De onderneming E.A.Z. Wind

Met een bescheiden windmolen de wereld veroveren: ‘Ons doel is dat elke boer zijn eigen stroom kan opwekken’

Na Groningen wil E.A.Z. Wind nu de wereld veroveren met hun bescheiden windmolen met houten wieken. Doel: productie en verbruik windenergie bij elkaar, dus lusten en lasten op één erf. Pluspuntje: ‘Deze molen is goedkoper dan een nieuwe tractor.’

Sjouke Ritsema (l) en Bart Schuitema van E.A.Z. Wind. Foto Harry Cock / de Volkskrant

De eerste windturbine van E.A.Z. Wind werd vier jaar geleden gebouwd in de ouderlijke boerderij van medeoprichter Sjouke Ritsema, in het Groningse Overschild. ‘Maar omdat er steeds mensen bleven slapen, vond mijn moeder het na een jaar wel mooi geweest.’

Sindsdien is er veel veranderd. Bijna 200 windmolens plaatste het bedrijf, dat groeide van 4 naar 40 medewerkers. Een strak ritme houden ze aan, van 4 turbines per 2 weken, 100 per jaar. De boerenschuur werd verruild voor een oude scheepswerf op een industrieterrein in Hoogezand. ‘Het afgelopen jaar is alles supersnel gegaan’, zegt Ritsema (30).

Wat nauwelijks veranderde, is het product: een bescheiden windmolen met een ashoogte van 15 meter, houten rotorbladen, een groene mast en een staart. Die staart niet uit esthetische overwegingen, maar omdat de elektronica die grotere turbines in de wind houdt veel te duur is voor een kleine molen als deze.

De afkorting E.A.Z. staat voor ‘Enschede Aan Zee’, een verwijzing naar de stad waar IJssebrand Ziel, Bart Claessen, Sjouke Ritsema en Aard Duivenvoorden elkaar als studenten troffen bij de surfvereniging. Vandaar die naam – en vandaar de voorliefde voor wind.

Op het erf van veehouder Pennings in Niehove worden twee windmolens van E.A.Z. Wind geplaatst. Foto Harry Cock / de Volkskrant

Oude gasleiding

De mast van de eerste turbine werd gemaakt van een oude gasleiding. Daar mogen we gerust symboliek in zien. ‘Ons doel is dat elke boer zijn eigen stroom kan opwekken’, zegt Ritsema.

Bij windmolens op land is maatschappelijk draagvlak van groot belang, zegt accountmanager Bart Schuitema (33). Daarom speelt ontwerp zo’n belangrijke rol. ‘We horen bijna nooit dat mensen onze molens lelijk vinden.’ Een tastbaar, lokaal product willen ze maken, met – anders dan bij grote windparken – productie en verbruik nabij en lusten en lasten op één erf.

Het grote voordeel van de kleine turbines is dat ze – net als zonnepanelen – op de eigen meterkast zijn aan te sluiten. Het algemene elektriciteitsnet dat door de opkomst van grillige energie uit zon en wind op de proef wordt gesteld, wordt zo niet extra belast.

Bedrijf met 80 koeien

Maar de directe aansluiting is vooral financieel interessant. De E.A.Z.-12, zo rekent Schuitema potentiële klanten voor, verdien je in zeven tot tien jaar terug. Hij kost 46 duizend euro en produceert gemiddeld zo’n 30.000 kilowattuur per jaar. Daarmee kan een melkveebedrijf met 80 koeien in eigen stroombehoefte voorzien.

Met boeren werkt het zo, zegt Schuitema: als er een enthousiast is, volgen er snel meer. Bovendien: ‘Deze molen is goedkoper dan een nieuwe tractor.’

Competitie met andere bouwers is er nauwelijks. ‘Onze grootste concurrenten zijn zonnepanelen’, zegt Schuitema. Al hebben die vanwege een hoger piekvermogen een verzwaarde aansluiting in de meterkast nodig – tegen een prijzig vastrecht.

Alles binnenshuis

Van het lassen van de 20 millimeter dikke stalen mastdelen tot het spuiten in mintgroen: alles gebeurt binnenshuis. Aanvankelijk soldeerden ze zelfs de printplaatjes voor in de omvormkast zelf. Dat wordt sinds kort in China gedaan – maar dan wel via een persoonlijke connectie. Er is een tweede productielocatie in Rijswijk. Daar wordt hoofdzakelijk het fijne werk gemaakt, zoals het bladverstelmechaniek.

Het larikshout komt uit Drenthe. ‘Licht, sterk en goed bestand tegen houtrot.’ Een trappenfabrikant uit Stadskanaal bezorgt de wieken hun ruwe vorm. Het schuren van de rotorbladen gebeurt binnenshuis.

Hout heeft een natuurlijke uitstraling, is goedkoper dan kunststof of staal en minder vatbaar voor materiaalmoeheid. Daar staat de argwaan tegenover. ‘Boeren vragen ons wel eens: moeten we zeker elk jaar die wieken schilderen?’ Daar is geen sprake van. De wieken worden vochtdicht afgewerkt met een epoxy coating. Op de scherpte kant van het blad komt bovendien een glasvezelstrip.

In de beginperiode deed iedereen alles – van productie tot verkoop – vertelt Ritsema. ‘Maar als je efficiënter en professioneler wilt werken, ontkom je niet aan specialisatie. We zijn een volwassen bedrijf geworden.’

Kinderziekten

E.A.Z. Wind is een jong bedrijf waarvan de werknemers een gemiddelde leeftijd van 35 jaar hebben. Toch is van jeugdige overmoed geen sprake. Eerder werd voor medewerking aan een artikel in de Volkskrant vriendelijk bedankt: de jongemannen beperkten zich aanvankelijk tot Groningen. Ze wilden de turbines voor onderhoud in de buurt hebben. Want, toegegeven: de eerste exemplaren hadden nogal wat kinderziekten, zegt Ritsema. ‘Van de eerste drie molens waren de generatoren na drie maanden kapot.’

In Groningen is de provinciale regelgeving bovendien coulant.  E.A.Z. kan daardoor een extra troef inzetten: de onderneming verzorgt het hele vergunningtraject voor klanten. Omwille van de landschappelijke kwaliteit werken ze bij een plaatsing nauw samen met welstandsinstantie Libau.

Groningen hebben ze inmiddels veroverd: overal in het landschap duiken de houten wieken op. Zo’n 160 staan er in de provincie. Na boeren hebben ook dorpsinitiatieven interesse.

Grote sprong voorwaarts

De tijd is rijp voor de grote sprong. In Zeeland zijn de eerste molens al verkocht. In Zuid-Holland en Utrecht ziet E.A.Z. Wind kansen. In Friesland zouden de molens ook niet misstaan. Maar die provincie zit ‘op slot’, zegt Schuitema, solitaire molens zijn er in de ban gedaan. In Drenthe en Overijssel waait het minder.

Over de grens liggen ook kansen. In Duitsland, waar de eerste 11 molens verkocht zijn. Canada is een optie en ook uit Chili kwam al een aanvraag. De productie moet op te schalen zijn tot zo’n 500 turbines per jaar in 2020. Al wordt de scheepswerf in Hoogezand dan wel te klein. Een spuithal staat op het verlanglijstje. En internationaal opereren vergt een prijzige certificering. Als stimulans is er een lening van 100 duizend euro van de Economic Board Groningen.

Over hun turbine hebben ze geen twijfels meer, net als over de noodzaak van een transitie naar hernieuwbare energiebronnen. De uitdaging van groei zit hem in de bedrijfsvoering. ‘Technisch hebben we ons bewezen’, zegt Ritsema, ‘maar we hebben nog nooit een groot bedrijf geleid.’

Kunnen ze overal goede lokale leveranciers en installateurs vinden? En hoe verloopt het vergunningtraject in het buitenland? Linda Schmetjen, die de Duitse markt ontgint, heeft er haar handen vol aan. ‘Je hebt heel veel handtekeningen nodig en niets gaat er digitaal.’

Profiel E.A.Z. Wind

Waar: Hoogezand en Rijswijk

Sinds: 2014

Aantal medewerkers: 40

Jaaromzet: 4,2 miljoen euro

Correctie: In een eerdere versie van dit artikel stond dat de molen een ashoogte van 12 meter heeft. Dit is onjuist, de ashoogte is 15 meter.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.