Nederland verliest zelfstandige papierindustrie

Met Gelderse Papiergroep dreigt Nederland een van de laatste zelfstandige papierfabrikanten te verliezen. Ook Gelderse alleen kan de investeringen in grote machines niet betalen....

De geschiedenis blijft zich herhalen. Ooit bestond de Nederlandse papierindustrie uit talloze kleine familiebedrijven. Hoewel Nederland niet de grote bossen bezit waar landen als Zweden, Finland en Canada hun papierindustrie op hebben gebouwd, staat hier toch al lang een bloeiende papierindustrie.

'Het zijn allemaal familiebedrijven geweest, meestal in waterrijke gebieden met watermolens. Met name het geschepte, oud-Hollandse papier stond internationaal goed aangeschreven', vertelt B. Addink, bestuurder van FNV Bondgenoten.

De dure vodden waarvan in de zestiende eeuw het mooie papier werd gemaakt, werden met behulp van watermolens tot pulp geslagen waarna er papier uit werd geschept. Door de industrialisatie kwam daar halverwege de negentiende eeuw een einde aan.

De vodden werden vervangen door het veel goedkopere houtpulp en de molens door stoommachines. Omdat de familiebedrijven de investeringen in de machines niet konden betalen, sloten zij zich aan bij grote concerns.

Hoewel de Scandinaviërs en Duitsers sindsdien de boventoon voeren, blaast de Nederlandse papierindustrie internationaal toch een toontje mee, nog steeds met relatief hoogwaardig papier. Zetten de buitenlandse papierfabrikanten hun bossen om in grote hoeveelheden cellulose en maken ze voornamelijk bulkproducten, Nederlandse papierfabrikanten staan bekend om het dikke, gladde papier voor bijvoorbeeld jaarverslagen of glossy magazines.

Maar Nederlands zijn die papierfabrieken vaak niet meer. Ook de wat grotere papierfabrikanten, waarin de familiebedrijven veelal waren opgegaan, konden zich moeilijk staande houden in het internationale fusiegeweld.

Steeds grotere machines zetten de grote spelers neer om de concurrentie vóór te zijn. Daardoor viel de industrie ten prooi aan de gevreesde varkenscyclus: als de papierprijzen stegen, werden massaal nieuwe machines gebouwd waardoor overcapaciteit ontstond en de prijzen zakten. Om vervolgens de kosten te drukken moest er worden gesaneerd en werden nog nieuwere machines aangeschaft die door minder mensen konden worden bediend en nog mooier papier produceerden.

Zo liet het Wapenveldse papierbedrijf Berghuizer zich halverwege de jaren negentig overnemen door het Finse Enso-Gutzeit - later weer gefuseerd met het Zweedse Stora - omdat het bedrijf zelf niet in staat was de 750 miljoen neer te tellen voor de nodige machine voor fijnpapier.

Een paar jaar later verkocht het toenmalige KNP BT, ondanks mega-investeringen in een gigantische, nieuwe machine in Oostenrijk, zijn verlieslijdende papieractiviteiten aan het Zuid-Afrikaanse Sappi. En onlangs kondigden Gelderse Papiergroep en de Velser papierfabriek Crown van Gelder aan een partner te zoeken.

Van deze laatste twee lijkt Gelderse als eerste beet te hebben. Drie jaar geleden verruilde het als grootaandeelhouder het toen zo zwalkende concern KNP BT voor investeringsmaatschappij Gilde. Een grondige reorganisatie volgde. Nu de onderneming weer beter draait, lijkt de tijd rijp de vleugels uit te slaan.

S. Reinders van vakbond De Unie stelt dat Gelderse vooral een partner nodig heeft om de torenhoge investeringen te helpen betalen. 'Anders wordt het op de lange termijn heel moeilijk de bedrijfsvoering te continueren.'

'We zeggen al heel lang dat we ons willen concentreren op de grafische specialiteiten. We hebben het dochterbedrijf verkocht dat bankbiljetten produceert. Daardoor is er ruimte en hebben we de mogelijkheden om een sterke positie in Europa op te bouwen', zegt bestuursvoorzitter H. Wouters die erop wijst dat ook de klanten van Gelderse Papier steeds groter worden. 'Dan is concentratie ook voor ons van strategisch belang.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden