Megalomanie van de sjeik betaald met olie

Dubai, niet zo lang geleden een middelgrote woestijnstad, moet een toeristisch en financieel centrum worden van buitenaardse proporties. Bouwen is de toverspreuk....

Het eerste eiland in de vorm van een palm is bijna af. De huizen zijn nu nog betonnen blokken, maar over een paar maanden zullen het villa’s zijn, met diepgroen gras eromheen, een privé-strandje ernaast. Even verderop varen baggerschepen van het Nederlandse bedrijf Van Oord. Ze spuiten driehonderd eilandjes op; samen vormen ze de wereldkaart. Ook op het vaste land wordt driftig gebouwd. Tientallen wolkenkrabbers hebben kranen op het dak en gaan tegelijkertijd de hoogte in.

In Dubai wordt in enkele jaren een stad uit de grond gestampt die zich kan meten met Manhattan. Liefst 1800 bouwkranen zijn er aan het werk, 16 procent van het wereldtotaal.

De bouwexplosie is uniek in de recente geschiedenis. De grote gangmaker is sjeik Mohammed Bin Rashid Al Makhtoum. Hij wil Dubai omtoveren van middelgrote woestijnstad tot een toeristische superattractie, een handelsstad die de verbinding legt tussen oost en west en een financieel centrum dat op gelijke hoogte staat met New York, Hong Kong, Londen en Tokio. In 2010 moet de bevolking zijn verdubbeld tot 2,2 miljoen. Sjeik Mohammed heeft haast, want de oliereserves, zijn belangrijkste inkomstenbron, raken snel op. Dubai moet zijn geld met andere zaken gaan verdienen.

De 56-jarige sjeik, die het emiraat sinds 1990 regeert, heeft de wind mee. Door de hoge olieprijs worden de Golfstaten overspoeld door oliedollars. De oliesjeiks kunnen de opbrengst van een vat olie (zo’n zestig dollar) bijna geheel als winst in hun zak steken, want de winning ervan kost bijna niets. De olie-inkomsten van de Golfstaten (exclusief Irak en Iran) zijn sinds 1998 verviervoudigd: van 60 naar 240 miljard dollar per jaar. Al dat geld moet ergens heen.

Bij de vorige olie-boom, in de jaren zeventig, parkeerden veel Arabieren hun geld in Europa en de VS. Ze kochten er obligaties van. Nu zijn ze daar zeer terughoudend in. Sinds 11 september zijn de regels voor het internationale geldverkeer verscherpt. Verdachte tegoeden worden direct bevroren. Nadat de VS in 2002 en 2003 beslag lieten leggen op enkele Arabische tegoeden, stortten de Arabische investeringen in en sindsdien zijn ze niet meer hersteld. Ook Europa is uit de gratie, sinds het de Amerikaanse wetgeving heeft overgenomen.

De oliesjeiks investeren hun geld liever in de eigen regio. Saudi-Arabië heeft de laatste jaren naar schatting 35 miljard dollar in Dubais vastgoed gepompt. Die dollars worden geïnvesteerd in steeds wildere projecten, zoals het grootste gebouw ter wereld (meer dan zevenhonderd meter hoog), een indoorskibaan, of het ‘grootste onderwaterhotel’ ter wereld. ‘De meeste mensen praten, wij doen. Zij plannen, wij presteren. Zij twijfelen, wij gaan vooruit’, zei de sjeik deze week bij de opening van het financiële centrum van de stad.

De bouwwoede is niet alleen te danken aan de hoge olieprijs en 11 september, maar ook – en misschien wel vooral – aan de tienduizenden Indiërs en Filippino’s die in Dubai aan het werk zijn. De gemiddelde Indische bouwvakker werkt zeven dagen per week, twaalf uur per dag voor twee- tot driehonderd dollar per maand. Bouwbedrijven kunnen hierdoor spotgoedkoop en razendsnel werken. De gastarbeiders leven opeengepakt in kampen aan de randen van de stad. Ze hebben geen rechten en kunnen elk moment het land worden uitgezet.

De megalomanie van sjeik Mohammed kent geen grenzen, getuige het tweede palmeiland dat door de Belgische baggeraar Jan de Nul wordt opgespoten. Onderdeel van het plan zijn duizend paalwoningen (kosten negenhonderdduizend dollar per stuk), die tezamen een gedicht van de sjeik uitbeelden: ‘Neem wijsheid van de wijzen; niet iedereen die paard rijdt, is een goede jockey. Alleen een man met veel visie schrijft op het water; grote mannen gaan grote uitdagingen aan.’

Sjeik Mohammed profiteert tot nu toe het meest van de transformatie van Dubai. De twee belangrijkste projectontwikkelaars, Nakheel en E-maar, staan onder zijn controle. De sjeik geeft hun toestemming om eilanden aan te leggen voor de kust, waar hij vervolgens zelf het meest aan verdient. Dat geld wordt weer geïnvesteerd in nieuwe projecten die net zo veel geld opleveren. Zo heeft hij zijn eigen geldmachine gecreëerd.

Sjeik Mohammed heeft haarfijn door hoe hij de aandacht op Dubai moet vestigen: door het ene wereldrecord na het andere te vestigen, door Andre Agassi en Roger Federer een partijtje tennis te laten spelen boven op het mooiste hotel van de stad en door Michael Jackson als een held binnen te halen, nadat hij dit voorjaar was vrijgesproken. Het werkt. Toeristen stromen van over de hele wereld toe, om het ‘achtste wereldwonder’ te aanschouwen.

Veel machthebbers zijn al bij sjeik Mohammed op audiëntie geweest. Deze week was de beurt aan premier Balkenende, die orders probeerde binnen te slepen voor het Nederlands bedrijfsleven.

Dubai heeft een magische klank gekregen. Alles wat sjeik Mohammed aanraakt, lijkt in goud te veranderen en iedereen wil daarvan meeprofiteren. De beurs van Dubai is veruit de best presterende beurs ter wereld. In het eerste halfjaar van 2005 groeide de toonaangevende index met 220 procent. De afgelopen jaren hebben zich veel bedrijven in Dubai gevestigd, aangetrokken door het gunstige belastingklimaat. In Dubai betaalt niemand belasting: geen BTW, geen winstbelasting en al helemaal geen inkomstenbelasting.

Toch waarschuwen analisten voor het knappen van de zeepbel. Het is moeilijk voorstelbaar dat alle wolkenkrabbers over enkele jaren bewoond worden door honderdduizenden nieuwe Dubaianen. Waar moeten die mensen vandaan komen?

Projectontwikkelaars pronken graag met hun hoge verkoopsnelheid. Een project is vaak al in een dag uitverkocht. Rijkaards uit Iran en Rusland zouden niets liever willen dan een villa of appartement in Dubai. David Beckham heeft er een villa gekocht – naar verluidt met 90 procent korting.

Maar schijn bedriegt. De meeste villa’s worden gekocht als investering. ‘Bij het eerste palmeiland werd de helft van de villa’s gekocht als investering’, zegt Ainsleigh Denley, verkoper bij Nakheel. ‘Bij het tweede palmeiland is dat opgelopen tot 90 procent.’ Tot nu toe levert de investering prachtige rendementen op. De waarde van de villa’s op het eerste palmeiland is verdubbeld of verdriedubbeld. Maar de afgelopen zes maanden zijn de prijzen stabiel gebleven. Het gevaar is dat speculanten het vastgoed massaal van de hand doen.

De eilandje die de wereldkaart moeten vormen, lopen ook niet goed. Tot nu toe is ongeveer 30 procent verkocht, aldus Denley, en dat terwijl de verkoop in mei 2004 is begonnen. Het eiland Nederland (ruim twee hectare) is nog te koop, voor zeventien miljoen dollar

Dubai loopt tegen de grenzen van de groei aan. De hoofdweg kan het verkeer niet meer aan. Van ’s morgens vroeg tot ’s avonds laat staat er een file. Ook de inflatie loopt uit de hand. De plaatselijke krant The Gulf Today staat vol brieven van lezers die klagen over de grote huurstijgingen. Sjeik Mohammed heeft inmiddels verordonneerd dat de stijging niet meer dan 15 procent per jaar mag bedragen.

De kritiek op de sjeik neemt toe. Bill Clinton, ex-president van de VS, sprak de sjeiks begin deze week bestraffend toe. ‘Ik zou een deel van de olie-inkomsten investeren in ontwikkelingslanden. Bovendien zou ik massaal investeren in duurzame energiebronnen zoals zonne-energie en wind.’

Kritiek uit eigen kring wordt keihard afgestraft. Om buitenlandse investeerders tegemoet te komen, stelde sjeik Mohammed onlangs een toezichthouder aan voor de financiële sector. De Nieuw-Zeelander Philip Thorpe nam zijn taak echter al te serieus. Hij klaagde over belangenverstrengeling en dubieuze grondtransacties. Daar zaten de sjeik en zijn getrouwen niet op te wachten. Thorpe werd ‘zonder ceremonie’ ontslagen en direct het land uitgezet.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden