reportage De Onderneming

Mooie bollen rijzen beter

WP Haton maakt machines voor het afmeten, opbollen, rijzen en langmaken van brood. Naast degelijk maatwerk doen ze ook aan innovatieve bedrijfsvoering: geen chefs, geen vergaderingen. Wel een belevingsruimte.

De onderneming- WP Haton in Panningen. Beeld Raymond Rutting.

Een showroom mag je het absoluut niet noemen, de centrale ruimte in de fabriek van WPHaton in Panningen. Nee, dit is de Belevingsruimte, zegt financieel directeur René van Rijn. En omdat WP Haton bouwer is van bakkerijmachines, is dat wat er te beleven valt: machines voor bakkers, voor grote bakkers, en voor brood­fabrieken.

Deze machinelijn bijvoorbeeld, wijst Van Rijn, kan tienduizend broden per uur maken. Geen broodjes, dat is een heel andere tak van sport, daarvoor bouwen ze in Panningen geen machines. Nee, echte broden, van 300 gram per stuk of meer. ‘In Ankara staat een fabriek die dertien van zulke productielijnen naast elkaar heeft staan. Die maakt 650 miljoen broden per jaar.’

Maar de Turken zijn dan ook wereldkampioen brood eten, met gemiddeld 114 kilo per jaar. Nederlanders zijn ook geduchte broodeters, al liggen ze een stuk achter: 65 kilo per persoon. Maar de belegde boterham bleek wel een uitstekend basis waarop een ongekend succesvolle industrie kon groeien. Nederland is de grootste in bakkerijmachines, met een aandeel van 60 procent in de wereldmarkt, zegt Van Rijn.

Naam: WP Haton
Vestigingsplaats: Panningen
Opgericht: 1949
Personeel: 120 man
Omzet 2017: 29,3 miljoen euro

WP Haton is bij lange na niet de grootste. Tromp, in Gorinchem en Spakenburg, is even groot. Rademaker in Culemborg is drie keer zo groot. De Kaak Groep, in Terborg, meer dan vier keer zo groot. Op de wereldmarkt heeft het bedrijf in Panningen een marktaandeel van hooguit 5 procent.

Maar WP Haton is wél uiterst lucratief. Waar Tromp de afgelopen jaren regelmatig verlies leed, en de Kaak Groep het moest stellen met een winstmarge van één enkele procent, boekte WP Haton een winstmarge van 9 procent op de omzet. Van Rijn: ‘Onze machines zijn degelijk, en het merk is overal in de branche bekend. Klanten betalen er meer voor. Het zijn de Mercedessen onder de bakkerijmachines.’

Akelige precisie

WP Haton maakt machines voor alle handelingen na het kneden van het deeg, en vóórdat het de oven in gaat. Eerst afmeten. Van de kluit deeg worden porties gemaakt, die typisch

680 gram wegen. Met akelige precisie, want een gram te weinig en de broodbakker kan zomaar door een afnemer aansprakelijk worden gesteld.

Dan opbollen: de porties moeten mooie bollen worden, want dan rijzen ze beter. Dan rijzen. Nederlands brooddeeg brengt 51 minuten door in de rijskast, maar een Zuid-Afrikaanse klant wilde dat in 9 minuten gedaan hebben, want in dat land moet brood vooral goedkoop zijn. Smaak, ach.

Tot slot de langmaker: de gerezen bol wordt geboetseerd tot een langwerpig staafje. Dat kan, al dan niet met zaadjes of pitjes besprenkeld, het bakblik in.

In de lichte en hoge fabriekshal staat Wil Janssen te werken aan een opboller. Janssen werkt al tientallen jaren bij het bedrijf, en als het zo uitkomt bouwt hij net zo goed een afmeter of een langmaker. Voor drieduizend broden per uur, of voor 10 duizend: hem maakt het niet uit. In zijn eentje? ‘Ja. Ik krijg de tekening van de machine, en de onderdelen, en ik zet hem in elkaar.’ Als hij klaar is, komt zijn naamplaatje erop. Natuurlijk is dat een stimulans om productiefouten te vermijden.

Toen hij acht jaar geleden aantrad, maakte Van Rijn de werksfeer met een paar drastische ingrepen aangenamer. De prikklok, die voor zijn komst nog elke minuut die iemand te laat kwam afrondde op een kwartier, is afgeschaft. Ook afgeschaft: chefs, vergaderingen en functioneringsgesprekken. ‘Waarom zou je, als je iemand iets wil zeggen of vragen, wachten tot het einde van het jaar? Wij praten constant met onze werknemers.’

Geen machine wordt op voorraad gebouwd. De klant komt eerst naar Panningen, om in de Belevingsruimte naar hartelust te bakken. Voor dat doel heeft Haton een eigen bakker in dienst. Het gaat erom, zegt Van Rijn, dat de klant precies kan bepalen wat de machine moet doen. Soms leren ze er interessante technieken van Hatons bakker. Zo was er een broodfabriek die gewoon was deeg te gebruiken dat voor 62 procent uit water bestond. ‘Wij leerden hem dat je dat kon opvoeren tot 73 procent. Zijn brood werd goedkoper, en bleef langer vers.’

Niet elke wens van de klant wordt gehonoreerd. Bijvoorbeeld die van een klant, die de rode knop voor de noodstop van de machine af wilde hebben. ‘In zijn fabriek werken veel dagloners. Als die trek hebben in de lunch, slaan ze op de rode knop en staat de hele fabriek stil.’ Van Rijn weigerde een machine te leveren zonder de noodstopknop.

De oprichter van de fabriek, Harry Tonnaer (vandaar HaTon), vermoedde na de Tweede Wereldoorlog een grote vraag naar machines om de broodproductie efficiënter te maken. Het bleek een schot in de roos. Vanaf het eerste moment vonden zijn broodsnijmachines gretig aftrek. In de jaren zeventig verkocht hij zijn bedrijf, dat eerst in handen kwam van Krupp en pas later in die van de Duitse groep Werner-Pfleiderer (WP) van zakenman Jürgen Horstmann.

Financieel directeur René van Rijn. Beeld Raymond Rutting.

Groeimarkt

Nog steeds is het bakkerijwezen een groeimarkt, zegt Van Rijn. In grote delen van de wereld wordt steeds meer verdiend, en dat betekent dat de middenklasse ander voedsel gaat eten. In rijst-, cassave- of mais-etende landen groeit daarom de populariteit van brood. Haton haalt 55 procent van zijn omzet van buiten Europa. Hooguit 7 procent uit Nederland.

Van Rijn wil groeien; in 2020, zegt hij, heeft het bedrijf een omzet van 40 miljoen euro. Toch heeft hij, anders dan andere technische bedrijven, geen problemen om aan technisch personeel te komen. Misschien is het grootspraak, maar hij zegt: ‘Mensen willen graag bij ons werken. En als ze hier werken, gaan ze bijna nooit weg.’ Dus hoeft hij maar een mannetje of zes per jaar aan te trekken, meer niet. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.