ondernemingboei

‘Met hergebruik heb je minder energie, arbeid en grondstoffen nodig, omdat die gebouwen er domweg al staan’

Non-profitbedrijf Boei geeft ‘betekenisvolle plekken opnieuw betekenis’ door cultureel erfgoed te restaureren en een andere bestemming te geven. Zoals bij het Rotterdamse Zuiderziekenhuis, dat nu het Zuider Gymnasium huisvest.

Robèrt Misset
Directeur Sylvia Pijnenborg van Boei in het trappenhuis van het opgeknapte Zuiderziekenhuis in Rotterdam, nu het Zuider Gymnasium. Beeld Raymond Rutting voor de Volkskrant
Directeur Sylvia Pijnenborg van Boei in het trappenhuis van het opgeknapte Zuiderziekenhuis in Rotterdam, nu het Zuider Gymnasium.Beeld Raymond Rutting voor de Volkskrant

Het bombardement door de nazi’s in 1940 had Rotterdam al van veel monumenten beroofd, en dus besloot de Rotterdamse gemeenteraad in 2014 om het leegstaande Zuiderziekenhuis, geopend in 1939, van de sloophamer te redden. Acht jaar later ziet burgemeester Ahmed Aboutaleb met de opening van het Zuider Gymnasium ‘op Zuid’ een droom in vervulling gaan: een ziekenhuis transformeren tot school plus tientallen woningen. Dat is het handelsmerk van Boei, specialist in het herbestemmen van cultureel erfgoed.

Aboutaleb koestert het Poortgebouw in Rotterdam-Zuid als het symbool van de metamorfose van een achtergestelde woonwijk. ‘Ik ben het product van de armoede en heb jarenlang rondgelopen zonder schoenen’, zegt hij woensdag bij de opening van het Zuider Gymnasium. ‘Daarom kosten mijn schoenen nog steeds niet meer dan 120 euro. Armoede staat de ontwikkeling van kinderen in de weg. Onderwijs is de aanjager van gelijkheid. Mede dankzij partijen als Boei kunnen we nu ook in Zuid kwaliteit leveren.’

Boei werd in 1995 als vennootschap zonder winstoogmerk opgericht door mensen uit het bedrijfsleven, Monumentenzorg en het Bouwfonds Nederlandse Gemeenten. Inmiddels is het restaureren en herbestemmen van agrarisch en religieus erfgoed verbreed tot cultureel erfgoed, van een gevangenis in Leeuwarden tot vliegveld Ypenburg in Den Haag en de door architect Gerrit Rietveld ontworpen Rietveldkerk in Uithoorn. ‘We geven betekenisvolle plekken opnieuw betekenis’, zegt directeur Arno Boon.

De Rietveldkerk in Uithoorn, door Boei getransformeerd tot horecabestemming. Beeld Raymond Rutting voor de Volkskrant
De Rietveldkerk in Uithoorn, door Boei getransformeerd tot horecabestemming.Beeld Raymond Rutting voor de Volkskrant

Met de steun van negen aandeelhouders heeft Boei een balans van 66 miljoen euro, een herbestemmingsomzet van 250 miljoen en is de onderneming uitgegroeid tot ontwikkelaar van tweehonderd gebouwen in Nederland.

Hoe transformeer je een voormalig ziekenhuis in een school? ‘Door het karakter van het gebouw te laten terugkeren in de nieuwe bestemming’, zegt Sylvia Pijnenborg, eveneens directeur en tevens verantwoordelijk voor het religieus erfgoed van Boei. ‘Het was een puzzel om de oorspronkelijke structuur in stand te houden en tegelijkertijd onderwijs voorop te stellen. Zo hebben we de gangen ingericht met flexwerkplekken.’ De conciërge van van het Zuider Gymnasium zit in de oude ambulance die een plek kreeg bij de hoofdingang.

Hoge urgentie voor hergebruik

Nu ook Oekraïense vluchtelingen moeten worden gehuisvest, is de urgentie van hergebruik tastbaarder dan ooit, stelt Boon. Zo wordt in het oude gebouw van het Zuider Gymnasium in Rotterdam deze week een school voor Oekraïense kinderen geopend. Boei gaat mede op verzoek van het ministerie van Justitie ook het eigen vastgoed inzetten voor vluchtelingen. Boon: ‘In zo’n acht gebouwen hopen we drie- tot vierhonderd mensen te kunnen opvangen.’

De bouwmarkt kampt met een gierende inflatie, mede door de hoge energieprijzen en de fors gestegen kosten van de bouwmaterialen, en het aantal bouwlocaties is schaars. Minister de Jonge van Volkshuisvesting schermde al met ‘dwang’ om gemeenten bouwlocaties aan te laten wijzen. ‘De overheid zou herbestemmen fiscaal kunnen bevoordelen op andere projecten, waarbij meer materiaal nodig is’, zegt Pijnenborg.

Vergeet de ambitie om in tien jaar een miljoen woningen te realiseren, zegt Boon. ‘Dat tempo is een fata morgana.’ Boei wil eerst de soms schrijnende leegstand van gebouwen aanpakken. Boon: ‘We hebben in Nederland ongeveer 6,6 miljoen vierkante meter aan leegstaande kantoren. Met hergebruik heb je minder energie, grondstoffen en arbeid nodig, omdat die gebouwen er domweg al staan. En leegstand kost geld.’

Boei pleit voor de oprichting van een verzekeringsfonds om stijgende kosten bij bestaande contracten te kunnen opvangen. ‘We kunnen aannemers geen opdrachten geven met een open einde’, zegt Pijnenborg. ‘En Boei wil best een bepaald percentage bijdragen aan dat fonds om het risico op schommelingen in de kosten af te dekken. Ook de overheid kan de bouw met zo’n fonds stimuleren.’

Opeenstapeling van regels

Job Dura van bouwbedrijf Dura Vermeer pleitte onlangs in de Volkskrant voor een ‘noodwet’ om bij het bouwen van woningen de regelgeving te versnellen. ‘We hebben te maken met een opeenstapeling van regels’, zegt Pijnenborg.

Zo moest Boei bij een project op last van milieuorganisaties het welzijn van vleermuizen garanderen. ‘De vleermuizen hadden blijkbaar meer recht om te wonen dan normale burgers’, vertelt Pijnenborg. ‘Het kostte ons 300 duizend euro om in een watertoren een verblijf voor vleermuizen te realiseren, inclusief trappetjes. Ik vind het bezopen. Dit is echt Nederland, polderland.’

Boon beschrijft de bouwsector als een mammoettanker, een type vrachtschip dat niet gemakkelijk bochten maakt. Ook hij maakt zich sterk voor een deltaplan en een crisiswet. ‘Het heeft vijf jaar geduurd voor we een bouwplan voor een kerk hadden voltooid. Sommige projecten hebben een aanloop van tien jaar. Bouwen duurt te lang in Nederland. We worden begraven onder de rapporten.’

Boei wil in een voormalige kazerne in Grave tweehonderd mensen laten wonen, maar het bestemmingsplan dreigt vast te lopen. Boon: ‘Een afspraak met één partij belemmert de voortgang al twee jaar. Welk belang weegt dan zwaarder? Zeker duizend monumenten kunnen de komende jaren worden verbouwd. De beperking ligt niet in de voorraad, maar in het tempo van de bouwprocessen.’

Er is politieke moed voor nodig om de impasse te doorbreken, aldus Boon. ‘Een gemeenteraad of een college van B&W moet nu bijvoorbeeld de urgentie voelen van de opvang van vluchtelingen. De regelgeving is vaak een hinderpaal. Het is een zegen dat we in een rechtsstaat leven en ons aan afspraken houden. Toch moet je soms buiten de lijntjes durven kleuren, anders schieten we ons doel voorbij. We houden elkaar gevangen in een vicieuze cirkel.’

En dus reikt Boei minister De Jonge de hand. Pijnenborg: ‘Bel ons, zou ik hem willen vragen.’ Boon: ‘De Jonge moet terugvallen op zijn expertise als minister van Volksgezondheid door voor de woningmarkt een cocktail aan vaccins te ontwikkelen. Kom als overheid met creatieve oplossingen. Alleen al 5 procent van de ongeveer 140 duizend monumenten staat leeg. Investeren in hergebruik is een oplossing die zichtbaar effect heeft.’

Opgericht: 1995

Vestiging: Amersfoort

Werknemers: 60

Jaaromzet: 20 miljoen euro

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden