Minder werken kan meer opleveren

Werk

Een onderzoek uit de Eerste Wereldoorlog bewees het al: een lange werkweek is niet goed voor de productiviteit. Een vierdaagse is vaak beter voor de gezondheid én voor de kwaliteit van het werk.

Beeld Claudie de Cleen

Bij advocatenkantoor BVDV kun je maar beter zorgen dat je op tijd weg bent. 'Het is bij ons niet cool om 's avonds als laatste het licht uit te doen', zegt oprichter Sjoerd van der Velden. 'Sterker nog, we spreken elkaar erop aan.' Wie te veel uren maakt, wordt teruggefloten.

Bij het Utrechtse advocatenkantoor duurt de werkweek toch al een dag korter: iedereen werkt er vier dagen per week. Een bewuste keuze, zegt Van der Velden: 'Toen ik dit kantoor in 2006 samen met Harm Bruggink begon, zagen we veel mensen met een burn-out in onze omgeving.' Minder werken is niet alleen beter voor de gezondheid van werknemers, denkt de advocaat, ze gaan er ook beter werk van afleveren. 'Ik ben ervan overtuigd dat mensen niet zeven dagen per week creatief kunnen zijn. Je hebt rustdagen nodig. Juist dan ontstaan de beste ideeën.'

Dat is terug te zien in de opbrengsten van het advocatenkantoor. Alle werknemers krijgen er een basissalaris en delen daarnaast mee in de winst. Hoeveel ze verdienen, hangt dus deels af van hoe productief ze zijn. Van der Velden: 'De meesten van ons verdienen in vier dagen tijd een fulltimesalaris, of meer.'

Hoewel de Utrechtse advocaten in Nederland uitzonderlijk zijn met hun vierdaagse werkregime, zouden ze zomaar op het goede spoor kunnen zitten. De laatste jaren zijn er verscheidene onderzoeken verschenen waaruit blijkt uit dat extra werkuren niet altijd evenveel opleveren. Zo publiceerde econoom John Pencavel van Stanford University een onderzoek waaruit blijkt dat minder werken juist goed kan zijn voor de productiviteit.

Daarbij baseert hij zich op bijzondere data: een onderzoek naar een Britse munitiefabriek tijdens de Eerste Wereldoorlog. De Engelsen zetten destijds alles op alles om in korte tijd zoveel mogelijk wapentuig te produceren en lieten onderzoeken hoe ze dat het best voor elkaar konden krijgen. Het advies van de onderzoekers: laat de arbeiders minder uren werken.

Honderd jaar later heeft Pencavel de data er nog eens bij gepakt, en wat blijkt? Zodra de fabriekswerkers meer dan vijftig uur per week moesten werken, nam hun productiviteit sterk af. Zeventig uur werk leverde zelfs nauwelijks meer kogels op dan zesenvijftig uur achter de lopende band. Die extra veertien uur in de fabriekshal waren dus verspilde moeite. Bovendien produceerden arbeiders minder als ze een hele week moesten doorwerken. Eén vrije dag per week en ze maakten al meer munitie. Handig om te weten als je een oorlog wilt winnen.

Nu lijken die onderzoeksresultaten misschien wat voorspelbaar. De meeste mensen weten uit ervaring: veel werken maakt moe. Toch is het onderzoek van Pencavel bijzonder. Het is wetenschappers namelijk nog niet eerder gelukt zo'n duidelijk oorzaak-gevolgverband te vinden tussen gewerkte uren en opbrengst. En hoewel we een munitiefabriek van honderd jaar geleden misschien niet direct kunnen vertalen naar de kantoorkolossen waar veel werkenden tegenwoordig hun dagen slijten, is het onderzoek veelzeggend. Soms levert minder werken simpelweg meer op.

Volgens Jac van der Klink, hoogleraar duurzame inzetbaarheid in arbeid, worden we bij te veel werk om twee redenen minder productief:'Allereerst speelt vermoeidheid een rol. Maar het gaat ook om een bepaalde instelling: als je tien uur de tijd hebt om iets te doen, dan doe je er tien uur over.' Terwijl: krijg je acht uur de tijd voor dezelfde klus, dan blijkt het vaak ook in die tijd te kunnen.

De Tilburgse hoogleraar ondervond dat zelf toen hij begin jaren negentig bij de gezondheidsdienst van KPN werkte. 'We merkten op een gegeven moment dat steeds meer mensen gingen overwerken. Dat is toen een halt toegeroepen: iedereen moest op tijd naar huis.' Al gauw bleek dat de werknemers in een normale werkweek prima hetzelfde gedaan kregen.

Daarbij worden we niet gelukkig van meer werken, zegt Marion Collewet, die aan de Universiteit Maastricht promoveert op de relatie tussen arbeidsduur en welzijn. Ze onderzocht een grote groep Duitse ambtenaren die eind jaren negentig een paar uur per week meer moesten werken. 'Naarmate ze meer moesten werken, werden ze minder tevreden met hun leven.' Heel verrassend is dat natuurlijk niet, geeft de promovenda toe. 'Maar het geeft aan wat werk met mensen doet. Een paar uur extra werken is niet zomaar prima.'

Dat hoef je Sjoerd van der Velden van BVDV niet te vertellen. Wat hem betreft heeft de vierdaagse werkweek alleen maar voordelen. Toch was niet iedereen bij hem op kantoor onmiddellijk overtuigd. 'Toen we begonnen, waren er wel mensen die liever vijf dagen per week zouden werken. Die waren al snel om.' De advocaten gebruik hun extra tijd veelal om bij hun gezin te zijn. Anderen publiceren juridische artikelen in vakbladen, of trappen een rondje IJsselmeer op de racefiets. Het zal hun baas uiteindelijk worst wezen wat ze precies doen. 'Als ze maar plezier hebben.'

21-urige werkweek

Als het aan de New Economics Foundation ligt, gaan we veel minder werken. Deze Britse denktank pleit al jaren voor een 21-urige werkweek. Dat zou niet alleen goed zijn voor de gezondheid, maar ook werkloosheid tegengaan omdat hetzelfde werk over meer mensen wordt verdeeld. Daarbij is minder werken volgens de denktank beter voor het milieu: landen waar de werkweek korter is, hebben gemiddeld een kleinere ecologische voetafdruk.

De denktank heeft een onverwachte medestander. Multimiljardair Carlos Slim vindt ook dat we het best drie dagen per week kunnen werken, zodat er meer tijd overblijft voor 'ontspanning en kwaliteit van leven'. Bovendien, stelt de 75-jarige telecombaas, houden we ons werk zo langer vol. Wat Slim betreft kunnen we voortaan makkelijk tot ons 70ste of 75ste doorwerken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.