ColumnPeter de Waard

Moet de theatermaker maar voor de klas gaan staan?

Eind jaren zestig gingen de Limburgse mijnen dicht. Bijna 60 duizend mensen verloren hun baan. Om-, bij- en herscholing waren de toverwoorden. De mijnwerkers moesten wat anders gaan doen – minder vies werk zonder het gevaar van stoflongen die zoveel levens bekortten.

Met investeringspremies werden nieuwe industrieën naar Limburg gehaald, zoals de DAF-fabriek in Born, een chroomfabriek, kinderwagenfabriek en een borstelmaker. Het Rijk zelf bracht allerlei diensten over naar het zuiden van Limburg zoals het pensioenfonds ABP, het CBS en de rijksbelastingen.

Het werd een groot fiasco. Stoere mijnwerkers voelden zich doodongelukkig aan de lopende band, laat staan dat ze geschikt waren voor kantoorwerk. Veel van de nieuwe fabrieken vielen al snel om na de subsidies te hebben opgestreken. Het ABP en CBS moesten al gauw in het westen werven om hun Limburgse kantoren te vullen.

Bij de industriële afbraak in de jaren zeventig en tachtig was omscholing ook het toverwoord, maar uiteindelijk werden de ontslagen werknemers in de vut en WAO gedumpt. Door de pandemie en verduurzaming staat Nederland ‘weer aan de vooravond van grote omscholingsoperatie’, zoals SER-voorzitter Mariëtte Hamer deze week riep. Er zijn meer mensen (twee miljoen tot 2040) nodig in de zorg en mogelijk minder achter de tap.

Onlangs hield de KLM al oriëntatiedagen om pursers en stewards warm te maken voor een baan in de ouderenzorg. Maar daar blijft het niet bij. De barman moet aan de slag als verwarmingsmonteur, kapster moeten worden omgeschoold tot mammolaborantes, theatermakers moeten voor de klas gaan staan en sportcoaches DHL-koerier worden. Het kan niet snel genoeg gaan, vindt Ingrid Thijssen, de nieuwe voorzitter van VNO-NCW. En politici beamen dat in koor.

Er staat een enorme zak geld van 1,4 miljard klaar voor omscholing en loopbaanbegeleiding. Werkzekerheid in plaats van baanzekerheid, zo heet dat. Maar de praktijk is weerbarstiger. Mensen laten zich niet zo gemakkelijk kneden. Een carrièreswitch vergt niet alleen een andere opleiding, maar ook een andere instelling. Het is het scholen van Memphis Depay tot viroloog.

Heel vaak heeft dat met zelfrespect te maken. De baan in de ouderenzorg heeft niet de glamour van die van steward. Theatermakers hebben educatieve kwaliteiten, maar het in de hand houden van een klas pubers is andere koek dan een zaal met publiek boeien.

Omscholing is geen quick fix. En heel vaak gaat het mis. Van de overtollig geworden bankemployees tijdens de vorige crisis kreeg 80 procent een omscholingscursus aangeboden. Slechts een kwart maakte er gebruik van. Transitievergoedingen bij ontslag worden in driekwart van de gevallen gebruikt voor het aflossen van hypotheken in plaats van omscholing.

Andere vaardigheden aanleren is moeilijk, een mentale ommezwaai maken is vaak ondoenlijk.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden