Mislukt winkelcentrum was een onmogelijk gebouw

Het komt niet vaak voor dat een winkelcentrum minder dan twee jaar na de opening tot mislukking wordt verklaard. En dat er drastische maatregelen worden aangekondigd, die zich uitstrekken van een andere formule tot een architectonische ingreep....

Van onze verslaggever

Jaap Huisman

AMSTERDAM

Eigenaar ABN Amro Vastgoed maakte eind vorige week bekend dat de huurcontracten met de huidige winkels zijn of worden beëindigd. Zodra de Hema (die er tijdelijk is gehuisvest) vertrekt, gaat De Kolk onder het mes.

Helemaal verrassend komt de sluiting niet; het project is een aaneenschakeling van mislukkingen. Jarenlang was het gebied tussen Nieuwendijk en Nieuwezijds Voorburgwal verwaarloosd, als plek waar speculanten hun financiële slag wilden slaan. Het was dus ook het domein van krakers.

De nog jonge architect Ben van Berkel kreeg de opdracht om een voor die plek onmogelijk gebouw te maken. Het was voor hem jongleren met vijf ballen van verschillende grootte. Winkels, hotel, kantoren, woningen en een parkeergarage; De Kolk is een verzameling gebouwen die zijn gepoot in de gaten die speculanten hadden laten vallen. Soms klein, soms groot; scheve kavels aan smalle stegen. Van Berkel was al de derde die zijn visie op De Kolk mocht geven.

Met de eerste architect, de Catalaan Riccardo Bofill, die ABN Amro met veel bombarie presenteerde, had de gemeente nogal moeite. Hij opperde een toren. Dat stond in de historische binnenstad van Amsterdam gelijk aan vloeken in de kerk. Vervolgens begon het Amsterdamse bureau De Klerk. Toen dat faiiliet ging , sprong Van Berkel in.

De archtitect erkende in een interview met de Volkskrant dat deze opdracht oneindig moeilijker was dan de Erasmusbrug in Rotterdam. Hij moest onverenigbare functies samenvoegen in een zeer belast historisch gedeelte. Een gekwetste buurt ook nog eens. Zijn materiaalkeuze was grof, provocerend. Groen getinte ruiten die uit de gevels springen en een roodbruine betegeling die herinneringen oproept aan de jaren zestig. Zijn expressie leek aan te sluiten bij de tumultueuze voorgeschiedenis: scheve gevelvlakken, voorover tuimelende erkers.

Van Berkel maakte daarmee een fout: hij gaf een toch al complexe situatie nog eens een complexe draai. Tot overmaat van ramp verzuimden zijn aannemers proeven te nemen met de betegeling op de betonnen ondergrond, die nogal wat nakrimp gaf.

Wie nu De Kolk bekijkt ziet een gehavende pui, waar de nog resterende tegels achter netten gevangen zitten. Het is, zegt hoogleraar bouwkunde en specialist in gevelbekleding aan de Technische Universiteit van Eindhoven N. Hendriks, een voorbeeld van onzorgvuldig vooronderzoek. Er is wel een proef gemaakt in de fabriek met de handgebakken tegels, maar niet in combinatie met dit speciale beton.

Wat De Kolk parten speelt is een onduidelijke en daarom weinig uitnodigende entree. Die is weggemoffeld achter een rommelige pui, waar de toch al expressieve bouwstijl wedijvert met een chaotische belettering. Hoewel het interieur fraaie details kent, zoals de matglazen vloeren aan weerszijden van de balustrades, mist De Kolk ruimtelijkheid en een aansprekende atmosfeer.

Waar Van Berkel geen invloed op heeft gehad, is de formule: De Kolk zou een centrum worden met een zogeheten foodcourt en winkels met een multicultureel aanbod. Het winkelcentrum kreeg al snel na de opening concurrentie van de Food Plaza van Albert Heijn achter het Koninklijk Paleis, en de Kalvertoren bij de Munt, die mikt op een duurder winkelsegment. Met een pizza- en een hamburgerbakker onderscheid je je niet genoeg, en daarmee delft De Kolk het onderspit.

Voor ABN Amro betekent het een misrekening, voor Van Berkel een domper. Nadat de Erasmusbrug wegens mankementen tijdelijk gesloten moest worden, komt er nu een gemankeerd winkelcentrum bij. In Groningen is zojuist een nieuw winkel-wooncomplex geopend, waar de glazen gevelplaten zo slonzig zijn bevestigd dat voor een herhaling van De Kolk moet worden gevreesd. Het lijken de symptomen van een bureau dat snel succes heeft gekregen, veel medewerkers heeft moeten aantrekken, graag zijn nek wil uitsteken, maar oploopt tegen een gecompliceerde werkelijkheid.

Intussen ziet het er naar uit dat een nauwelijks geheelde wond in oud Amsterdam weer wordt opengereten. Architectuur die zo snel achterhaald blijkt, zeker als ze in dienst staat van commerciële belangen, wijst op een Japanse manier van stadsinvulling. In Tokio werden, voordat de crisis losbarstte, gebouwen al na enkele jaren afgedankt als ze hun diensten hadden bewezen of als ze niet waren aangeslagen.

ABN Amro had een vooruitziende blik. Het heeft de meeste vloeren onafgewerkt gelaten. Daar mag de volgende architect iets voor bedenken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden