Vijf vragen over Corruptie in Nederland

Nederlandse aanpak corruptie schiet (nog steeds) te kort - hoe komt dat?

Nederland heeft te weinig regels en richtlijnen om corruptie in onder meer de politiek te voorkomen. Dat stelt het Europese anti-corruptieorgaan Greco in een rapport, met daarin ook een waslijst aan te nemen maatregelen. Vijf vragen over de Nederlandse aanpak van corruptie.

Luchtfoto van (VLNR) het stadhuis, de ministeries van Veiligheid en Justitie, Binnenlandse Zaken, Onderwijs en Buitenlandse Zaken naast Den Haag Centraal. Beeld ANP

Komt de kritiek op ons anti-corruptiebeleid uit de lucht vallen?

Zulke geluiden zijn niet nieuw. In 2014 wees de Europese Unie al op plekken in het Nederlandse democratische stelsel die kwetsbaar zijn voor corruptie. De EU vroeg onder meer aandacht voor het gebrek aan inzicht in de zakelijke belangen van ministers en staatssecretarissen. Eerder, in 2012, waarschuwde Transparency International al voor problemen met de transparantie en integriteit in Nederland. Volgens de waakhond ontbrak het volstrekt aan mechanismen die de parlementaire integriteit bewaken.

Is het werkelijk zo slecht gesteld met de Nederlandse politiek?

Dat ook weer niet: volgens Greco (de Groep van Staten tegen Corruptie, een onderdeel van de Raad van Europa) rust de Nederlandse democratie op pijlers als politieke aansprakelijkheid, vertrouwen en consensus. Niet voor niets vindt Nederland zich op ranglijstjes steevast terug tussen de minst corrupte landen: wereldwijd staat het op de 8ste plek, binnen de Europese Unie op de 5de.

Maar dat het stelsel zo op vertrouwen leunt, is tegelijkertijd de zwakke plek van de Nederlandse democratie, constateert Greco. Een echte strategie om corruptie te voorkomen ontbreekt; van politici wordt verwacht dat ze zelf goed weten wat mag en wat niet. Lobbyisten hebben grotendeels vrij spel en er bestaan geen regels om te voorkomen dat ex-kabinetsleden aan de slag gaan in de sector waarover zij vlak daarvoor de scepter zwaaiden. Een recent voorbeeld is voormalig staatssecretaris van Volksgezondheid Martin van Rijn, die na Rutte II de baas werd van een groep van drie grote ziekenhuizen in Zuid-Holland.

Welke maatregelen moet het kabinet volgens Greco nemen?

De waakhond dringt onder meer aan op een gedragscode voor ministers en staatssecretarissen. Het huidige ‘Blauwe boek’, met daarin de instructies voor bewindslieden, schiet op het thema integriteit te kort, aldus Greco. Het toezicht op het naleven van zo’n gedragscode zou dan bij de premier en het parlement moeten komen te liggen. Ook wil Greco dat regels worden opgesteld voor de omgang van toppolitici met lobbyisten. Een register voor de groeiende lobbysector mag daarbij niet ontbreken.

Voor ex-bewindslieden die een baan zoeken in de private sector moeten beperkingen worden ingesteld, zoals een afkoelperiode . Wat betreft de zakelijke belangen die kunnen raken aan het politieke functioneren, zouden ook die van hun familieleden moeten worden doorgegeven, vindt Greco. Op dit moment is alleen de bewindspersoon zelf daartoe verplicht, waardoor weinig tot geen zicht bestaat op het eventuele bevoordelen van de familie.

Lopen ook andere onderdelen van de samenleving risico?

Greco onderzocht eveneens de marechaussee en de Nationale Politie. Het vertrouwen van de burger in de sterke arm der wet is groot, constateerde het anti-corruptieorgaan, maar dat betekent niet dat alles vlekkeloos verloopt. Greco wijst op incidenten waarbij de politie vertrouwelijke informatie lekte aan criminelen. Een voorbeeld is ‘politiemol’ Mark M., die een motorbende waarschuwde voor een aanstaande inval.

Greco stelt onder meer voor de controle op vertrouwelijke informatie op te voeren, zodat altijd duidelijk is wie welke gegevens heeft geraadpleegd. Ook moet het voor agenten en de marechaussee verplicht worden om belangenverstrengeling bij en wangedrag door collega’s te melden; nu wordt slechts van hen verwacht dat zij aan de bel trekken bij overduidelijke criminele handelingen.

Maar gaat het kabinet luisteren naar de Europese zorgen?

Het kabinet gaat de in totaal zestien aanbevelingen eerst bestuderen, sprak premier Rutte op de wekelijkse persconferentie van vrijdag. Daarna komt verantwoordelijk minister Kajsa Ollongren (Binnenlandse Zaken) met praktische uitwerkingen, beloofde hij.

Rutte benadrukte de ‘positieve grondtoon’ van het rapport, waarin wordt erkend dat Nederland mondiaal goed scoort. Dat de wensenlijst van Greco ondanks die reputatie lang is, doet daar volgens de premier niets aan af. ‘Daar is die club dan ook voor.’

Aanbevelingen

18 maanden heeft Nederland om invulling te geven aan de aanbevelingen van Greco tegen corruptie in de politiek en de politie en marechaussee. Daarna moet het kabinet verklaren wat het wel en niet heeft doorgevoerd. Volgens de waakhond heeft Nederland een goede staat van dienst bij het opvolgen van dergelijke aanbevelingen: in de voorgaande vier rapporten die Greco over Nederland als lidstaat opstelde, nam de regering 42 tot 100 procent van alle suggesties over

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden