Met de trein

Zondag gaat de tijdrekening van het nieuwe spoorboekje in. Een miljoen mensen vrezen de komst van ingrijpende verbeteringen...

Meer treinen, andere tijden en nieuwe verbindingen, staat pontificaal op het omslag van het spoorboekje 2007. De NS heeft alle verloven ingetrokken, vooral die van de pr-mensen, om de vernieuwingen aan te prijzen. Maar ik herinner me van een paar jaar geleden een artikel in NRC Handelsblad van Hubert Smeets, die het nieuwe spoorboekje van toen besprak. Destijds waren er géén ingrijpende vernieuwingen, wel bladeren op de rails of vierkante wielen. Smeets’ bespreking stond in het boekenkatern – en wel in de afdeling fictie. De relatie tussen de officiële papieren werkelijkheid en die van het tochtige perron begon meer en meer te knellen.

Eén keer per jaar klagen over de NS mag. Ik reis nogal per trein, onder andere voor deze rubriek. Twee weken geleden was er sprake van gladde sporen en een ongeluk ergens bij Arnhem. Het kostte me tweeënhalf uur om van Amsterdam Amstel naar Haarlem te komen, nadat ik eerst als een schaap richting Duivendrecht was gestuurd en vervolgens eindigde op het meest desolate tochtige station dat ik ken, Uitgeest. Het ergst was de medeplichtige knipoog waarmee de informatiemevrouw in Duivendrecht het hoofdkwartier om opheldering belde.

Het vervoersarcadia dat ons nu wordt voorgespiegeld, bestaat uit meer treinen en op tijd en prachtige nieuwe stations als Apeldoorn Osseveld of Apeldoorn De Maten. Mooie namen, maar er was al een voormalige spoorboekjesontwerper op de radio die zei dat er niet meer dan 4 procent extra treinen wordt ingezet, wat hijzelf als nogal zuinig typeerde.

Er zijn ook verslechteringen, die wijselijk niet worden genoemd. De sneltreinen zijn weg, tot verdriet van Voorburg, Zoetermeer en Woerden. Er is gesneden in doorgaande treinen. Wie niet van overstappen houdt, gaat erop achteruit. Ik praat erover met Hans Hilbers, die zichzelf als ‘ex-roverhoofdman’ typeert, dus voorheen actief in de reizigersvereniging Rover. ‘Wist je dat ze in Japan de treinvertraging in seconden aangeven?’ Nu is hij mobiliteitsonderzoeker in het statige Haagse kantoor van het Ruimtelijk Planbureau, dat geen plannen maakt maar wel toekomstscenario’s.

Ook over het openbaar vervoer, bijvoorbeeld in de recente nota Welvaart & Leefomgeving.

Hoe lang gaat dat nieuwe spoorboekje mee? Ik las in de Economist dat het in zuidwest-Engeland tegenwoordig zo druk is dat alle stoelen uit de trein zijn gesloopt om de reizigers te kunnen bergen. Is dat het voorland van ons brave forensen? Hans Hilbers en de nota Welvaart & Leefomgeving zijn genuanceerd. Ook hier gaat de vergrijzing ons redden, met minder studenten in de trein en ook minder groeiend woonwerkverkeer. Dit allemaal op de lange termijn en over het hele land gemeten. Ja, dat schrijft de Economist ook, op het Engelse platteland vervoeren de treinen vooral frisse lucht van a naar b.

Maar de spits en de Randstad, dat is andere koek, beaamt Hilbers. NS zelf voorspelt dat wij al in 2009 door de drukte van het perron afvallen. En in 2020 is er de helft meer reizigers dan nu. Dat is tweemaal zo veel groei als de regering denkt, waarvoor dan ook geen extra geld is uitgetrokken. Je kunt denken, zo’n horrorvooruitzicht is in het NS-belang. Maar ik hou m’n hart vast, temeer omdat mijn eigen tripjes uitwijzen dat er tegenwoordig zonder te verblikken meer dan honderd kilometer wordt geforenst. Men woont in Steenwijk of Friesland en reist naar Amsterdam of het Gooi. Op de radio hoor je elke ochtend dat de file voor de Randstad voor de IJsselbrug bij Deventer staat. Woensdag berichtte de krant over de teugelloze groei van Zwolle. Ook die mensen zullen ergens een baan hebben.

Hetzij op de snelweg, hetzij in de trein, zit er nog heel wat congestie aan te komen. Auto en trein zijn in zekere zin communicerende vaten, zegt Hans Hilbers. Als er veel files zijn, gaat het met de trein beter. Als er kwaadsappig over de trein wordt gesproken, stappen ze weer in de auto. Zelf heeft hij ‘een autootje’ gekocht nadat hij er vijf uur over had gedaan om per trein van Groningen naar Den Haag te komen. ‘Dan heb je het wel gehad met een paar kleine kinderen.’ Waarom wordt er altijd over de trein geklaagd, en veel minder over de file? Omdat je voor die ellendige file helemaal zelf verantwoordelijk bent. Terwijl er wat betreft vertrek en aankomst per trein door het Rijk – geprivatiseerd maar toch – een plechtige belofte is gedaan. Kijk maar in het spoorboekje.

Het fileprobleem heeft de regering in de Nota Mobiliteit opgelost met de suggestie: ‘Als u exact wist hoe laat u aan zou komen, dan maakt een beetje file niet meer zo veel uit.’ Voorspelbaarheid is alles. Tel bij je reistijd een halfuur of een uur op, niks aan de hand.

Maar bij de trein is de tendens precies omgekeerd. De NS wil op termijn naar een spoorboekjesloze dienstregeling, en dat kan ik me goed voorstellen. De officiële werkelijkheid is dat er dan zo veel treinen gaan dat je geen dienstregeling meer nodig hebt. Maar die andere werkelijkheid van de tochtige perrons is er ook nog. Dan komt het handig uit als je als NS niet langer precies hoeft te vertellen hoe laat die trein komt en waarom niet. En dan kan ook dit nieuwe spoorboekje bij de afdeling fictie worden besproken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden