INTERVIEW

Meevinken met Kalshoven: 'Stel je oordeel uit'

'Rechtse praatjes in mijn linkse krant', typeerden sommige lezers anno 1996 de Knikkers van Frank Kalshoven. Zelf had én heeft hij het liever over tegenspraak om vooruit te komen.

Beeld Guus Dubbelman

Post van lezers krijgt Frank Kalshoven (51) altijd wel, maar het meest wanneer hij iets over de AOW en pensioenen heeft geschreven. Dat we misschien moeten nadenken over een andere verdeling van de kosten van de vergrijzing bijvoorbeeld, of dat we de lengte van het werkzame leven wellicht zouden kunnen aanpassen aan de gestegen levensverwachting. Meer dan honderd mails krijgt hij dan weleens, en enveloppen gevuld met vijf A4'tjes volgepend met levensverhalen, brieven waarin nog natrillend van emotie wordt uiteengezet waarom 'de generatie die dit land heeft opgebouwd' zich onheus bejegend voelt.

Die emoties, kun je daar iets mee?

'Ze helpen me om beter te begrijpen waar de pijn en de weerstand zitten.'

En pas je dan je opvattingen aan?

'Ha!' (de Kalshoven-lach).

'De analyse verandert er natuurlijk niet door.'

Frank Kalshoven was 30 toen hij in 1996 de Volkskrant-redactie op kwam gewandeld om eindredacteur te worden bij de toen nog bestaande zaterdagse economiebijlage. Daar had hij al van gedroomd als jongen van 15, wanneer hij 's morgens in alle vroegte zijn krantenwijk reed en versgedrukte exemplaren, de inkt nog nat, door brievenbussen duwde.

Er kwam van alles tussen. Er was een studie Economie ¿ Nederlands en Geschiedenis had hij ook overwogen, 'maar boeken lezen kan ik altijd nog, en bij Economie leer je nadenken over moeilijke dingen.'

Er was een promotie ¿ Over Marxistische Economie in Nederland, hij schreef zijn dissertatie in het Nederlands, 'dat was ongebruikelijk, het moest toen al bij voorkeur in het Engels, maar ik dacht: dit is ook Néderlandse cultuurgeschiedenis.'

Er waren journalistieke uitstapjes naar Intermediair en Elsevier ¿ voor een wetenschappelijke carrière paste hij, 'zo slim ben ik niet, bovendien leek het me saai'.

En toen kwam de krant op zijn pad. Waar hij naast de eindredactie de verantwoordelijkheid kreeg voor een column over economie. Het spel en de knikkers was niet zomaar een column, Kalshoven volgde Harry van Seumeren op, legendarisch sociaal-economisch redacteur die in de jaren zeventig en tachtig dé smaakmaker was inzake onderwerpen waar de kranten toen bol van stonden. De vermogenaanwasdeling. Het financieringstekort. De strijd over de spreiding van inkomens, kennis en macht. De SER, de FNV en al die andere afkortingen die het middenveld vormden waarop deze twist werd uitgevochten.

Het conflict was politiek, ideologisch, er waren goeien en kwaaien, het was helder waar de goede kant van de geschiedenis lag.

En toen kwam Kalshoven. 'Professor Kalshoven', zoals collega's licht spottend zeiden. Met zijn rapporten, zijn rekenexcercities, zijn methodische benadering van maatschappelijke vraagstukken. Daarboven hing de bezorgde vraag of de man, met al zijn boekenwijsheid, wel over genoeg mensenwijsheid beschikte voor een linkse krant die zich had voorgenomen onwankelbaar de kant van de vertrapten te kiezen.

Beeld Guus Dubbelman

Want daar had Kalshoven al vrolijk 'Vinkt u even mee?' opgetikt in de krant. En dan volgde een spervuur aan argumenten waarom het niet gek zou zijn bijstandsgerechtigden om een tegenprestatie te vragen, of ze met wortel en stok de arbeidsmarkt op te jagen. Daar kwamen woedende lezersbrieven op over 'rechtse praatjes in mijn linkse krant', alsook brieven waarin 'eindelijk iemand die het zegt' stond.

Kalshoven: 'Dat hele discours over goodguys en badguys, daar voelde ik me niet zo bij thuis, neen.'

Er kwam een befaamde botsing van met Marcel van Dam, de andere grote columnist van de Volkskrant die jarenlang op de bres heeft gestaan voor 'de onrendabelen' en die bezorgd schreef dat in Nederland mensen zonder diploma's 'onder een regime van postmoderne slavernij worden gebracht', terwijl ouderen 'in aanmerking komen voor een vervroegde dood omdat ze te duur worden'.

Kalshoven schreef terug: 'Stap eens met je andere been uit bed, Marcel. We wonen in een goed georganiseerd en welvarend land, waar serieuze mensen serieuze problemen moeten oplossen. Hier kan Nederland jou goed bij gebruiken. Daarom, in alle vriendelijkheid: zes tips om je bijdrage aan Nederland te verbeteren. (...) Tip 5: Wees expliciet en specifiek over de doelen die je kiest. Dat de beschaving niet verloren mag gaan, geloof ik wel, maar hoe zit het met die 55-plussers? Mijn doel zou zijn: een goed functionerende arbeidsmarkt. Nader te duiden in termen van lage (structurele) werkloosheid, arbeidsmobiliteit, korte werkloosheidsduur, goede loonvorming en permanente scholing. Wat is jouw doel?'

Het waren botsende universums die nimmer meer nader tot elkaar zouden komen.

Frank Kalshoven

25 april 1965
Geboren in Amsterdam

1993
Dissertatie Over Marxistische Economie in Nederland, Universiteit van Amsterdam

1994
Redacteur Economie Elsevier

1996
Eindredacteur zaterdagse
economiebijlage de Volkskrant

1998
Chef Economieredactie
de Volkskrant

2001
Adjunct-hoofdredacteur
de Volkskrant

2006
Oprichting De Argumentenfabriek

Beeld Guus Dubbelman

Hoe kijk jij naar de wereld?

'Ik hoop in eerste aanleg analytisch. Wat nemen we waar en hoe zit dat in elkaar? Daarna pas ga ik nadenken over de vraag wat wenselijk is. De ideale volgorde is analyse, visie, concretisering. En, heel belangrijk: stel je oordeel uit. Ik vind het plezierig om tegen de stroom in te gaan; daar zit een oprechte verwijzing in naar Georg Hegel. Tegenspraak om vooruit te komen.'

Dus schreef Kalshoven een Knikker onder de kop 'Vluchtelingen moet je wél doorrekenen'. Want vindt hij, 'eigen volk eerst' is een morele stellingname, net als 'we moeten vluchtelingen behandelen zoals we zelf behandeld willen worden'. Maar wat de gevolgen zijn van het verwelkomen van x-duizend vluchtelingen voor schatkist, woningmarkt, sociale zekerheid et cetera, kan hij gewoon waardenvrij uitrekenen, hoor. Daarna kun je altijd nog zeggen: neem vluchtelingen op ondanks de kosten. Of: de tegenstanders overdrijven de negatieve gevolgen, kijk maar. 'Als de ene groep huiverig is om de gevolgen te benoemen en de andere verzint de gevolgen net zo lief zelf, dan zijn de feiten dus het kind van de rekening.'

De feiten. Kalshoven is er een groot verzamelaar van. Welke feiten, de jouwe of de mijne? zeggen de mensen dan terug. Want de feiten zijn onderhandelbaar. Mensen organiseren zich op basis van gedeelde emoties, of een gedeelde identiteit, vrij van feiten. Dat bepaalt hun kijk op de werkelijkheid.

Kalshoven moet ervan zuchten. In dat soort gevallen haalt hij de waarden van De Verlichting aan. De Rede als motor achter de vooruitgang. Hij baseerde er De Argumentenfabriek op, de denktank die hij tien jaar geleden begon met zijn kompaan Kees Kraaijeveld en waar inmiddels 25 mensen werken. 'Hier ontleden we de werkelijkheid. Hoe werkt de gezondheidszorg? Of het onderwijs? Waarom? Wat gebeurt als je aan een draadje trekt? Dat weten mensen die in die systemen werken nauwelijks, laat staan de rest van de samenleving.'

Beeld Guus Dubbelman

Is dat erg?

'Ja. De oudedagsvoorziening bijvoorbeeld is zo complex dat er amper een inhoudelijk maatschappelijk debat over gevoerd kan worden. Daardoor lopen we het risico dat een klein groepje mensen dat er verstand van heeft knopen gaat doorhakken over ons pensioen. Omdat we toch voort moeten. Dan krijg je een technocratisch proces, zonder democratische inbreng, zoals bij de Europese integratie. Dat lokt onvermijdelijk een populistische tegenbeweging uit.'

De journalistiek, zegt Kalshoven, heeft hierin een belangrijke rol te spelen. 'De krant moet fundamentele vragen blijven stellen. De wereld is complexer geworden, terwijl de toegang tot mensen die echt weten hoe het zit beperkter is geworden. Ambtenaren, die op de échte kennis over beleidsvraagstukken zitten, mogen zelden met journalisten spreken. Het is steeds moeilijker om de werkelijkheid te beschrijven.

'Het is zaak op zoek te gaan naar lacunes. Zo presenteerde het Centraal Bureau voor de Statistiek laatst cijfers over ontwikkeling van de kloof tussen de topinkomens en de lonen op de werkvloer door de jaren heen. Daar stonden alleen de brutolonen bij. Mijn eerste gedachte was: dit zou netto weleens heel anders kunnen liggen. Dus ik bel het CBS om het nettostaatje op te vragen. Blijk ik de enige te zijn met die vraag, terwijl heel journalistiek Nederland er al braaf een stukje over had gemaakt.'

Daarom blijft hij dus Knikkers tikken. 'Schrijven is denken.' Denken doet hij graag in het rookhok. Want al zit dat lange lijf vol rede en rationaliteit, en al zijn er zestienhonderd argumenten aan te dragen die tegen roken pleiten, daar tegenover staat dat éne: het is zo ontzettend lekker.

Soms is er maar één argument nodig om het pleit te winnen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden