INTERVIEW

'Met een belasting op het eigen huis verklein je de enorme ongelijkheid'

Het is tijd om iets te doen aan de 'schokkende' verschillen tussen vermogens van Nederlanders, zegt econoom Itai Agur. Sla huizenbezitters progressief aan en verlaag de inkomstenbelasting.

Itai Aigur Beeld Julius Schrank
Itai AigurBeeld Julius Schrank

Het was zwaar, de financiële crisis van de afgelopen jaren, maar het ergste is achter de rug en Nederland is weer op de goede weg. Het overheidstekort en de werkloosheid lopen terug, onderwijs en zorg zijn van hoog niveau en de verschillen tussen arm en rijk zijn nog steeds klein, waardoor een mooie toekomst gloort.

Toch?

Niet direct wat Itai Agur betreft. De 34-jarige Nederlandse econoom, opgegroeid in Den Haag, woonachtig in Singapore en als extern consulent werkzaam voor het Internationaal Monetair Fonds (IMF), ziet een ander land. De werkloosheid is hoog, de groei laag en de kloof tussen arm en rijk is groot: niet wat de inkomens betreft, maar wel bij de vermogens, een gevoelig onderwerp sinds het verschijnen van een boek daarover van de Franse econoom Thomas Piketty.

Scheve verhoudingen

De rijkste 1 procent heeft hier bijna een kwart van het vrije, verdeelbare vermogen (waarbij pensioenen niet zijn meegeteld), bleek eerder dit jaar uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). De rijkste 10 procent bezit 60 procent, berekende het IMF, terwijl de armste helft (onder wie veel huurders) niet of nauwelijks vermogen heeft. Daarmee zit Nederland internationaal in de top.

Aan die scheve verhoudingen is wel iets te doen, betoogt Agur in zijn deze week verschijnende boek Voorbij de heilige huisjes van de Nederlandse economie. Tweederde van het vermogen zit in Nederland in het eigen huis, dus voer daarop een belasting in. Huizen worden nu nauwelijks belast, in tegenstelling tot de VS, Groot-Brittannië en Japan. Het levert veel extra belastinggeld op, dat kan worden gebruikt om de inkomstenbelasting sterk te verlagen. Lagere lasten op arbeid levert banen op, waardoor de werkloosheid kan dalen.

Maak de huizenbelasting daarnaast progressief wat nog nergens ter wereld gebeurt en de ongelijkheid wordt nog minder.

Een progressieve huizenbelasting, hoe werkt dat?

Agur: 'Je kunt bijvoorbeeld denken aan een basisbelasting van 1 procent van de waarde van de woning per jaar. Dat zou dan op kunnen lopen tot 2 procent bij een huis van 2,5 ton, wat 5 mille belasting oplevert en zeg eens 4 procent bij een huis van 750 duizend euro, wat je dan 30 mille belasting kost. Waarbij je huishoudens waarvan het huis onder water staat misschien moet ontzien.'

Econoom Itai Agur. Hij is Nederlands maar leeft in Singapore. Agur werkt bij het IMF. Beeld Julius Schrank
Econoom Itai Agur. Hij is Nederlands maar leeft in Singapore. Agur werkt bij het IMF.Beeld Julius Schrank

Hoeveel levert zo'n belasting de schatkist op en met hoeveel kan de inkomstenbelasting dalen?

'Dat weet ik niet precies. Ik heb niet zoals ministeries een afdeling om dat uit te rekenen. Het gaat ook niet om de precieze cijfers, maar om de ideeën. Terug naar de basis; hoe zou je een dynamisch en sociaal Nederland willen inrichten als je het nu zou kunnen bedenken? Met zo'n progressieve huizenbelasting sla je twee vliegen in een klap: meer vraag naar arbeid en minder vermogensongelijkheid.'

U wilt, naast de huizenbelasting, een eigen inleg bij het kopen van een huis invoeren en de hypotheekrenteaftrek afschaffen. Dat wordt een bloedbad op de huizenmarkt, die net weer aan het herstellen is.

'Dat is een kwestie van slim invoeren. Als je bijvoorbeeld zegt dat mensen over drie jaar 5 procent zelf moeten meebrengen om een huis te kopen, leidt dat tot een opleving van de huizenmarkt. Mensen willen die maatregel namelijk voor zijn. Dan kan de huizenmarkt de komende jaren verder aantrekken. En als het over drie jaar zover is, dempt die verplichte eigen inleg de stijging weer wat.

'Maar het is waar: het invoeren van een huizenbelasting en het afbouwen van de aftrek leiden tot lagere huizenprijzen. Om te voorkomen dat ik woedende makelaars met hooivorken achter me aan krijg, moet het heel geleidelijk ingevoerd worden. Bovendien kunnen het eigenwoningforfait en de 2 procent overdrachtsbelasting wat mij betreft weg. En vergeet niet: met de opbrengst van de huizenbelasting wordt de inkomstenbelasting verlaagd, dus mensen hebben meer te besteden. Dat heeft weer een positief effect.'

Waarom moet dit eigenlijk allemaal? Volgens een recente kabinetsbrief zijn de vermogensverschillen in Nederland de afgelopen twintig jaar niet gegroeid. Bovendien valt de kloof wel mee, als je de pensioenmiljarden meetelt.

'Je kunt nu niet bij je pensioen en je kunt het ook niet nalaten aan je kinderen, vandaar dat het CBS en het IMF het pensioen niet als vermogen meetellen. Ik ken de verhalen dat de vermogensongelijkheid in Nederland wel meevalt. Je hoeft hier geen vermogen op te bouwen omdat de voorzieningen zo goed zijn, dat is er ook zo een. Maar waarom zijn de vermogensverschillen in andere verzorgingsstaten, zoals Japan en Scandinavië, dan een stuk kleiner dan in Nederland? Natuurlijk is er hier geen honger en kunnen kinderen naar school. Maar ondertussen bezit de rijkste 10 procent 60 procent van het vrije vermogen en heeft de armste helft vrijwel niks, of zelfs schulden. Zo'n ongelijkheid in een land als Nederland vind ik schokkend. Bovendien: in veel andere landen is het erger om werkloos te zijn. Dat is toch ook geen reden om hier dan maar niets aan de hoge werkloosheid te doen?'

Vermogens zwaarder belasten neemt de prikkel tot presteren weg. Waarom zou je nog je best doen succesvol te zijn als je toch weer moet inleveren?

'Zou het? Zou Bill Gates echt Microsoft niet zijn begonnen als de vermogensbelasting hoger zou zijn geweest? Die gedachte is absurd. Bovendien blijkt uit internationaal onderzoek dat vermogenden vaak niet zozeer succesvolle ondernemers zijn. Ik weet niet hoe het in Nederland is, maar internationaal gezien gaat het meestal om managers die rijk zijn geworden, vooral in de financiële sector. Maar misschien kun je ondernemers die rijk zijn geworden met hun eigen succes een korting geven op de vermogensbelasting.'

Zijn uw voorstellen zoals een huizenbelasting wel haalbaar? U wilt zelfs de Tweede Kamer opheffen en de Eerste Kamer ombouwen tot zestig direct gekozen senatoren, omdat de politiek nu te versnipperd is om echte hervormingen door te voeren.

'Er is net een boek verschenen waarin serieus wordt voorgesteld de besluitvorming over te laten aan per loting gevonden burgers, dus zo radicaal is dit voorstel nou ook weer niet. Natuurlijk, er zijn al stappen gezet met de hogere AOW-leeftijd en het ontslagrecht. Maar het gaat vaak om bezuinigingen die door het kabinet verkocht worden als hervormingen. Hier een procentje meer en daar een miljoentje minder.

'Dit is de tijd om groot te denken; kleiner wordt het vanzelf wel. Mijn voorstellen hoeven niet allemaal te worden aangenomen, als ze maar discussie losmaken. Want als de crisis voorbij is en het herstel zet straks door, gaat iedereen weer op de oude voet verder. Dat zou zonde zijn.'

Voorbij de heilige huisjes van de Nederlandse economie. Uitgeverij Balans, 207 pagina's, euro 17,95

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden