column koen haegens

Nederland staat aan de vooravond van een heel naar potje Monopoly

Dit is de week waarin de economie lijkt terug te keren naar vroeger, maar stiekem alles anders wordt. 

Het belang van bijna 13 procent in Air France-KLM oogt als socialistische industriepolitiek. In feite gedraagt de Nederlandse staat zich als een strategisch calculerend hedgefonds à la Elliott. 

Voor de overname van Sandd door PostNL geldt hetzelfde. Onder luid applaus van de Tweede Kamer leek maandag de privatisering van de postmarkt te worden teruggedraaid. Schijn bedriegt. De PTT was een nutsbedrijf, het nieuwe PostNL wordt een privaat monopolie.

Die ontwikkeling is overal gaande. Over de alleenheerschappij van de platformbedrijven is al veel geschreven. Google, Facebook, Amazon: ze worden dankzij hun datagoud alleen maar groter. Maar ook voor hun zorgverzekering zijn Nederlanders grotendeels afhankelijk van vier concerns met een gezamenlijk marktaandeel van 86,5 procent. Internet, tv en telefoon? Kies tussen KPN of Ziggo. En eerlijk is eerlijk, ook voor uw krant bent u aangewezen op een (Vlaams) duopolie van De Persgroep en Mediahuis.

De fossiele energiereuzen, die afbrokkelen ten gunste van duizenden kleine, lokale opwekkers van zon- en windenergie, vormen de uitzondering die de regel bevestigt. Internationaal wordt die trend samengevat als de opmars van de ‘superstar companies’. Neem de Verenigde Staten. In 1955 bedroeg de omzet van de vijfhonderd grootste bedrijven daar 35 procent van het bbp. In 1995 was het al 58 procent, en in 2015 zelfs bijna 72 procent.

Het einde is nog niet in zicht. In het verleden splitsten overheden en hun kartelwaakhonden megabedrijven op. Ze kunnen er ook weer nutsbedrijven van maken, zonder winstoogmerk. Maar voorlopig juichen politici de vorming van ‘nationale kampioenen’ juist toe. Toen eurocommissaris Margrethe Vestager het begin deze maand waagde om voor de fusie tussen treinbouwers Alstom en Siemens te gaan liggen, spraken Duitse en Franse ministers er schande van. Want het Chinese gevaar loert.

De grote verliezer is de consument. Die betaalt straks meer dan nodig is voor zijn treinen, internetabonnement en postzegels. Sommige economen vermoeden dat ook de werknemer het nakijken heeft. In Nederland toonden de vakbonden zich deze week opgetogen over de overname van Sandd door PostNL. Het feit dat werkenden niet meer kunnen dreigen met een overstap naar de concurrent kan hun onderhandelingspositie echter ook verslechteren. Die marktmacht van grote bedrijven is een van de verklaringen voor de stagnerende lonen.

Zo bezien staat Nederland niet aan de vooravond van een terugkeer van de welvaartsstaat, maar van een heel naar potje Monopoly. Een slimme, jonge historicus wees me onlangs op de radicale wortels van dit tijdverdrijf. Kent u dat punt waarop het spel steevast omslaat in een martelgang? Dat blijkt dus precies de bedoeling. De bedenker van de voorloper The Landlord’s Game, Elizabeth Magie, wilde begin twintigste eeuw tonen dat in deze economie de rijken vanzelf rijker worden. Dus loopt degene die eenmaal Rotterdam, Kalverstraat en Leidseplein bezit met twee vingers in de neus binnen. De rest moet betalen. Wat dat betreft wordt het dan weer wél als vroeger.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden