VOORBESCHOUWING

Moet Fed Amerikaanse rente wel of niet verhogen?

Al zeven jaar is de Amerikaanse rente praktisch nul. Nu is er eindelijk zicht op een verhoging. Vannacht hakt de centrale bank de knoop door. De argumenten voor en tegen op een rij.

Exterieur van de New York Stock Exchange. Beeld afp

Het moet een stap zijn die symboliseert dat de kredietcrisis definitief voorbij is. Vandaag beslist onder leiding van Janet Yellen het twaalf mannen en vrouwen tellende beleidscomité (Federal Open Market Committee) van de Federal Reserve (kortweg Fed), de koepel van Amerikaanse centrale banken, of voor het eerst sinds 2006 de rente wordt verhoogd. Die is al bijna zeven jaar vrijwel nul procent.

Het wordt een gevecht tussen de haviken die een einde willen maken aan het tijdperk van gratis geld en de duiven die vinden dat de tijd daarvoor nog niet is aangebroken. Analisten denken dat de duiven in de meerderheid zijn en schatten de kans op een renteverhoging nu op 34 procent (vorige week nog 30 procent). Maar de uitkomst is too close to call.

VIJF REDENEN WAAROM DE RENTE MOET WORDEN VERHOOGD

1. De Amerikaanse economie is er weer bovenop

Sinds de val van de bank Lehman Brothers in 2008 heeft de Fed de rente teruggebracht tot 0 procent, en daarnaast nog eens 3,5 biljoen dollar (ongeveer het bbp van Duitsland) besteed aan het opkopen van schuldpapier. Hierdoor is een enorme geldberg ontstaan waaraan een keer een halt moet worden toegeroepen. De Amerikaanse economie groeit dit jaar - op basis van de cijfers voor het tweede kwartaal - met liefst 3,7 procent. De investeringen trekken aan en de huizenmarkt is terug op het niveau van voor de crisis. Er is geen reden om nog langer een rente van vrijwel nul procent te handhaven. Bill Gross, de baas van het obligatiebeleggingsfonds Pimco, zei deze week dat de Fed eigenlijk al een jaar te laat is met het verhogen van de rente.

2. Er begint krapte op de Amerikaanse arbeidsmarkt te ontstaan

De werkloosheid is gedaald tot 5,1 procent. Dat cijfer wordt door de Fed geïnterpreteerd als 'volledige werkgelegenheid'. Een werkloosheid onder de 6 procent kan voor de Fed reden zijn de rente te verhogen. In de maand juli kwamen er ruim 200 duizend nieuwe banen bij, meer dan verwacht. Het gevaar is dat op een krapper wordende arbeidsmarkt looninflatie ontstaat, en dan wordt een vicieuze cirkel in gang gezet die bijna niet te stoppen valt. Tot nu toe is dat overigens niet merkbaar, omdat de uurlonen amper stijgen. Dat kan komen doordat de participatiegraad van de Amerikanen op de arbeidsmarkt fors is teruggedrongen en veel mensen noodgedwongen een parttime baan hebben, terwijl ze eigenlijk fulltime willen werken. En boven op de 8 miljoen werklozen zouden nog eens 3 miljoen ongeregistreerde Amerikanen werkloos zijn die het zoeken naar een baan hebben opgegeven.

Het gebouw van de Federal Reserve in Washington. Beeld afp

3. Als geld zo lang gratis is, zal dat resulteren in nieuwe zeepbellen

De bedoeling van het goedkoop maken van geld was consumenten ertoe aan te zetten om nieuwe spullen te kopen en bedrijven om te investeren: monetaire stimulering. Maar het geld is voor een groot deel gebruikt om in aandelen en vastgoed te investeren. Dat heeft kunstmatig de prijzen opgedreven, met name in de grote steden, waar woningen onbetaalbaar zijn geworden. Ondanks de koersdalingen na het begin van de Chinese crisis, vorige maand, staan aandelen nog op een historisch gezien ongekend hoog niveau. Volgens critici zou er nog meer lucht in worden geblazen als de rente zo laag blijft.

Voorzitter van de Federal Reserve, de koepel van Amerikaanse centrale banken. Beeld epa

4. Het is een signaal dat er structurele verbeteringen mogelijk zijn

Een hogere rente betekent dat de economie gezonder is geworden en dat de overheid zonder hulp van de centrale banken orde op zaken kan stellen. Daarmee kan het vertrouwen van consumenten en producenten in de toekomst verder toenemen. Daarnaast schept de Fed de ruimte om als er daadwerkelijk een echte nieuwe recessie zou uitbreken de rente weer te verlagen. Nu de rente op 0 procent is heeft de centrale bank geen wapens meer bij een nieuwe crisis.

5. De speculatie over een renteverhoging komt daarmee ten einde

Er wordt al bijna twee jaar geanticipeerd op een eerste stap van de Fed om de rente te verhogen. Maar telkens weer wordt die beslissing vooruitgeschoven. Deze twijfel maakt de markten onrustig en volatiel. Het proces wordt al vergeleken met Samuel Becketts beroemde toneelstuk Wachten op Godot, waarin twee personen wachten op iemand die nooit zal komen opdagen. Er is veel druk op de Fed nu een keer een besluit te nemen en niet te wachten tot december.

VIJF REDENEN WAAROM DE RENTE NIET MOET WORDEN VERHOOGD

1. De inflatie is nog zo laag dat er geen reden is de geldhoeveelheid in te krimpen

In juli was de prijsstijging in de VS 0,1 procent. Op jaarbasis komt de inflatie uit op 1,3 procent. Dat is ver onder het criterium van 2 procent dat de Fed zichzelf stelt om de rente te verhogen. De prijzen voor persoonlijke uitgaven - de belangrijkste inflatie-indicator voor de Fed - stegen op jaarbasis zelfs maar 0,3 procent. In het kader van prijsstabilisatie is dus geen renteverhoging nodig. De komende tijd wordt eerder een afname dan een stijging van de inflatie verwacht door de daling van de grondstofprijzen.

2. Het Amerikaanse herstel is zeer fragiel en dreigt te worden ondermijnd door de daling van de prijzen voor schalie-olie

Als de Fed begint met het verhogen van de rente kan de centrale bank niet zo gauw meer op dat besluit terugkomen. Het zou een blamage zijn om eind oktober of december (wanneer de volgende twee vergaderingen zijn) de rente weer te verlagen omdat de timing achteraf toch verkeerd is gebleken. Larry Summers, voormalig minister van Financiën, schreef vorige week: 'Als de Fed kiest voor verhoging, dan riskeert ze een catastrofale fout. Op dit moment zou ze moeten doen wat beleidsmakers altijd het moeilijkst vinden: blijven zitten waar je zit.' Het herstel van de Amerikaanse economie in de afgelopen jaren is vooral ook te danken aan de exploitatie van de schalie-olie die tot veel investeringen heeft geleid. Maar nu de olieprijs zo laag is, zijn de schaliebronnen onrendabel.

Een handelaar op de beursvloer van de New York Stock Exchange. Beeld afp

3. Een renteverhoging zal de dure dollar nog duurder maken, terwijl de VS al een enorm handelstekort hebben

De dollar is nu de duurste munt ter wereld. Dit jaar is die enorm gestegen ten opzichte van de euro, de yen, de yuan en de roebel. Een jaar geleden kreeg iemand voor 1 euro nog 1,30 dollar, nu is dat maar 1,15 dollar. De andere munten, zoals de yen, hebben nog meer ingeleverd ten opzichte van de dollar. Daardoor is de concurrentiepositie van de Amerikaanse industrie verslechterd. De Amerikanen hebben nog altijd een enorm tekort op de handelsbalans, van meer dan 40 miljard dollar in de maand juli. Een dure dollar zal niet helpen dat te verminderen.

4. Er kan een crash komen op Wall Street

De lage rente heeft ertoe geleid dat er grote hoeveelheden dollars zijn geleend voor investeringen in aandelen en vastgoed. Als dat ineens stopt, kunnen die markten instorten. Jeremy Siegel, gezaghebbend hoogleraar financiën aan Wharton, de businessschool van de University of Pennsylvania, zei deze week echter dat de onzekerheid over de renteverhoging 'op dit moment de aandelenkoersen meer schade doet dan een renteverhoging zelf.

5. Een renteverhoging kan leiden tot een enorme kapitaalvlucht uit opkomende markten en ontwikkelingslanden naar de dollar

Formeel is het rentebesluit een binnenlandse aangelegenheid. Maar het lot van de VS is nauw verbonden met wat in het buitenland gebeurt, en daar zal de Fed zeker ook naar kijken. Vanuit het buitenland komt grote druk de rente niet te verhogen. Het IMF en de Wereldbank zijn bang dat grote en kleine beleggers in andere landen hun eigen valuta in dollars gaan omwisselen omdat daarop een hogere rente is te krijgen. Daardoor stijgt de koers van de dollar en daalt die van andere valuta's. Dat is een ramp voor veel bedrijven die in dollars hebben geleend, omdat de rente daarop veel lager was dan die op leningen in de eigen munt. In totaal staat wereldwijd bijna tien biljoen dollar aan goedkope kredieten uit, waarvan drie biljoen (3.000 miljard) in opkomende markten. Veel bedrijven in die landen zouden failliet kunnen gaan als ze hun schulden in veel duurdere dollars moeten afbetalen. Op het moment dat de Fed voor het eerst bekendmaakte de rente in de toekomst mogelijk weer te gaan verhogen, leidde dat al tot grote paniek op de markt voor de roepie en roepia.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.