljoenenschikking.

Over de zaak zou weinig meer bekend zijn geworden als het Openaar Ministerie niet had besloten om twee ex-medewerkers van het bedrijf alsnog te vervolgen wegens witwassen. Zij zouden zich een deel van het smeergeld hebben toegeëigend. In de strafzaak zal de rol van hun voormalige werkgever en die van de Saoedische koninklijke familie ongetwijfeld uitgebreid aan de orde komen.

Meer schandalen

Het valt te verwachten dat in de komende jaren tal van nieuwe omkopingsgevallen in de openbaarheid komen. In 2012 bleek uit onderzoek van accountant Ernst & Young onder 1.700 bedrijven in 43 landen de bereidheid om smeergeld te betalen te zijn gestegen onder druk van de economische crisis. In moeilijke tijden was bij het binnenhalen of behouden van klanten nu eenmaal wat meer geoorloofd dan in tijden van voorspoed. Van de ondervraagden rechtvaardigde 18 procent het betalen van steekpenningen.

Drie jaar geleden drong de OESO nog aan op een versterking van het Nederlandse anti-corruptiebeleid. Nederland doet te weinig, stelde de organisatie. Van de 22 officiële klachten over omkoping door Nederlanders in het buitenland waren er maar acht onderzocht. Daarvan zijn er twee voor de rechter gebracht. Gezien de omvang van de Nederlandse export en investeringen in het buitenland hadden dat er veel meer moeten zijn.

Nederland lijkt inmiddels zijn inspanningen te hebben verhoogd. De FIOD heeft eind vorig jaar een anti-corruptie centrum (ACC) geopend. Een aantal recente invallen, zoals die bij Damen Shipyards, lijken een verhoogde inzet te bevestigen. Het onderzoek richt zich op malversaties in het buitenland.

In twee onderzoeken van de ministeries van Economische en Buitenlandse Zaken, in 2001 en 2006, verzuchtten 32 van de 40 geënquêteerde Nederlandse bedrijven nog dat het zonder enige vorm van omkoping niet mogelijk is in het buitenland te werken. Die meerderheid wordt niet meer gehaald, mede door het oplopen van de boetebedragen en de bijbehorende negatieve publiciteit.

Wie toch wil wegkomen met corruptie, al dan niet met een schikking, doet er verstandig aan het smeergeld te laten stromen in landen waarmee Nederland en andere landen een gevoelige relatie hebben. In de vervolging van de oud-medewerkers van Ballast Nedam wil het ministerie van Buitenlandse Zaken Saoedi-Arabië niet lastig vallen met een rechtshulpverzoek voor het horen van een getuige in het land. Dat de getuige zou worden bevraagd over de betrokkenheid van een lid van het Saoedische koninklijk huis zou niet alleen kunnen leiden tot ernstige represailles tegen de getuige, was het antwoord; het onderzoek zou ook kunnen leiden tot schade aan de relatie van Nederland met Saoedi-Arabië.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden