Mensen kunnen er doelbewust voor kiezen orkaanschade te accepteren

Orkaan Harvey veroorzaakte afgelopen week grote schade aan de Amerikaanse stad Houston (Texas) en verre omgeving. Alsof de harde wind nog niet erg genoeg was, kwam er ook een grote hoeveelheid neerslag naar beneden. Huizen, straten, bedrijven, openbare instellingen, overal is de materiële schade immens. Het aantal doden (enkele tientallen) is niet zo hoog.

Natuurrampen hebben nauwelijks mijn belangstelling, eerlijk gezegd, maar van orkaan Harvey heb ik iets geleerd. Namelijk: mensen kunnen er, door ideologische scherpslijperij, doelbewust voor kiezen orkaanschade te accepteren.

Ik leerde de les door een artikel in NRC Handelsblad van afgelopen week. Kop: Texas wíl waterramp niet voorkomen. De bron van deze informatie is de specialist overstromingsbescherming Nikki Brand, als postdoc verbonden aan de universiteiten van Delft en Texas A&M. Ze heeft een duidelijk verhaal.

Er zijn drie manieren waarop een samenleving kan omgaan met risico's op overstromingen. Eén: preventie. Dan bouw je bijvoorbeeld dijken, zorg je voor goede afwatering, bouw je opslagplekken voor overtollig water, en sta je bebouwing op sommige plekken niet toe. Twee: aanpassing van gebouwen. Kortweg: dan zet je gebouwen op een terp. Of je zorgt dat de benedenverdieping zonder al te veel problemen onder kan lopen. Drie: herbouw achteraf. Bij deze tactiek laat je Gods water over Gods akker lopen en herstel je daarna de schade.

Blijkbaar ben ik zo Nederlands, en u allicht ook, dat ik het vanzelfsprekend vind dat een overheid de eerste twee tactieken toepast. Waterbeheer is een typisch geval van een 'collectieve-actievraagstuk'. Om lijf en goed van allen te beschermen, moet de overheid regels maken, belasting heffen en de inkomsten gebruiken om een collectief goed te produceren, namelijk bescherming tegen overstromingen.

Maar daar kun je blijkbaar heel anders over denken. Volgens planoloog Brand kiest de Texaanse overheid doelbewust voor tactiek drie. Ze zegt: 'De vrijheid van het individu krijgt voorrang boven het collectief belang. Inmenging vooraf door de overheid wordt als kwalijk gezien. Voor prominente politici is het electorale zelfmoord over een stormvloedkering of een dijk te beginnen.'

De afruil tussen de 'vrijheid van het individu' en 'het collectieve belang' bestaat inderdaad. Bij tactieken één en twee perkt de overheid de vrijheid van individuen merkbaar in: burgers mogen op sommige stukken grond niet meer bouwen, mensen worden verplicht bij de bouw bepaalde standaarden te hanteren, mensen moeten verplicht (waterschaps)belasting betalen om dijken aan te leggen. Wij zeggen dan: dat is voor de goede zaak. Texanen vinden: onaanvaardbaar. Ze zijn er, volgens Brand, in Houston 'trots op een no-zoning city te zijn', een stad dus zonder ruimtelijke ordening.

Vooropgesteld: het staat iedere gemeenschap vrij om deze keuze te maken. Maar het stelt de gebeurtenissen van afgelopen week wel in een ander daglicht. Er heeft zich in Houston geen natuurramp voltrokken; wat zich voltrok was het onvermijdelijke gevolg van een doelbewuste ideologische of politieke keuze. Mijn mededogen was op slag verdwenen.

Er zit nog een krankzinnig staartje aan het verhaal. Terwijl Houston dus principieel weigert zich tegen orkanen te beschermen, gaat de schaderekening wel voor een deel naar Washington. Bij 'rampen' gaat de federale schatkist open. Zo wentelt Texas dus een deel van de kosten van het doelbewuste beleid af op de hele Amerikaanse samenleving.

Dit uitvretersgedrag botst niet met de vrijheid van de Texanen. Maar wel met de vrijheid van de rest van belastingbetalend Amerika. Dat is blijkbaar prima. Leerzaam, zo'n orkaan.

Frank Kalshoven is directeur van De Argumenten-fabriek. Reageren? frank@argumentenfabriek.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden