Met markten de toekomst voorspellen

Internetbedrijf Yahoo maakt er gebruik van om de technologie van de toekomst te leren kennen. De verzamelde wereldleiders verenigd in het Global Economic Forum in Davos vinden het een nuttig systeem om de olieprijs mee te voorspellen....

Op deze markten kopen beleggers aandelen in een gebeurtenis in de toekomst. De koers van het aandeel zegt vervolgens veel over de kans dat de gebeurtenis zich ook werkelijk zal voordoen. Heeft de belegger gelijk, dan verdient hij geld. Zit hij ernaast, dan gaat een concurrent er met de buit vandoor. Net als op aandelenbeurzen is de individuele inschatting van één handelaar niet belangrijk. De markten maken gebruik van een eeuwenoud principe: ‘Velen weten meer dan één.’ De voorspelling van één kiezer over de afloop van de verkiezingen kan er helemaal naast zitten, maar vele kiezers samen komen wél tot betrouwbare voorspellingen van de uitslag.

Zo weet Yahoo niet wat de techniek van de toekomst zal worden. Daarom laat het bedrijf vele duizenden klanten wereldwijd bepalen wat de beste techniek is. De deelnemer kan zijn geld zetten op ‘podcasten' of bepalen of Nintendo of Sony de spelmarkt zal beheersen.

Het principe is altijd hetzelfde. De financiële voorspelmarkten werken volgens het adagium in goed Nederlands: ‘to put your money where your mouth is.’

Voorspelmarkten zijn gebaseerd op dikke stapels economische onderzoeken uit het begin van de jaren negentig. Amerikaanse economen van de Universiteit van Iowa kwamen als eerste op het idee een aandelenmarkt te bouwen rond nieuwsgebeurtenissen, bijvoorbeeld verkiezingen. De uitslag van de Amerikaanse presidentsverkiezingen bleek goed te voorspellen met deze aandelenmarkten. Sterker nog, de internetmarkten gaven betere resultaten dan de opiniepeilingen in de VS.

Strategische PAM-tip van Maurice de Hond

Maurice de Hond doet ook mee met de Politieke Aandelenmarkt. Hij wil zelfs zijn beleggingsstrategie prijsgeven. ‘Long in het CDA en short in de VVD.’ Voor wie niet thuis is in het jargon van de financiële markten: ‘Long’ betekent dat een belegger rekent op een koersstijging. ‘Short’ betekent dat een belegger juist rekent op een koersdaling.

De Hond voorziet een titanenstrijd tussen Balkenende en Bos vergelijkbaar met de gevechten tussen Joop den Uyl en Dries van Agt of Den Uyl en Ruud Lubbers. De andere politieke partijen zullen hiervan de dupe worden. De Hond: ‘Vooral bij de VVD zullen veel kiezers niet willen dat Wouter Bos de nieuwe premier wordt. Ze zullen daarom op Balkenende stemmen.’

De Hond vermoedt dat CDA en PvdA allebei rond de 50 zetels gaan halen. Wanneer het CDA 50 zetels scoort, haalt de VVD er nooit 25, weet De Hond.

Hij weet ook welke coalitie het meeste kans maakt: ‘Het wordt CDA met PvdA en anders wordt het heel ingewikkeld.’De Honds inschatting komt nog niet naar voren in de verschillende opiniepeilingen, zelfs niet in zijn eigen peiling. Elke PAM-belegger kan er wat De Hond betreft zijn voordeel mee doen.
‘Eigenlijk kun je elke gebeurtenis in de toekomst in de vorm van een voorspelmarkt gieten’, stelt Emile Servan-Schreiber. Deze Franse oud-journalist is oprichter van Newsfutures, een bedrijf dat voorspelmarkten commercieel uitbaat. Met dit bedrijf werken de Volkskrant en KPMG samen om de Politieke Aandelenmarkt 2006 te realiseren.

Ter illustratie van de bewering van Servan-Schreiber dat vrijwel elke mogelijke gebeurtenis geschikt is voor een voorspelmarkt: bezoekers op de website van Newsfutures kunnen inzetten op de kans dat Osama Bin Laden nog tijdens het presidentschap van George W. Bush opgepakt wordt. Schatten beleggers deze kans aanvankelijk op meer dan 50 procent, de afgelopen maanden is het erg stil aan het Bin Laden-front en zijn de beleggers veel pessimistischer: zij denken dat er nu minder dan 25 procent kans is dat Bin Laden nog onder auspiciën van de Bush-regering uit een grot wordt gehaald nog maar op schamele 25 procent. Lukt het Bush wel om Bin Laden te vangen dan winnen de beleggers een dollar en is hun winst dus 75 cent als zij instappen bij de huidige koers van 25 cent.

Het Global Economic Forum, de chique club die elk jaar in Davos bijeenkomt en waarbij vele presidenten en CEO’s elkaar de hand schudden, heeft ook een voorspelmarkt in de lucht.

Beleggers zetten daar in op hoeveel Amerikaanse troepen naar Irak gaan, als indicator voor de wederopbouw van het land. Ook is er de dringende vraag of een internationale uitbraak van een ziekte als vogelgriep onder controle te houden is (de beleggers denken op dit moment van niet).

Jochum de Graaf van het Instituut voor Publiek en Politiek (IPP), het instituut achter de Stemwijzer, is enthousiast vanaf het eerste moment dat hij las over voorspelmarkten. Al in 1994 organiseerde hij samen met de Universiteit van Amsterdam een politieke aandelenmarkt rond de Tweede Kamerverkiezingen. Hij ziet politieke aandelenmarkten als een goed instrument om het publiek te informeren over politiek. ‘Groot voordeel van aandelenmarkten op internet is dat ze veel sneller reageren op politieke gebeurtenissen dan opiniepeilingen doen.’

Critici zeggen dat financiële markten het ook vaak mis hebben en dus geen goede voorspellingen opleveren. De vele aandelencrises in het verleden, uiteenlopend van de tulpenmanie uit de zeventiende eeuw tot de internetzeepbel rond de millenniumwisseling, voeren ze aan als bewijs. Economen antwoorden dat het vaak juist een onverwachte gebeurtenis - een oorlog, een terroristische aanslag, een storm - is, die de koerscorrectie in gang zet.

Totdat zo'n ontwrichtende gebeurtenis plaatsvindt, is alle beschikbare informatie in de koersen verwerkt. Soms geldt dat zelfs ook voor de niet beschikbare informatie, bijvoorbeeld wanneer iemand illegaal met voorkennis handelt. De huidige koers van een aandeel van een bedrijf is de beste voorspeller van de toekomst van dat bedrijf, zo houden economen vol.

Op dezelfde wijze geeft een goed gekozen aandeel in bijvoorbeeld een politieke aandelenmarkt theoretisch ook de best mogelijke voorspelling van de uitkomst.

De definitie van het aandeel is hierbij van belang. Dat het hiermee mis kan gaan, bewees de Universiteit van Iowa met de markt rond de presidentsverkiezingen in 2000. Na een ongemeend spannende nek-aan-nekrace en na een hertelling in Florida won, zoals bekend, George W. Bush van Al Gore. De markt in Iowa had echter Gore als winnaar aangewezen. Een blunder?

Nee hoor. De markt wees Gore aan als winnaar, omdat hij volgens de beleggers de meeste stemmen zou krijgen. Die voorspelling kwam uit, Al Gore kreeg bij de verkiezingen inderdaad meer stemmen dan Bush. Door het ingewikkelde Amerikaanse kiesmannen-systeem, werd Bush echter toch de nieuwe president.

De voorspelling van de markt was dus correct, maar gaf antwoord op de verkeerde vraag. Niet ‘wie wint de meeste stemmen?’ was de goede vraag, maar 'wie wordt de nieuwe president?'.

In Nederland is het tot nu toe met politieke aandelenmarkten nog niet gelukt alle opiniepeilers te verslaan. In 2002 en 2003 organiseerde de Volkskrant zoals gezegd ook al een Politieke Aandelenmarkt. De voorspelling van de uitkomst kwam in de middenmoot terecht. Interview-NSS bleek achteraf een iets betere voorspelling te hebben gedaan. De PAM was net zo goed of slecht als de andere grote opiniepeiler, Nipo. Gemiddeld zitten opiniepeilers er altijd zo’n 15 zetels of 10 procent naast, zo leert de ervaring.

Opvallend was dat elke bekendmaking van een nieuwe opiniepeiling in de televisieprogramma’s Nova en Netwerk toch veel handel genereerde. Jochum de Graaf begrijpt wel waarom de Nederlandse handelaren sterk reageren op opiniepeilingen: ‘De kwaliteit van opiniepeilingen in Nederland is erg goed. In de VS zijn opiniepeilingen veel moeilijker te organiseren door de verschillende tijdzones en de samenstelling van de bevolking.’

Tegelijkertijd maakt elke opiniepeiler in Nederland zich zorgen over de non-respons onder allochtonen of over de enquêtevermoeidheid onder de rest van de bevolking. Of dat de oorzaak is of niet is de vraag, maar de opiniepeilingen zijn het de afgelopen weken opvallend oneens over de Tweede Kamerverkiezingen.

Maurice de Hond, de bekendste opiniepeiler van Nederland, voorziet een bloedstollend gevecht tussen Wouter Bos en Jan Peter Balkenende. Bureau TNS Nipo ziet vijf zetels verschil tussen CDA en PvdA, terwijl de Politieke Barometer van Interview-NSS zelfs een gat van acht zetels verschil constateert tussen de PvdA en het CDA. Volgens deze peiling wordt Wouter Bos met twee vingers in zijn neus de nieuwe premier. Wie het weet mag het zeggen.

De PAM-deelnemers baseren hun beleggingsstrategie in het spel op hun eigen inschatting van de verkiezingsuitslag op 22 november. Als houvast hebben zij daarbij het campagnenieuws, andere politieke ontwikkelingen en natuurlijk ook de opiniepeilingen. Daarom voorspelt Maurice de Hond alvast dat ook dit keer de Politieke Aandelenmarkt de peilingen zal volgen en niet andersom.

Voor het fenomeen 'voorspelmarkten' maakt het echter niet veel uit wie volgt en wie leidt. Het gaat om de voorspelling. Politieke aandelenmarkten zijn maar één verschijningsvorm van de markten. Het bedrijf Newsfutures wordt vaak gevraagd markten te organiseren voor bestuurders van bedrijven. Dat kan heel kleinschalig. Voor een goed werkende voorspelmarkt zijn opvallend weinig deelnemers nodig. ‘Twaalf’, stelt Servan-Schreiber. ‘Wanneer twaalf actieve handelaren meedoen, komen er al goede voorspellingen tot stand.

Volgens Servan-Schreiber is de kamer behoorlijk vol wanneer twaalf mensen tegelijk binnen zijn. ‘Deze twaalf mensen weten meer dan één. Dat is de essentie.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden