Column De Kwestie

Moet Koolmees loonstijging wettelijk afdwingen?

Na de loonexplosie van de jaren zestig besloot minister van Sociale Zaken Bauke Roolvink in 1970 op de rem te trappen. Hij wilde niet dat Nederland zich internationaal uit de markt prijsde en kwam met de zogenoemde Wet op de loonvorming (‘Loonwet’). Deze had tot doel de machtige vakbonden, die te pas en onpas met het stakingswapen zwaaiden, te temmen.

Cao’s konden niet verbindend worden verklaard en de minister kon zelfs een loonstop invoeren. Vakbondsvoorzitter André Kloos van het NVV, bijgenaamd de rode onderkoning, was woedend. Hij sprak van de ‘knevelwet van Roolvink’. Hij was niet de enige. ‘ Vrije overeenkomsten, door vrije mensen in een vrij verkeer gesloten; en dan komt zo’n Roolvink en gaat daar achteraf eens een beetje aan zitten knoeien’, schreef volkseconoom Jan Pen in Het Parool op 8 oktober 1969.

De vakbonden kondigden een boycot van het centrale loonoverleg aan. Tot 1982, toen de vakbonden met het akkoord van Wassenaar weer instemden met loonmatiging, zou de regering dertien keer ingrijpen in de cao’s. Veel hielp het niet. De industriële aftakeling zette door. Nederland werd van industrieland een dienstenland. Toen de ‘arbeiders’ die op barricades klommen, waren uitgestorven, waren ingrepen niet meer nodig. Na polariseren ging Nederland weer polderen.

Afgelopen weekeinde deed SP-baas Lilian Marijnissen in Buitenhof een oproep om de wet weer van stal te halen – niet om de lonen te matigen, maar juist om die te laten exploderen. De Nederlandsche Bank en de regering vinden dat er van de gestegen welvaart een groter deel naar de werknemers moet, maar de werkgevers luisteren niet en de werknemers kunnen geen vuist maken. Zo machtig als de vakbonden begin jaren zeventig waren, zo machteloos zijn ze nu. Werknemers blijven al jaren in beloning ver achter op de aandeelhouders. Ze worden door de werkgevers met steeds meer flexibilisering tegen elkaar uitgespeeld.

De Nederlandsche Bank kan er weinig aan doen. Als de werkgevers weigeren de lonen te verhogen, moet, als het aan de SP ligt, het kabinet Rutte III maar ingrijpen en Roolvinks wet oppoetsen.

De nieuwe minister van Sociale Zaken Wouter Koolmees zou wettelijk kunnen afdwingen dat behalve de ambtenaren ook de verpleegkundigen, het winkelpersoneel, de werknemers van Unilever en die in het kleinmetaal in anderhalf jaar er 7 procent moeten bijkrijgen. Dat kost misschien een winkelketen of een constructiebedrijf in het kleinmetaal de kop, maar die zijn op termijn toch al, gezien de structurele veranderingen in de economie, tot de ondergang gedoemd.

Met de dood van Jan Pen zijn er geen volkseconomen meer. Maar als een nieuwe volkseconoom zou opstaan, schrijft hij mogelijk: ‘Vrije overeenkomsten, door vrije mensen in een vrij verkeer gesloten; en dan komt zo’n Koolmees en gaat daar achteraf eens een beetje aan zitten knoeien.’  

Reageren? p.dewaard@volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.