De enorme rij voor de ‘betaalbare’ huurwoning van 1000 euro per maand in de Sarphatistraat in Amsterdam.

Analyse Woningmarkt

Moet het Rijk niet gewoon weer eens lekker veel gaan bouwen?

De enorme rij voor de ‘betaalbare’ huurwoning van 1000 euro per maand in de Sarphatistraat in Amsterdam. Beeld AT5

We moeten, zegt makelaarsvereniging NVM deze week, nu toch echt gaan bouwen in het groen. Maar is dat wel zo?

Het is ‘code rood’ op de woningmarkt dus moeten we ‘bouwen in het groen’. Dat was kort samengevat het verhaal van makelaarsvereniging NVM deze week. Uit cijfers van de makelaars blijkt wat elke woningzoekende in populaire delen van het land al weet: woningen worden er nog steeds duurder en het aanbod neemt af.

Als het aan de NVM en de Vereniging Eigen Huis ligt, moet minister Kajsa Ollongren van Binnenlandse Zaken weer ‘de regie’ in handen nemen. Net zoals vroeger, toen Den Haag nog Vinexlocaties aanwees, moet Ollongren gemeenten ‘bouwverplichtingen’ opleggen, zodat ze hun weilanden snel transformeren in woonwijken.

Vaststaat dat honderdduizenden Nederlanders grote moeite hebben om een passende en betaalbare woning te vinden. Zeker studenten, jongeren en jonge gezinnen in en rond universiteitssteden hebben het nakijken. Hun wanhoop werd eerder deze maand treffend in beeld gebracht toen tientallen geïnteresseerden in een lange rij op straat stonden te wachten voor de bezichtiging van een appartementje in het Amsterdamse centrum met een schappelijke huurprijs van 1.000 euro per maand.

Dat bijbouwen de enige oplossing is om deze nood te lenigen, wordt door niemand betwist. Maar de conclusie dat die aantallen niet gehaald worden zonder gemeenten de duimschroeven aan te draaien en weilanden vol te bouwen, is onder woningmarktkenners wel degelijk omstreden. ‘Gemeenten hebben genoeg locaties om al die huizen te bouwen’, zegt de Delftse hoogleraar grondbeleid Willem Korthals Altes. ‘En dat doen ze ook op grote schaal.’

Recordaantallen woningen

Uit cijfers van het Economisch Instituut voor de Bouw blijkt dat de bouwproductie in Nederland van 40 duizend in 2013 groeide naar 62 duizend vorig jaar. Voor dit jaar wordt een totaal aantal van 70 duizend nieuw afgebouwde woningen verwacht en de bouweconomen voorspellen dat de productie in de jaren daarop rond de 75 duizend zal blijven hangen. Wat ongeveer overeenkomt met de aantallen van voor de crisis.

‘Er wordt nu ook vooral gebouwd op de plekken waar de nood het hoogst is’, zegt Korthals Altes. Zo heeft Amsterdam de afgelopen jaren recordaantallen neergezet en zijn de ambities voor de komende jaren nog verder opgeschroefd.

Uit inventarisaties van provincies blijkt dat gemeenten ook meer dan genoeg bouwlocaties voorhanden hebben om de aantallen te halen waar volgens demografen behoefte aan is. De metropoolregio Amsterdam – een samenwerkingsverband van 33 gemeenten rondom de hoofdstad – kan tot 2040 circa 400 duizend woningen bouwen. In de regio Rotterdam-Den Haag zijn er plannen voor zo’n 170 duizend woningen (evenveel woningen als de stad Utrecht telt).

De rem op de bouw zit dus niet in de plannen, maar in een gebrek aan mensen, zegt de Noord-Hollandse provinciebestuurder Joke Geldhof (D66). Dat begint er al mee dat gemeenten tijdens de crisis veel planologen en verkeerskundigen hebben ontslagen. ‘Vanuit Noord-Holland hebben we nu geld uitgetrokken voor een vliegende brigade van ambtenaren bij gemeenten die te weinig mankracht hebben om bouwplannen snel uit te werken en vergunningsaanvragen af te handelen.’ Dat is in de bouwketen slechts een radertje dat piepend op gang wordt gebracht. ‘Tijdens de crisis zijn er natuurlijk ook duizenden bouwvakkers ontslagen en bouwbedrijven failliet gegaan’, zegt Willem Korthals Altes. ‘Die groeien weer, maar dat kost tijd en ook dat levert vertragingen op.’ Als het Rijk de bouw wil stimuleren, dan kan het dat vooral doen door regelgeving aan te passen en gericht subsidies te verstrekken voor bouwprojecten waarbij bijvoorbeeld eerst grond gesaneerd moet worden, denkt Korthals Altes.

Varkenscyclus

Dat is ook wat minister Ollongren nu doet, zegt haar woordvoerder. ‘Ze is daarover in gesprek met gemeenten, provincies en andere betrokken partijen over gerichte maatregelen, subsidies en bijvoorbeeld ook over nieuwe wegen en openbaar vervoer, nodig om woningbouwprojecten mogelijk te maken.’ Binnen enkele maanden zullen de eerste prestatieafspraken met woningmarktregio’s getekend worden, is de verwachting op het ministerie.

Dit is eigenlijk een klassiek voorbeeld van varkenscyclus, concludeert Korthals Altes. ‘In laagconjunctuur stort alles in en zodra de economie weer opleeft, is er grote schaarste.’ Gedeputeerde Geldhof heeft nog wel een suggestie hoe Ollongren kan voorkomen dat de bouwproductie bij een volgende crisis minder hard instort: ‘Schaf de verhuurderheffing voor woningcorporaties af. Want tijdens de crisis bleven ze doorbouwen. Totdat ze die heffing kregen.’

Een deel van Parkwijk Leidscherijn Utrecht Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

Bouwlocaties 

Uit inventarisaties van provincies blijkt dat gemeenten genoeg locaties voorhanden hebben om de aantallen te halen waar behoefte aan is. De metropoolregio Amsterdam kan bijvoorbeeld tot 2040 circa 400 duizend woningen bouwen.

Leidsche Rijn: de wijk waar je nooit dacht te gaan wonen

Welkom in Leidsche Rijn, vroeger voor velen een verre, tweede keus, maar nu de icoon van de Vinexbouw. Bij twintigjarig jubileum is het tijd voor een tussenbalans. Is het allemaal wel zo doods, eenvormig en identiteitsloos in dat nieuwe stadsdeel of zijn die vooroordelen even hardnekkig als onterecht?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.