Moet iedereen verplicht bullshit van feiten leren scheiden?

De kwestie

Het kost oneindig meer energie om onzin te weerleggen dan te produceren. Het wordt in de economie wel Brandolini's Wet genoemd. De Italiaanse programmeur Alberto Brandolini bedacht deze stelling nadat hij een debat had gezien met de toenmalige premier Silvio Berlusconi die zijn tegenstanders met leugens keer op keer in de hoek dreef.

Donald 'it's true' Trump Beeld ap

Het gezegde 'al is de leugen nog zo snel, de waarheid achterhaalt ze wel' (in het Engels: lies have no legs) is niet meer dan een troostende christelijke gedachte. De beroemde Britse schrijver Jonathan Swift, vooral bekend van Gullivers Reizen, stelde al in 1710 in zijn schotschrift De Kunst van de Politieke Leugen dat 'de onzin vliegt en de waarheid erachteraan strompelt'. Dat was in een tijd dat er nog vrijwel geen kranten bestonden.

Nu dreigen veel kranten het loodje te leggen. Provocatieve websites als GeenStijl hebben in hun jacht op zoveel mogelijk clicks geen boodschap meer aan het scheiden van zin en onzin. Onzin trekt meer bezoekers, hetgeen wordt bewezen door het feit dat schandaalbladen met onzinverhalen als 'seksdwerg Louis van Gaal neukte met mijn vrouw' (meteen ook overgenomen door GeenStijl) beter verkopen dan kwaliteitskranten.

De laatste zitten ermee in hun maag. Gisteren besteedde deze krant al vier pagina's plus diverse columns aan het ontrafelen van de aantoonbare leugens van Donald Trump en de vermeende leugens van Ad van der Steur.

In de VS wordt Brandolini's Wet wel de bullshit-asymmetrie genoemd. Omdat het steeds moeilijker is de waarheid te vissen uit een oceaan van nepnieuws, larie, spoof, samenzweringstheorieën en leugens is er op de universiteit van Washington zelfs een speciale opleiding voor academici om bullshit te leren scheiden van de feiten.

'De wereld is overspoeld door onzin', schrijven de hoogleraren Jevin West en Carl T. Bergstrom op hun website Callingbullshit.com. 'Politici worden niet meer gehinderd door feiten. De wetenschap laat zich leiden door persberichten van grote concerns. Hoger onderwijs beloont leerlingen eerder voor bullshit dan analytische gedachten. En de start-upcultuur verheft bullshit tot hogere kunst.'

Dit was het jaar van post-truth: hoe heeft het zo ver kunnen komen?

2016 was het jaar van de post-truth: feiten waren van ondergeschikt belang aan meningen, emoties en regelrechte bullshit. Hoe hebben we grip verloren op wat waar is?

Daarom willen ze studenten leren navigeren door een wereld vol bullshit, zodat ze onzin kunnen leren identificeren. Daarbij gaat het niet eens zozeer om de politieke onzin (die is van alle tijden) maar om de onzin die wordt geproduceerd door de wetenschap in een tijd van big data en fancy algoritmes. Doel is om te leren kritisch te kijken naar de door wetenschappers geproduceerde modellen en beweringen.

Met de opkomst van populisten zou bullshitdetectie een verplichtvak moeten worden op middelbare scholen. Voor de traditionele media ligt er een mooie taak en een unieke kans. Voor de journalistiek is het net zo belangrijk onzin uit de krant te houden als feiten en meningen daar te plaatsen.

Alternatieve feiten

Een naaste medewerker van Donald Trump heeft zondag de foutieve bezoekersaantallen van het Witte Huis over de inauguratie verdedigd. Volgens Kellyanne Conway bood de persvoorlichter een dag eerder 'alternatieve feiten'.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.