Na 278 jaar valt het doek voor de laatste goudfabriek in Nederland

De naam Schöne stond al een jaar of tien niet meer op de goudstaven die in Amsterdam werden geproduceerd, maar nu verdwijnt ook de enige Nederlandse fabriek die ze maakte. Vanwege aanhoudende verliezen wil de Belgische eigenaar Umicore van Schöne Edelmetaal de productie en raffinage van goud verhuizen naar Duitsland of Oostenrijk.

Schöne Edelmetaal werd in 1739 opgericht door Gerrit Schöne. De goudstaven op de foto zijn niet gefabriceerd door Schöne. Beeld ANP

Daarmee komt na 278 jaar een einde aan de laatste goudfabriek van Nederland en een van de eerste goudsmelters ter wereld.

Als de plannen doorgaan resteert van Schöne Edelmetaal straks slechts een kantoor in Amsterdam-Noord dat afval met goud inkoopt van particulieren en bedrijven. Het gaat daarbij om restanten goud in sloopmateriaal, vijlselresten, gouden tanden, polijststof, stofzuigerzakken en goud dat vrijkomt bij chemische reacties. Het goud wordt gezuiverd en verwerkt tot baren, waarvan de lichtste 1 gram weegt en de zwaarste 1 kilo. Die laatste levert op de internationale goudmarkt ruim 35 duizend euro op.

Het bedrijf recyclet ook zilver. Het Belgische moederbedrijf haalt ook edelmetaal uit elektronica (zoals smartphones), katalysatoren uit voertuigen, foto- en filmafval en kwikvrij amalgaam.

Schöne Edelmetaal werd in 1739 opgericht door Gerrit Schöne, een joodse immigrant die om nooit opgehelderde redenen op 16-jarige leeftijd vertrok uit Diepholz in Nedersaksen om zijn geluk in Nederland te beproeven. Hij ging hier rond 1728 aan de slag als goudhandelaar. Schöne begon zijn bedrijf toen hij werd aangesteld als essayeur voor de Amsterdamse Wisselbank, de voorloper van De Nederlandsche Bank. Hij moest het zilver- en goudgehalte van munten controleren.

Het bedrijf blijft tot 1933 in bezit van de familie: in dat jaar komt de meerderheid van de aandelen in vreemde handen. De familie blijft wel bij de onderneming betrokken. De laatste nazaat van Gerrit, Onno, verlaat Schöne Edelmetaal in 1987, als commissaris, op 72-jarige leeftijd. Na zeven generaties wordt de band met het verleden verbroken.

Schöne bedrijf recyclet ook zilver. Beeld Catawiki

Het bedrijf is anderhalve eeuw lang gevestigd in het centrum van Amsterdam, met een pand in de Kalverstraat en later aan het Rokin. In 1922 betrekt Schöne Edelmetaal een voormalige fietsenfabriek in Amsterdam-Noord, zijn huidige locatie. Een particulier die daar zijn goud te gelde wil maken moet minstens 150 gram kunnen overhandigen. Voor zilver ligt die limiet zelfs op 5.000 gram.

Schöne Edelmetaal is nog steeds een erkend essayeur op de Londense goudmarkt. Het heeft als een van de weinige bedrijven sinds 1934 de 'Good Delivery Status', wat wil zeggen dat baren goud voorzien van zijn keurmerk overal ter wereld blind worden geaccepteerd.

Tien oudste bedrijven in Nederland

Schöne Edelmetaal is met zijn 278 jaar lang niet de oudste onderneming van Nederland. Die eer valt te beurt aan de Brand Bierbrouwerij. Volgens sommige historische geschriften werd op de geboortegrond van het bedrijf al sinds 1340 bier gebrouwen. De overige negen oudste Nederlandse bedrijven:

1397: De Draak, een hotel in het hart van Bergen op Zoom. 1423: 't Goude Hooft, een herberg (of 'taveerne') aan de Haagse Groenmarkt. 1545: G. van der Lee, een touwfabriek in Oudewater en tot een overname in 2013 het oudste familiebedrijf van Nederland. 1572: Koninklijke Tichelaar, pottenbakker in Makkum; 1575: Lucas Bols, distilleerder in Amsterdam van jenever en Pisang Ambon. 1615: bierbrouwer Grolsch, opgericht in Groenlo (Grols is het bijvoeglijk naamwoord van de oude aanduiding van Groenlo). 1616: opslagbedrijf Vopak, met als oudste voorloper het Blauwhoedenveem (een gilde). 1650: Timmerbedrijf Roozemond in Stavenisse, al elf generaties in familiehanden.

In een eerdere versie van dit overzicht van de oudste bedrijven in Nederland stond dat uitgeverij Elsevier in 1580 zou zijn opgericht, maar dat familiebedrijf was een boekwinkel en later boekenuitgeverij. Het latere uitgeefbedrijf Elsevier (tegenwoordig Relx) werd opgericht in 1880.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden