Reportage

'Mensen zijn kapot gepamperd'

In de Swingmarket in Rotterdam kunnen minima sinds dit weekend gratis winkelen. Maar eerst moeten ze aantonen dat hun leefgeld minimaal is. 'En dat dure Ziggo-abonnement telt niet mee.'

De Swingmarket is ook open voor wie tegen verspilling is, of gewoon wat geld wil uitsparen. Beeld Marcel van den Bergh
De Swingmarket is ook open voor wie tegen verspilling is, of gewoon wat geld wil uitsparen.Beeld Marcel van den Bergh

Joke (55) en René (52) hebben pech: met de 80 euro die ze samen wekelijks te besteden hebben komen ze niet in aanmerking voor gratis boodschappen bij de Swingmarket. 'Is 80 euro zoveel dan?' vraagt René enigszins beteuterd aan eigenaresse Marij de Ronde. 'Wij hebben met z'n vieren maar 80 euro', bijt een andere klant hem toe. De Ronde glimlacht naar René. 'Helaas. Maar je blijft gewoon welkom hoor!'

'Voedselwarenhuis' Swingmarket opende zaterdag zijn deuren in Rotterdam-IJsselmonde. Met een speciale pas krijg je gratis groenten, fruit en brood voor een paar dagen, en daarnaast alle producten met een rood stickertje erop: restpartijen of voedsel waarvan de houdbaarheidsdatum in zicht is. Het initiatief kwam van Stichting Met Zuid, dat armoede in de regio wil tegengaan. Hoewel alleen de absolute minima een pas krijgen, staan de deuren ook open voor wie tegen verspilling is, of gewoon wat geld wil uitsparen. Tien limoenen voor 1 euro, gloednieuwe vesten voor 4,50 euro.

Sterk afhankelijk van een uitkering

Het aantal huishoudens in Nederland dat sterk afhankelijk is van een uitkering is tussen 2008 en 2014 gestegen van 9,1 procent naar 11,6 procent. Voor ongeveer de helft van de huishoudens geldt dat ze minstens vier jaar achtereen in hoge mate op een uitkering waren aangewezen. Dit meldt het Centraal Bureau voor de Statistiek vandaag.
Huishoudens die voor minimaal 40 procent van het totale bruto-inkomen op een uitkering aangewezen zijn, gelden als sterk uitkeringsafhankelijk. In 2014 waren dat er 875 duizend, 214 duizend meer dan in 2008. Vooral eenoudergezinnen met jonge kinderen (33 procent) en niet-westerse huishoudens (30 procent) leunen op een uitkering. Zij lopen ook een flink verhoogd risico op langdurige armoede.

Het pilotproject dat een jaar liep, was al drukbezocht, maar bij nader inzien kon De Ronde, die achter de kassa staat, dat met 'twee vingers in de neus' rooien. 'Nu is het pas echt winkeltje spelen', realiseert ze zich, terwijl de rij steeds langer wordt. In de toekomst wil Met Zuid in andere steden vergelijkbare winkels openen.

Swingmarket heeft nu tweehonderd passen uitgedeeld. Om ervoor in aanmerking te komen moet een alleenstaande maandelijks minder dan 180 euro te besteden hebben aan levensonderhoud.

Intakegesprek

Tijdens een intakegesprek, aangevraagd via een hulpverleningsorganisatie in Rotterdam of via Swingmarket zelf, kijkt De Ronde samen met de aanvrager wat er overblijft aan leefgeld na alle vaste lasten. En vergis je niet: dat dure Ziggo-abonnement waar een gratis telefoon bij kwam, telt niet mee. 'Dat heb je niet nodig om te leven', zegt De Ronde streng.

Haar visie is simpel. 'Mensen hebben hersens, maar ze zijn kapot gepamperd. Sommige mensen hebben het zo druk met gratis pakketten verzamelen en gratis eten afhalen dat ze geen tijd meer hebben om te werken. Dat soort mensen hoeven wij niet. Wij proberen mensen ervan bewust te maken dat ze hersens hebben.'

Bij dat 'kapot pamperen' horen ook de standaardpakketten die de voedselbank aanbiedt. 'Ik ga mensen niet vertellen wat ze vanavond moeten eten. Bovendien wil ik dat mensen zelf nadenken over hoe ze moeten overleven', zegt De Ronde.

Ook het verdienmodel is simpel: quitte draaien. Alle medewerkers zijn vrijwilligers. Sommige spullen krijgt De Ronde gedoneerd, het meeste koopt ze in. 'Na flink onderhandelen natuurlijk. Op het moment dat ik een partij frisdrank heb terugverdiend, krijgt de rest van de flessen een rode sticker en mogen pashouders het gratis meenemen.' Donaties worden meteen gestickerd, want daar hoeft ze niet aan te verdienen.

Daarnaast wordt er met voedsel 'geswingd'. De Ronde ruilt met andere voedselbanken en leveranciers. 'Als iemand snijbonen over heeft en wij pepernoten, dan ruilen we.' Wie haar leveranciers zijn, wil ze niet zeggen. 'Maar ik swing met iedereen die wil, in ruil voor vrije tijd, kennis, een sociaal netwerk en overschotten.'

Op de site wordt de Swingmarket onder meer gepresenteerd als alternatief voor mensen die op de wachtlijst van de voedselbank staan - je kunt niet van beide gebruikmaken - maar inmiddels moeten mensen ook hier een paar weken wachten. 'Ik heb nog tientallen aanvragen voor intakegesprekken in mijn mailbox, ik kom er gewoon niet aan toe', verzucht De Ronde.

Bloembollengeneratie

Dat maakt voor Joke en René niets uit. Hoewel ze geen gratis boodschappen mogen meenemen, zijn ze wel van plan te blijven komen. Breed hebben ze het niet. Hun zoon kwam weer thuis wonen toen hij in de financiële problemen zat en Joke en René verloren ook nog eens hun baan. Inmiddels heeft Joke weer werk gevonden, maar haar salaris moet ze afdragen aan de kredietbank.

'Er zijn dagen bij dat ik denk: ik maak er een einde aan', zegt Joke. 'Gelukkig zijn er winkels zoals deze.' Ze haalt wekelijks een pakket op bij een moskee in de buurt, maar niet alles daarvan is bruikbaar. Daar heeft ze bij de Swingmarket geen last van.

De Ronde heeft ook veel aanloop van wat ze de 'bloembollengeneratie' noemt: 'Ouderen die barsten van het geld maar niets willen uitgeven.' Het zijn lang niet allemaal buurtbewoners. 'Ze komen overal vandaan. Mensen met een auto nemen vaak de halve buurt mee', lacht ze, terwijl ze een krop sla afrekent. '25 cent alstublieft.' Verbaasd kijkt haar klant naar de kassa. 'Waar vind je dat soort prijzen nog?' 'Tsja', zegt De Ronde. 'Bij de Swingmarket.'

Ontvang elke dag de Volkskrant Avond Nieuwsbrief in uw mailbox, met het nieuws van vandaag, tv-tips voor vanavond, en alvast zes artikelen uit de krant van morgen. Schrijf u hier in.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden