Nederland in crisis leefde mee met de Uiver

75 jaar geleden werd de Uiver in de gewaagde vliegrace van Londen naar Melbourne tweede. De DC-2 werd daarmee Nederlands beroemdste vliegtuig, en de vliegers groeiden uit tot helden....

Het weer was beroerd boven het Australische stadje Albury op 23 oktober, 75 jaar geleden. De bewoners hoorden het bijzondere geluid van een vliegtuig dat laag overkwam. Die avond werd een vriendschapsband gesmeed tussen Nederland en Albury, die komend weekeinde grootscheeps wordt herdacht.

De Uiver heette het vliegtuig dat tijdens het noodweer 75 jaar geleden laag overvloog. Het KLM-vliegtuig deed mee aan een wedstrijd tussen Londen en de Australische stad Melbourne, waarbij 20 vliegtuigen probeerden de afstand tussen de twee steden zo snel mogelijk te overbruggen. Een hachelijke onderneming toen. De race was onderdeel van het eeuwfeest van Melbourne en trok destijds veel belangstelling.

De Uiver, een DC-2, deed het goed. Aan boord waren piloot Koene Parmentier, een boordwerktuigkundige, een telegrafist en een tweede piloot. Ook gingen er drie passagiers mee en wat post. Nederland, gedompeld in de crisis, leefde mee met de avonturen van Parmentier en zijn DC-2.

De vlucht verliep voorspoedig. Met een gemiddelde snelheid van zo’n 300 kilometer per uur en na talrijke tussenstops, was het vliegtuig op 23 oktober bezig met zijn laatste etappe. Totdat het in de zicht van de haven – Albury ligt 250 kilometer van Melbourne – bijna fout ging. In hevig noodweer verdwaalde de piloot.

‘Met morseseinen werd een oproep gedaan om hulp’, vertelt Henk Bierman, woonachtig in Albury, die zich in de geschiedenis van de vlucht verdiept. ‘Dat signaal werd opgevangen. De elektricien van de gemeente seinde met de straatverlichting in morse de naam Albury naar boven.’

Het vliegtuig moest zo snel mogelijk landen want de brandstof raakte op, maar er was in Albury geen vliegveld of iets dat er voor door kon gaan. Het was donker en het zag er slecht uit. In een staaltje van ongehoorde burgermanszin werden alle bewoners met een auto opgetrommeld om naar de paardenracebaan aan de rand van het stadje te rijden. ‘Met hun koplampen verlichtten ze het veld’, vertelt Bierman. ‘En het vliegtuig wist veilig te landen.’

Parmentier wilde niet van opgeven weten. De volgende ochtend wilde hij zo snel mogelijk door naar Melbourne. Het vliegtuig was echter diep in de modder gezakt. De Uiver werd naar een droog veldje gesleept waarna het de reis kon vervolgen. Bierman: ‘Het ging nog bijna fout. Op een paar centimeter miste het opstijgende vliegtuig het prikkeldraad.’

De Uiver werd tweede in de race, na een vlucht van 90 uur en 13 minuten. De KLM won de handicap-race. Het enthousiasme in Nederland was groot. Parmentier en zijn bemanning werden helden; de Uiver groeide uit tot het beroemdste Nederlandse vliegtuig. Nu, 75 jaar later, is Albury de bijna noodlottige nacht niet vergeten. In de hoofdstraat hangen Uiver-vlaggen, dit weekeinde landen er historische vliegtuigen en met een hoorspel wordt het verhaal opnieuw beleefd.

‘De Uiver is belangrijk voor de geschiedenis van Albury’, zegt locoburgemeester Henk van de Ven, een Australiër van Nederlandse komaf. ‘Het is het verhaal van een saamhorigheid die niet vergeten mag worden. Juist die saamhorigheid missen we nu vaak.’ Vrijdag wordt een nieuwe vleugel van het vliegveld geopend met daarin een permanente Uiver-expositie.

Voor de viering zijn de vier enige ooggetuigen gefilmd om hun verhaal te vertellen. Op scholen kunnen leerlingen zien hoe de lokale gemeenschap de Uiver toen hielp. ‘Het verhaal leeft nu vooral bij de ouderen’, zegt Van de Ven.

Het gaat niet altijd crescendo met de Uiver en Albury. Bij het vliegveld is in de jaren tachtig een monument opgericht waarbij het verhaal uit de doeken wordt gedaan. Daarbij stond een tijdje een DC-2. Maar niet de Uiver, want die verongelukte, twee maanden na de succesvolle vlucht, in Syrië.

De tentoongestelde DC-2, die onbeschermd buiten stond, werd uiteindelijk verwijderd omdat het ding op instorten stond. Het staat nog altijd op een veldje te vergaan. Een plan om het toestel in het kader van het 75-jarige jubileum op te knappen, mislukte: de benodigde 300 duizend euro zijn er niet. Locoburgemeester Van de Ven blijft erin geloven en wil proberen het toestel te redden. ‘De DC-2 moet een plek krijgen onder een afdak om de herinnering levend te houden.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden