Minder werken: fluitje van een cent

Een trektocht op de Annapurna in Nepal, duiken bij het Australische Great Barrier Reef, luieren op het strand van Copacabana, klimmen naar het Peruviaanse Machu Picchu en tussendoor de schildpadden op de Galapagoseilanden bewonderen. Veerle Deseranno (32) en Bart Seurinck (31) uit het West-Vlaamse Roeselare deden het allemaal, en werden nog doorbetaald ook. Hoe? Seurinck en Deseranno maakten gebruik van het Belgische systeem van 'loopbaanonderbreking/tijdskrediet' om vanaf augustus 2007 een jaar lang de wereld rond te reizen.

Test 23.

‘Veel andere reizigers waren stikjaloers op ons. Ze zeiden: daar willen we best voor naar België verhuizen’, herinnert Deseranno, lerares op een lagere school, zich lachend. ‘Want ja, kan het beter? Reizen en nog doorbetaald krijgen ook.’

Want je levert weliswaar salaris in, maar je krijgt een vergoeding van de overheid als je verlof opneemt. Deseranno: ‘En daar blijft het niet bij. Ik heb net mijn belastingaanslag over 2008 gekregen: die is ook nog eens een stuk lager omdat we vorig jaar veel minder verdiend hebben.’

Vorig jaar maakten 236 duizend Belgen gebruik van het systeem: dat is zo’n 4,5 procent van de beroepsbevolking. De vrije tijd moet niet, zoals in de Nederlandse levensloopregeling, bij elkaar gespaard worden en hangt ook niet per se samen met een nieuwe baby of een ziek familielid.

‘Het Belgische systeem van tijdskrediet of, zoals het in de openbare sector heet, loopbaanonderbreking, is in Europees perspectief veruit het gulste’, zegt Dimitri Mortelmans, socioloog en voorzitter van het Centrum voor Longitudinaal en Levensloop Onderzoek (CELLO) van de Universiteit Antwerpen.

Wie langer dan een jaar fulltime bij een werkgever aan de slag is, kan vol- of deeltijdverlof aanvragen. Wie langer dan vijf jaar bij het bedrijf werkt, kan ook kiezen voor één dag per week vrij, en kan rekenen op maandelijkse hogere vergoedingen.

Mortelmans somt de voordelen op: ‘Wie tijdskrediet opneemt, blijft toch sociaal verzekerd, geniet later van een voltijds pensioen, en blijft beschermd tegen ontslag. Daarnaast is het heel flexibel op te nemen. Je kunt kiezen voor een jaar voltijds, vijf jaar een dag in de week vrij of een deeltijdse tussenvorm. Maar je kunt ook twee blokken van drie maanden vrij nemen en een paar jaar later een tijd in deeltijd werken. In Vlaanderen wordt het ook nog eens extra gesubsidieerd door de Vlaamse overheid, waardoor het loonverlies voor de meeste inkomensklassen heel beperkt is.’

Een periode van maximaal een jaar mogen Belgen voor welke reden dan ook opnemen: om gewoon in de zon te zitten, kinderen op te vangen, te studeren of, zoals het West-Vlaamse stel, een wereldreis te maken.

Het systeem van loopbaanonderbrekingen werd ontwikkeld in de jaren tachtig, toen in België grote jeugdwerkloosheid heerste. Het idee was dat personeel met loopbaanonderbreking boven een bepaalde drempel verplicht vervangen moest worden door een tijdelijke werkkracht. Op die manier moest de maatregel niet alleen de combinatie gezin-arbeid versoepelen, maar ook nog eens werkgelegenheid creëren. Die koppeling is sinds 2002 opgeheven. Socioloog Mortelmans: ‘Daardoor zie je dat collega’s vaak dezelfde hoeveelheid werk onder minder mensen moeten verdelen. Dat zorgt in sommige bedrijven voor spanningen als iemand tijdskrediet wil opnemen.’

Veruit het populairst zijn de deeltijdse loopbaanonderbrekingen, zowel de halftijdse als die met eenvijfde (één dag per week). Mortelmans: ‘De statistieken wijzen uit dat vrouwen vooral loopbaanonderbrekingen nemen als ze in de dertig zijn en jonge kinderen hebben. Mannen doen vooral na hun 55ste hetzelfde, om langzaam af te bouwen richting pensioen.’

Kristiaan Andries, juridisch adviseur bij het kenniscentrum van HR-organisatie SD Worx: ‘In Europa werken de Belgische 55-plussers het minst. Op die leeftijd willen mensen minder werken, maar de overheid wil niet dat ze volledig uittreden. En dus heeft ze de eisen voor loopbaanonderbreking voor ouderen versoepeld. De uitkeringen zijn hoger, de toelatingsvoorwaarden zijn soepeler en de loopbaanonderbreking is onbeperkt in tijd, het kan tien jaar aan een stuk opgenomen worden.’

En dat heeft – misschien wel te veel – succes gehad. Ouderen nemen massaal 1/5 en halve loopbaanonderbrekingen op: intussen is 60 procent van de werknemers met verlof ouder dan 50.

Kristiaan Andries: ‘Als je handig bent, kun je in België voltijds aangesteld zijn, maar eigenlijk bijna continu 4/5 werken.’

Wie blijft dat betalen? De populaire regeling kostte de Belgische overheid vorig jaar ruim 700 miljoen euro, een stijging met 8 procent in vergelijking met 2007. ‘De cijfers vertonen al jaren een stijgende lijn’, zegt onderzoeker Mortelmans. ‘Op de langere termijn wordt dat te duur. Verwacht wordt dat een nieuwe regering het mes zet in de regeling, maar met de opeenvolgende verkiezingscampagnes van de afgelopen jaren was dat impopulaire idee niet bespreekbaar.’

Voorlopig blijven de Belgen dus volop profiteren. Zoals beloningsspecialist Christel Van Wouwe (38). Zij neemt haar tijdskrediet op als één vrije dag per week. ‘Ik ben elke woensdag thuis, om mijn kinderen Manu (5) en Louis (8) ’s middags te kunnen opvangen. De vrije ochtend gebruik ik om boodschappen te doen, schoon te maken en naar de kapper te gaan, al die dingen waar je anders nooit aan toekomt. In de namiddag speel ik taxi voor mijn jongens, zodat ik ze naar hun hockeyles kan brengen, of af en toe naar verjaardagsfeestjes van klasgenoten. Zo heb ik in het weekend meer tijd om iets leuks te doen met het gezin.’

Van Wouwe werkte fulltime tot haar zoontje Louis 3 was en ze zwanger raakte van haar tweede kind. Daarna nam ze de ouderschapsverloven (telkens drie maanden) voor beide zoontjes na elkaar een dag per week op, en werkte zo twee keer vijftien maanden vier dagen per week. ‘Nu maak ik mijn ‘gewone’ tijdskrediet op, dat geldt nog tot ergens in 2012. Daarna zijn mijn zoontjes veel zelfstandiger en is het niet meer echt nodig. Maar je raakt het wel gewend om maar vier dagen per week te werken, misschien dat ik dan mijn arbeidscontract laat veranderen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden