Na 97 jaar is de liefde voorbij: KLM neemt afscheid van zijn laatste Fokkers

Morgen verdwijnt Fokker definitief uit de Nederlandse luchtvaart. KLM vliegt dan voor het laatst met een Fokker, van Londen naar Schiphol. Het onderhoud aan de vliegtuigen is te duur geworden.

Een Fokker70 van KLM wordt op Schiphol de hangar binnengereden. Het vliegtuig maakte deze week nog vluchten naar Luxemburg, Frankfurt, Bazel, Hannover, Düsseldorf en Aalborg.Beeld Raymond Rutting

Is dit nou echt al zo'n oud besje? Wie de Fokker 70 in het broeierige gele licht van de Schiphol-hangar ziet, begrijpt niet waarom het vliegtuig weg moet. Kijk de twee motoren eens fier prijken, hoog aan de achterkant van het toestel. Dat is wel andere koek dan bij de courante Boeings en Airbussen, waar ze haast als ballast aan de onderkant van de vleugels hangen. Over vleugels gesproken: die van de Fokker 70 zijn zo glad als een babyhuidje. Niets steekt uit, niets is overbodig. Een vleugel als een broodmes.

'Moderne vliegtuigen zijn uiteindelijk gewoon aluminium buizen met twee motoren en een staart', zegt KLM-piloot Reinout Verkerk. 'De Fokker niet. Die is uniek.' Verkerk (34) vliegt al elf jaar Fokker 70 en kent ieder boutje van de bijzondere verschijning. 'In het buitenland trek je er veel bekijks mee', zegt hij in de donkere cockpit - zijn thuis. 'Zeker sinds bekend is dat we afscheid nemen van de Fokker.'

97 jaar trokken Fokker en KLM samen op. Het ene Nederlandse luchtvaartbedrijf maakte vliegtuigen, de andere gebruikte ze om reizigers van en naar het buitenland te brengen. Zaterdag komt er een eind aan de lange samenwerking - en verdwijnt Fokker uit de Nederlandse luchtvaart. KLM vliegt dan voor het laatst met een Fokker 70, van Londen naar Schiphol. Daarmee is de cirkel rond: de allereerste KLM-vlucht met een Fokker-toestel ging op 30 september 1920 juist de andere kant op.

KLM-piloot Reinout Verkerk in 'zijn lieveling', de Fokker70.Beeld Raymond Rutting

Over op een Braziliaan

De luchtvaartmaatschappij neemt in een klap afscheid van haar laatste zeven Fokker 70's omdat het onderhoud in de papieren gaat lopen. De vliegtuigen zijn meer dan twintig jaar oud en hebben steeds vaker een grote beurt nodig. Bovendien verving KLM de laatste jaren al veel Fokker 70's door gloednieuwe regionale toestellen van de Braziliaanse vliegtuigbouwer Embraer. In 2010 bezat KLM nog 26 Fokker 70's. Piloten moeten maandenlang trainen om een bepaald type vliegtuig te kunnen besturen. Hoe minder verschillende toestellen een luchtvaartmaatschappij bezit, hoe makkelijker het wordt piloten in te roosteren. Daarom ruilt KLM nu alle Fokkers in voor nieuwe Embraers.

Verkerk is een van de piloten die zich na zaterdag moeten omscholen. Een uur of vijfduizend bracht hij in elf jaar door achter de stuurknuppel. De tijd voor en na het vliegen meegerekend, kan dat aantal worden verdubbeld. 'Alleen slapen doen we hier niet.' De cockpit zit hem als een jas, zegt Verkerk. Er is geen vliegtuig waar je makkelijker mee wegvliegt dan de Fokker 70. 'Kijk naar de lampjes in deze cockpit. Ze branden alleen als iets niet goed is. Voor vertrek hoef je alleen te regelen dat alle lampjes uit zijn. Fokker geeft je alleen de informatie die je nodig hebt. Een slimme filosofie.'

Ja, het zijn inmiddels oude beestjes, weet Verkerk. 'Als er iets met dit toestel is, komt de monteur met een zaklamp en een schroevendraaier. Bij de Embraer komt de monteur met een laptop. Maar qua design en filosofie kan de Fokker 70 doorgaan voor een modern toestel. Zeker met een likje verf.'

Sleutelen

Op een paar straten van de Fokker-hangar blaast Stef Loup (54) in café Wink dezelfde loftrompet. Hij sleutelde 21 jaar geleden aan de toestellen waar KLM nu vaarwel tegen zegt. Loup werkte al vanaf zijn 16de bij Fokker en had zich in die tijd van plaatwerker opgewerkt tot grondwerktuigbouwkundige. Hij en zijn collega's testten de vliegtuigen die uit de fabriek kwamen en haalden de laatste fouten eruit.

'Onze vliegtuigen waren voor die tijd supermodern', zegt Loup, die aan Fokkers 50's, 70's en 100's werkte. 'Strakker dan de Fokker vind je ze nog steeds niet.' De toestellen waren niet alleen mooi, zegt Loup, ze waren ook geavanceerd. De navigatiesystemen en instrumentaria in de cockpit waren hun tijd ver vooruit, om nog maar te zwijgen over de voor die tijd zeer zuinige en stille motoren. 'Misschien waren de Fokkers té goed. 'Maatschappijen konden er te lang mee door.'

Op vrijdag 15 maart 1996 vroeg Fokker faillissement aan. De Duitse grootaandeelhouder DASA en de Nederlandse staat weigerden nog langer miljarden te pompen in het noodlijdende bedrijf, waardoor de directie de stekker uit Fokker (met uitzondering van de wel renderende onderdelendivisie) moest trekken. Meer dan vijfduizend 'Fokkerianen' stonden van de ene op de andere dag op straat. Slechts een select gezelschap mocht nog een tijdje doorwerken om alle bestelde Fokkers af te maken. Ook Loup kreeg een belletje. Het was een schrale troost. 'Ik neem het de Nederlandse staat nog steeds kwalijk dat ze Fokker hebben laten vallen', zegt hij. 'Een paar jaar na het faillissement trok de markt weer aan.'

Voor Loup kwam daarmee een eind aan zijn leven bij Fokker. Voorbij waren de vele bezoekjes aan stamcafé Wink, waar de Fokkerianen vrijdags zo vaak het glas hesen op weer een voltooid toestel. Voorbij was ook de productie van de Fokker 70, een vliegtuig dat Fokker pas ontwikkelde vanaf 1992. In totaal rolden er, tot het faillissement vier jaar later, maar 48 Fokker 70's uit de fabriek van de Nederlandse trots. Een schamel aantal.

Van Curaçao tot Kenia

Veel van die vliegtuigen zijn nu in bezit van luchtvaartmaatschappijen in Azië, Australië, Suriname en op Curaçao. Ook de presidentiële jet van Kenia is nog altijd een Fokker 70. De hoge vliegtuigmotoren zuigen minder rotzooi op tijdens het landen en opstijgen. De toestellen zijn daardoor geliefd bij luchtvaartmaatschappijen die gebruikmaken van start- en landingsbanen die er minder goed bij liggen. Ook de Fokker 70's die KLM nog bezit, verlaten het Europese luchtruim na zaterdag. KLM krijgt er gemiddeld 1 à 2 miljoen euro voor, afhankelijk van de staat en de configuratie van het vliegtuig.

Tenminste: als Loup zijn handtekening zet. Na wat omzwervingen binnen en buiten de luchtvaartsector zette hij in 2010 Insight Aviation op, een bedrijf dat controleert of een vliegtuig bij aankoop technisch in orde is. Luchtvaartmaatschappijen die een vliegtuig kopen, moeten eerst ter goedkeuring zo'n krabbel regelen. En laten de kopers nou Loup hebben ingehuurd om de KLM-Fokkers te keuren. Zo helpt hij bij het verkopen van de vliegtuigen die hij twintig jaar geleden zelf in elkaar zette. 'In de oude Fokker-papieren kom ik af en toe mijn naam tegen', lacht Loup. 'Heel bijzonder.'


Fokker 50

Hoewel de tijden van de vliegtuigpropeller al lang vervlogen lijken, bestaat de vloot van KLM pas sinds 27 maart 2010 volledig uit straalvliegtuigen. Op die zaterdag nam de luchtvaartmaatschappij afscheid van de Fokker 50. De Nederlandse vliegtuigbouwer produceerde in totaal 208 Fokker 50's. De eerste 'F50' ging in december 1985 de lucht in. In juli 1990 vloog KLM voor het eerst met een Fokker 50. Het toestel bood plek aan 58 passagiers en vloog met een maximumsnelheid van 560 kilometer per uur.

Fokker 100

'De Fokker 100 was eigenlijk hetzelfde vliegtuig als de Fokker 70, maar dan iets langer', zegt voormalig Fokker-monteur Stef Loup. Tot eind 2012 voerde KLM vluchten uit met de Fokker 100, het grootste verkeersvliegtuig dat Fokker ooit bouwde. In totaal produceerde Fokker 278 exemplaren van de 'F100', die plek bood aan maximaal 122 passagiers. Luchtvaartmaatschappij Swissair nam in 1988 het eerste toestel in gebruik; de eerste KLM-vlucht met een F100 volgde een jaar later naar het Noorse Stavanger. De topsnelheid lag op 856 kilometer per uur.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden