COLUMNFrank Kalshoven

Met voortrekkerij van de gezondheidszorg wordt eindelijk afgerekend

Het nieuwe kabinet moet een einde maken aan de voortrekkerij van de zorg. Dit stevige advies bracht een gezelschap topambtenaren deze week uit, om er in een moeite door aan toe te voegen dat de overheid anders over de zorguitgaven moet communiceren. Gechargeerd samengevat: hou op met jokken.

Het gezelschap, dat luistert naar de onwaarschijnlijke roepnaam Studiegroep Begrotingsruimte, en wordt voorgezeten door de hoogste ambtenaar van Financiën, Bas van den Dungen, bezorgde me met deze boodschappen een goed humeur. Laten we kijken waarom dit misschien saai klinkt maar opwindend en belangrijk is. Ja, ook voor u.

Voortrekkerij van de zorg? Ja, de zorg wordt voorgetrokken ten opzichte van uitgaven van andere departementen. Dat staat in de wet. ‘Waar extra geld voor beter onderwijs of beter defensiematerieel om een politiek besluit vraagt, krijgt de zorg automatisch extra geld voor kwaliteitsverbetering, zoals nieuwe behandelingen of nieuwe medicijnen’, schrijft de Studiegroep. ‘Een extra euro zorg krijgt hierdoor in zekere zin voorrang op een extra euro voor bijvoorbeeld onderwijs.’

Deze voortrekkerij heeft grote praktische gevolgen. Bij de kabinetsformatie komend voorjaar ligt er een document op tafel dat de overheidsuitgaven bevat ‘bij ongewijzigd beleid’. Dit wordt het ‘basispad’ genoemd. Als de politieke kopstukken aan de formatietafel geen besluiten nemen, dan volgen de overheidsuitgaven de daarop volgende jaren dit basispad. Hierin is bijvoorbeeld wel meegerekend dat de salarissen in publieke sectoren stijgen, en dat Nederland verder vergrijst. Maar verder geldt: wet is wet, tenzij de formerende partijen die wetten gaan veranderen.

Dat document voor de formatie is al klaar. Bij ‘ongewijzigd beleid’ stijgen de zorguitgaven in de volgende kabinetsperiode automatisch met 13 miljard euro. Hiervan is 3 miljard euro voor kwaliteitsstijging. De overheidsuitgaven aan onderwijs stijgen bij ongewijzigd beleid met 3,6 miljard euro; en hiervan is nul euro voor beter onderwijs.

In het basispad zit de kwaliteitsverbetering van de zorg dus al ingebakken, maar de kwaliteitsverbetering van het onderwijs moet aan de formatietafel worden besloten. En dat is geen klein bier maar gaat om miljarden tegelijk.

Dit is niet nieuw. Nederland werkt al jaren zo. En het gevolg is, stelt ook de Studiegroep nog eens vast, is dat de zorguitgaven een steeds groter aandeel krijgen in de totale overheidsuitgaven. De zorg is ‘het koekoeksei in het begrotingsnest’, drukt de andere uitgaven beetje bij beetje het nest uit. De stijgende zorguitgaven eten bovendien de koopkrachtstijging van huishoudens op.

De Studiegroep wil aan deze gekkigheid een einde maken. Ook kwaliteitsverbetering voor zorg ‘hoort een politiek besluit te zijn, geen automatisme’. Geen voortrekkerij meer. Alle onderwerpen gelijk behandelen.

Waarmee we zijn aanbeland bij het jokken, pardon, de communicatie. Als aan de formatietafel, bij de huidige spelregels, besloten wordt een miljard van de toekomstige kwaliteitsverbetering van de zorg af te pakken en aan onderwijs te geven, ‘bezuinigt’ de coalitie op zorg. Tegelijkertijd ‘investeert’ de coalitie dan in ‘onderwijs’. Zo is dan het taalgebruik, zowel in de Kamer als in de krant. En zonder kennis over ‘ongewijzigd beleid’, ‘basispad’ en ‘kwaliteitsvoortrekkerij’ denkt een normaal mens dan dat die lieve dokters en verpleegkundigen geld wordt afgepakt. Terwijl dat dus helemaal niet waar is. ‘Zo wordt niet het hele verhaal verteld’, schrijft de Studiegroep nogal eufemistisch.

Waarom word ik hier zo blij van? Omdat de praktijk mij al jaren een doorn in het oog is. Het is volksverlakkerij. Mooi dat het einde hiervan nu in zicht is.

Frank Kalshoven is directeur van De Argumentenfabriek. Reageren? Email: frank@argumentenfabriek.nl.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden