De Kwestie Peter de Waard

Moet Nederland 30 miljard gireren voor slavenhandel?

Op de oude lagere school werd tijdens het vak geschiedenis geleerd dat woeste Vikingen het handelscentrum Dorestad – het huidige Wijk bij Duurstede – plunderden, huizen in brand staken en de bewoners uitmoorden of als slaven meevoerden.

Later zeiden historici dat dit beeld onjuist was en dat de Vikingen lieve jongens waren met een groot hart voor cultuur en wetenschap. Alleen van de slavenhandel zijn ze niet vrij te pleiten. ‘De economie van de Noormannen (Vikingen waren hun zeevarende handelslieden) was een slavernij-economie’, concludeerden archeologen van de universiteit van Uppsala in een artikel in National Geographic.

Als Nederland excuses moet aanbieden voor de slavenhandel van Hollandse kooplieden in de 18de eeuw, heeft het recht op excuses van de Scandinaviërs voor die van de Vikingen in de Middeleeuwen.

Helaas is niet precies bekend welk deel van het bbp van de noordelijke landen in die tijd met slavenhandel gemoeid was en of ze daar het Scandinavische model aan danken. In dat opzicht lopen de schuldbewuste Nederlanders dankzij het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis (IISG) voor. In 1770 was 5,2 procent van de Nederlandse economie (10,32 procent van die van het gewest Holland) gebaseerd op slavenhandel. Anno 2019 is 5,2 procent van het bbp 40 miljard euro. Maar de huidige welvaart mag geen maatstaf zijn.

Het Nederlandse bbp was in 1770 omgerekend 440 miljoen euro. 5,2 procent daarvan is 23 miljoen euro. Als dat bedrag met de tool van IISG zelf in de koopkracht van nu wordt vertaald, zou dat een half miljard zijn. Nu was 1770 een piekjaar. Maar de slavenhandel duurde in totaal 250 jaar. Het totale voordeel zou in hedendaagse koopkracht al gauw 30 miljard euro zijn.

Indien Nederland een schoon geweten wil hebben, zou dat door de nakomelingen van de in slaven handelende Amsterdamse kooplieden –alle Nederlanders – aan de nakomelingen van de slaven moeten worden betaald. Omdat die laatste groep niet te achterhalen is, zou dat gegireerd kunnen worden aan Desi Bouterse.

Het zou redelijk zijn als de Scandinaviërs de Nederlanders van nu – de afstammelingen van de bewoners van Dorestad – compenseren. Misschien moeten de Italianen als nakomelingen van de Romeinen ook over de brug komen, omdat Caesar c.s. bij hun veldtochten ook nogal wat slaven meenamen.

Van een kale Italiaanse kip is niets te plukken. De Noren hebben een spaarpot van een kleine 1 biljoen euro – de opbrengst van hun olie- en gasverkopen – waar wat oud zeer uit kan worden verrekend.

De geschiedenis is daarmee niet vereffend. Historicus Jan Luiten van Zanden zei dat de directe voordelen van de slavernij maar gering zijn in vergelijking met die van het cultuurstelsel in Nederlands-Indië. Als die schuld moet worden voldaan, zullen alle Nederlanders zich als slaven moeten aanbieden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden