Motor achter de goklust draait alweer

Er heerst ongenoegen over de les die Amerika getrokken heeft uit de crisis. Bovendien lijkt de politiek niet in staat wantoestanden aan te pakken....

Washington De verjaardag van ‘9/11’ begint bijna routine te worden. Maar de verjaardag van ‘9/15’ krijgt in Amerika alle aandacht. Omdat het de eerste keer is, maar ook omdat het land worstelt met de gevolgen.

15 september was de dag dat na urenlange onderhandelingen in hemdsmouwen Lehman Brothers ten onder ging. De volgende ochtend liepen werknemers met hun bezittingen in kartonnen dozen het kantoor van de trotse investeringsbank uit. De overheid had besloten dit keer niet in te springen.

Een wereldwijde paniek was het gevolg. Andere banken werden opgeslokt door concurrenten, de verzekeringsgigant AIG ging aan het staatsinfuus. Krediet droogde vrijwel geheel op. Amerikaanse aandeelhouders verloren biljoenen.

‘Ik heb bloed aan mijn handen’, worstelt een oud-Lehman-medewerker in de krant met zijn geweten. Analisten vragen zich af of de regering en centrale bank er goed aan deden Lehman niet op te vangen. Velen gaan ervan uit dat de crisis toch wel was gekomen.

Maar centraal bij de herdenking staan twee vragen: hoe staan we er een jaar later voor?; en zorgen we wel dat een crisis van deze omvang niet nog een keer gebeurt?

De eerste vraag krijgt een gemengd antwoord. De paniek is zeker tot staan gebracht. De dramatische ingreep van de overheid, met kredieten aan de banken ter waarde van 700 miljard dollar, heeft veel effect gehad.

Zoveel, dat de regering-Obama nu bezig is zich terug te trekken. De eerste tientallen miljarden worden terugbetaald door banken die weer op eigen benen kunnen staan, nog wel met een winst van 17 procent voor belastingbetalers.

Aan de andere kant bloeit de economie allerminst, en al helemaal niet vanzelf. De werkloosheid blijft misschien nog wel jaren te hoog, gaf Obama’s economische leidsman Larry Summers vorige week toe. De banken zijn grotendeels blijven zitten met hun slechte effecten. De staat houdt de kredietstroom op gang. Voor negen van de tien nieuwe hypotheken staat de overheid garant.

Dan heerst er onder deskundigen ook ongenoegen over de les die Amerika uit de crisis heeft getrokken. In het oog springen de gigantische bonussen die crisiswinnaar Goldman Sachs zich nu al weer veroorlooft, op het niveau van voor de crash. De motor achter de goklust op Wall Street, grote beloningen voor grote risico’s, lijkt gewoon weer te draaien.

Zorgwekkender is volgens sommige experts dat de politiek misschien ook niet in staat is echt in te grijpen. Legers lobbyisten verdedigen op het moment ‘business as usual’ op Capitol Hill, waar de campagnekas van veel Congresleden door Wall Street wordt gespekt.

Ze willen Obama’s hervormingen afzwakken, en die zijn al zo bescheiden, vindt bijvoorbeeld Simon Johnson van het Peterson Institute for International Economics. ‘Voor al deze retoriek is dit een pietepeuterig voorstel’, smaalde hij na Obama’s toespraak. Oud-minister Reich waarschuwt: ‘Zonder substantiële hervormingen zullen het land en de wereld vrijwel zeker in dezelfde crisis worden gestort, of erger, op een moment niet al te ver in de toekomst.’

Wat het volgens Reich en anderen erger maakt, is dat de spelers op Wall Street na 2008 weten dat de overheid klaarstaat om ze op te vangen met overheidsgeld. Economen noemen dat ‘moral hazard’: de banken zijn beschermd tegen de discipline van de markt. Obama zegt dat dat niet nog eens gebeurt. Maar wie gelooft dat hij nu wél alles ineen laat storten als een pijler van het financiële stelsel wankelt?

‘Als je een keer zoiets hebt gedaan, ook al was het in een zware crisis, is het toch verleidelijk voor mensen om te denken dat je het bij de volgende crisis weer doet’, zei voorzitter Charles Plosser van de centrale bank in Philadelphia.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden