MONDIALISERING

Melk hoeft planeet niet zoveel te kosten

Melkproductie gaat gepaard met grootschalige CO2-uitstoot en kost veel water, energie en land. Het rapport 'From Sun to Glass' schetst mogelijkheden om efficiënter te produceren.

Beeld anp

Voor elke liter koeienmelk is 225 liter water en meer dan een vierkante meter grond nodig. De jaarlijkse Nederlandse melkproductie kost meer dan 25 miljoen liter diesel in de hele productieketen.

Accountantskantoor PwC heeft getracht manieren te bedenken om voedsel efficiënter te verbouwen. Tot 2050 zal 60 procent meer voedsel nodig zijn om de negen miljard monden te kunnen voeden.

Jan Willem Velthuijsen, hoofdeconoom van PwC: 'We moeten slimme manieren zoeken om de productie te vergroten, terwijl we tegelijk de gevolgen voor het milieu en de betrouwbaarheid van het voedsel moeten beheersen. Als je kijkt naar de cijfers, kun je niet anders dan concluderen dat een koe als bron van eiwitten, vitamines en mineralen niet efficiënt genoeg is. De FAO (VN-voedselorganisatie) schat dat in 2050 twee keer zoveel landbouwgrond nodig is en dat is er op deze planeet simpelweg niet.'

Voedsel zou veel goedkoper en efficiënter moeten worden geproduceerd zonder dat de voedselveiligheid in gevaar komt. Alleen zijn de ketens zo complex en mondiaal geworden dat individuele bedrijven niet in staat zijn én veilig, duurzaam en betaalbaar voedsel te produceren én concurrerend te blijven op de wereldmarkt. Daarom moet de hele keten in ogenschouw genomen.

Grootste uitstoot

In het rapport From Sun to Glass heeft PWC de productieketen in de agrifoodsector geanalyseerd: van een sojaplant in Brazilië tot een glas melk bij de Nederlandse consument. Daaruit blijkt dat de eindverbruiker geen idee meer heeft wat daarbij komt kijken. Voor het telen van de soja moet een de boer in Brazilië zijn grond bemesten met stikstof en kalium. Hij heeft brandstof en elektriciteit nodig om landbouwmachines, opslagruimtes en koelinstallaties te laten werken.

De productie van een glas melk gaat gepaard met grootschalige CO2-uitstoot, water-, energie- en landverbruik. In 2011 was de landbouw wereldwijd verantwoordelijk voor 13 procent van alle uitstoot van de broeikasgassen, waarvan 73 procent voor rekening komt van de melkveehouderij. Daarmee zorgt landbouw na de energiesector voor de grootste uitstoot.

Er is een tocht van 13 duizend kilometer nodig voordat een sojaboon eindigt in een glas melk, maar het transport overzee is nog tamelijk efficiënt. Ruim 86 procent van de energiekosten voor transport vindt in het land van de verbruiker plaats: van de groothandel naar de supermarkt en naar de consument.

Koeien bij de eerste Kwatrijnstal. Het Kwatrijn is een innovatieve en energieneutrale melkveestal. Beeld anp

Gentechnologie

Een koe drinkt zo'n 70 liter water per dag. Maar om 1 liter melk te produceren is ook nog 250 liter nodig om de soja te telen, die eigenlijk maar voor 3 procent in de melk zit. Aan dat water zit geen prijskaartje, omdat het om regenwater gaat, maar deze waterverspilling leidt wel tot uitdroging van hele gebieden en daardoor vergaande houtkap in regenwouden.

'Duidelijk is dat de productieketen efficiënter en transparanter moet', zegt Velthuijsen. In het begin van dit proces moet enorm veel water worden gebruikt. Dat kan worden teruggebracht door bijvoorbeeld gentechnologie te gebruiken. 'Nederland speelt hierin een toonaangevende rol. Als we onze best practices toepassen, kunnen we een deel van het probleem oplossen. Denk aan methoden op het gebied van zeer hoge productiviteit per hectare tot technologische vaardigheden rond zaadveredeling.'

Diverse ideeën

Volgens het PWC-onderzoek moeten enkele voorwaarden worden vervuld om de keten beter te laten functioneren. In de eerste plaats moeten alle ketenpartijen herkenbaar zijn door labels, waardoor schandalen - zoals het melkpoederschandaal in China - kunnen worden voorkomen. Transparantie is nodig. Alle partijen moeten daarnaast samenwerken om te komen tot innovatie. Partijen moeten via het prijsmechanisme worden aangezet een eerlijke prijs te betalen voor schaarse middelen, zodat duurzaam en efficiënt ondernemerschap wordt gestimuleerd. Innovatie door hoogwaardige technologische modellen moet worden bevorderd.

PWC oppert daarvoor diverse ideeën. Een heffing op CO2-uitstoot in de landbouw zou leiden tot een prijsstijging van 5 tot 7 procent voor de consument. Het probleem is dat deze door de verdeeldheid van de keten niet te realiseren is. Daarnaast wordt 73,5 miljoen euro aan consumptiemelk in Nederland weggegooid. Dat staat gelijk aan de uitstoot van 100 duizend ton broeikasgas en de vernietiging van 17 miljard liter water en 2,3 miljoen liter brandstof. Precisielandbouw en draagbare technologie voor vee kunnen kunstmestgebruik, veevoergebruik en waterconsumptie terugdringen en de productiecapaciteit stimuleren. Hierdoor zouden in de keten partnerschappen moeten worden gesloten. Digitale technologie kan de arbeidskosten in de veeteelt met 50 procent reduceren.

Meeste soja is voor vee

Melk is een van de belangrijkste voedingsmiddelen in de wereld. De melkproductie vindt meestal lokaal plaats, maar de voedselketen is uitgestrekt over de hele wereld. Om optimaal melk te produceren krijgen koeien speciaal geprepareerd voedsel met granen zoals mais, tarwe, rijst en vooral soja zijn. Soja, een van de snelst groeiende akkerbouwproducten, is populair geworden dankzij het hoge proteïnegehalte. 95 tot 98 procent van alle sojameel wordt gebruikt als veevoer. Dat heeft grote consequenties voor de voedselketen.

Brazilië is een van de grootste sojaproducenten in de wereld. De teelt is er compleet gemechaniseerd. De geoogste sojabonen worden door een lokale fabriek omgezet in sojameel. Het meel wordt naar Europa verscheept en daar verkocht aan producenten van veevoer. De boeren kopen het veevoer, om aan de koeien te geven. De melk gaat naar de fabriek die er consumptiemelk van maakt die door winkels wordt verkocht aan de klant. Uiteindelijk eindigt de melk daar in een glas.

Beeld de Volkskrant
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.