Mexico is Maleisië niet - nog niet

De crisis in Azië heeft een ouder Mexicaans broertje: de peso-crisis. Maakt Brazilië er straks een trio van? De Zuid-Amerikaanse Groep van 24, vandaag bijeen in Venezuela, hoopt van niet....

DE aandelenkoersen op de beurs van Chili zijn sinds het uitbreken van de crisis sterker gedaald dan op de beurs van Thailand. De rente in Mexico ligt inmiddels op Zuid-Koreaans niveau. De bezuinigingen in Brazilië lijken straffer uit te vallen dan die in Maleisië. Hoezo ligt de economie van Zuid-Oost Azië in puin? Aan de andere kant van de wereld spelen zich pas echt rampen af.

Althans, zo lijkt het. Want ondanks alle alarmerende signalen gaat het nog steeds goed met de meeste economieën van Zuid-Amerika en zijn de vooruitzichten ook niet al te somber. De crisis in Azië heeft wel zijn weerslag op het Zuid-Amerikaanse continent. Maar als de voorspellingen van bijvoorbeeld het Internationale Monetaire Fonds geloofd mogen worden, blijft ook dit jaar de groei er goed inzitten.

De koersval in Chili, de gestegen rente in Mexico en - in mindere mate - de bezuinigingen in Brazilië worden vooral opgevat als tekenen van zenuwachtigheid. Bij beleggers en bij beleidsmakers uit de regio. Hoe klam de handjes van de laatste groep zijn, zal vandaag blijken tijdens de ontmoeting in Venezuela van de zogeheten Groep van 24, een verzameling landen uit Azië, Latijns-Amerika en Afrika. Belangrijkste gespreksonderwerp: de gevolgen van de crisis in Azië voor andere opkomende regio's.

Tot eind oktober vorig jaar was dat eigenlijk amper stof voor discussie. Terwijl in Thailand en Maleisië vanaf de zomer de beleggers massaal het land uitvluchtten, de beurzen en wisselkoersen van die landen in puin achterlatend, bleef het in Zuid-Amerika nog relatief rustig. Dat was al vrij opmerkelijk omdat de crisis in Thailand direct herinneringen opriep aan de enorme problemen waarin Mexico een paar jaar eerder verzeild was geraakt. Deze peso-crisis bracht niet alleen dichtbij gelegen beurzen en economieën in rep en roer, maar werkte ook door in Azië.

Het omgekeerde verhaal leek dit keer niet op te gaan. Tot eind oktober, toen de beurs van Hongkong voor de bijl ging. In een week zakten op de belangrijkste beurzen in Zuid-Amerika de koersen met zo'n 15 procent en werd de aanval geopend op de Braziliaanse munt, de real. Sindsdien is het er niet veel beter op geworden.

Beleggers die aanvankelijk nog hadden gedacht dat het continent voldoende immuniteit had opgebouwd voor financiële crises elders op de wereld, namen alsnog massaal de benen. Daarmee moesten de toch nog hoopvolle verwachtingen voor de economische ontwikkeling in 1998 weer iets verder naar beneden worden bijgesteld.

Voor dit jaar wordt voor de belangrijkste economieën uit de regio (Brazilië, Argentinië, Venezuela, Chili) door het IMF een groei voorzien van gemiddeld zo'n 4 procent. Dat is bijna een vol procent lager dan de raming voordat de Azië-crisis uitbrak. Maar ook die 4 procent oogt mooi, net als enkele andere economische bakens van gezonde vooruitgang, zoals de inflatie, de sterke investeringsgroei en de steeds minder in het rood staande regeringen.

Maar als de crisis in Azië één ding heeft geleerd, dan is het wel dat deze cijfers geen garantie zijn voor financiële rust en zekerheid. Vergeleken met de behoorlijke cijfers voor Zuid-Amerika, waren die voor de Aziatische landen bijna paradijselijk. En toch brak daar de hel los. Over de oorzaken van deze crisis wordt nog steeds getwist, maar drie kandidaten lijken zeker de economische geschiedenisboekjes te halen: het te zwaar leunen op vluchtig kapitaal, het te geringe toezicht op de banken en de te hoge wisselkoersen.

Deze drie factoren spelen, in meerdere of mindere mate, ook in Zuid-Amerika een rol. Net als Azië is ook Zuid-Amerika sterk afhankelijk van de grillen van buitenlandse beleggers en banken. De koersval op de aandelenbeurzen in de regio maakt dat duidlijk, net als cijfers van de Bank voor Internationale Betalingen.

Volgens de BIB had het internationale bankwezen halverwege vorig jaar 251 miljard dollar uitgeleend aan Zuid-Amerikaanse landen. Dat is een slordige 130 miljard minder dan het geleende bedrag door de Aziatische landen. Van de 251 miljard dollar had ruim de helft een looptijd korter dan een jaar. In Azië lag het aandeel van de korte leningen hoger (ruim 60 procent).

Juist die korte-termijnschuld, die bovendien vaak in dollars luidde, leidde de val in van landen als Zuid-Korea en Indonesië. Als er één land in Zuid-Amerika is waar hetzelfde gevaar dreigt, dan is dat Brazilië. Het aandeel van het vluchtige kapitaal bevindt zich in dat land op Aziatisch niveau.

Over het (toezicht op) het Zuid-Amerikaanse bankwezen schreef het IMF in oktober vorig jaar: 'Een tweede generatie hervormingen is in de meeste gevallen noodzakelijk om de kwaliteit van de overheidsuitgaven te verbeteren, meer doorzichtige en praktische regulering te bereiken en het toezicht in andere opzichten te verbeteren. Dit in aanvulling op de noodzaak tot hervorming van de arbeidsmarkt en herstructurering van het bancaire stelsel - ze minder gevoelig te maken voor systeemfouten door prudente regulering en effectief toezicht.'

Over de laatste factor, de 'te hoge' wisselkoers, bestaat altijd verschil van mening. Zeker sinds de peso-crisis waken de landen in de regio ervoor om verstrikt te raken in het eigen wisselkoersbeleid. Dat heeft in de afgelopen maanden in de meeste landen - met uitzondering van Argentinië - geleid tot een combinatie van versnelde devaluatie van de munt tegenover de dollar, en verhoging van de rentetarieven om de daling niet al te snel te laten verlopen.

Onder druk van de crisis in Azië hebben de meeste landen in Zuid-Amerika in de afgelopen maanden hun beleid moeten aanpassen. Mede daardoor is een kapitaalvlucht op Aziatische schaal, met alle bijwerkingen vandien, niet op gang gekomen. Nu de eerste ronde van crisisbeheersing in Azië succesvol lijkt te verlopen, ebt het directe gevaar voor Zuid-Amerika ook weg.

Het is een conclusie die de vertegenwoordigers van de Groep van 24 dit weekeinde graag zouden trekken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden