Column Frank Kalshoven

Meer orgaandonatie, minder consumptie van vlees en vis, minder papierafval – dit is nog maar het begin

Al bijna de helft van de Nederlanders boven de 12 jaar is opgenomen in het Donorregister, meldde het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) deze week, 6,4 miljoen mensen om precies te zijn. Bijna 2 miljoen onder hen hebben expliciet aangegeven geen donor te willen zijn. De rest wel, met of zonder beperkingen.

Deze stand gaat volgend jaar zomer radicaal ­wijzigen. Dan komen namelijk alle 18-plussers in het register. Voor de nieuwkomers komt er dan te staan dat zij ‘geen bezwaar tegen orgaandonatie hebben’, en deze standaardinstelling kunnen ze zelf wijzigen.

Het aantal potentiële donoren stijgt op dat ­moment met ten minste één. Ik, zei de gek. Ik heb geen bezwaren tegen orgaandonatie (integendeel) maar heb simpelweg nooit de tijd genomen om dat te laten registreren.

Deze wijziging in het aantal donoren (met ten ­minste één) is het gevolg van ‘het veranderen van de standaard’. Voor de uitkomst (hoeveel zijn het er?) maakt het dus uit welke standaard gekozen wordt (‘standaard geen donor’ of ‘standaard wel donor’).

Deze vorm van verandering organiseren vindt steeds meer ingang. Gebaseerd op de inzichten van de gedragswetenschap, leren overheden en bedrijven steeds beter hoe ze met weinig moeite mensen tot ­ander gedrag kunnen aanzetten.

Zo meldde RTL Nieuws een dikke week geleden dat de gemeente Amsterdam de standaard verlegt naar ­vegetarisch. Op recepties, borrels en tijdens vergaderlunches is de standaard in Amsterdam binnenkort vegetarisch; wie vlees of vis wil eten moet dat expliciet aangeven. Ik las al ergens de slogan: ‘carnivoor, geef het door.’ Het ministerie van Onderwijs besloot hiertoe al vorig jaar november (nog steeds volgens RTL).

Nog één voorbeeld dan, toevallig ook uit de hoofdstad. Waar mensen vroeger een sticker op de brievenbus moesten plakken om actief te vertellen dat ze geen ongeadresseerde reclame wilden ontvangen, is de standaard nu omgekeerd. Geen sticker? Dan geen ­reclamefolders. Wie een folder wil, moet een sticker ­plakken.

Meer orgaandonatie, minder consumptie van vlees en vis, minder papierafval – en dat door het simpelweg veranderen van de standaard.

We staan nog maar aan het begin. Tijdens ons internetgebruik moeten organisaties aan bezoekers van hun sites vragen of ze cookies accepteren. De standaard die wordt gebruikt is: alle cookies aan; alle informatie doorgeven; alle verzamelde informatie mag worden verkocht. De sitebezoeker moet moeite doen om aan te geven dat hij alleen de cookies wil toestaan die het gebruik van de site verbeteren. Oplossing? Standaard omdraaien.

Shell baarde onlangs opzien – ja, ook met het niet betalen van winstbelasting in Nederland, de boefjes. Maar ik wou zeggen: met het aanbieden van CO2-compensatie bij tanken. Voor één cent per liter (aldus Shell) wordt de CO2-uitstoot die vrijkomt bij het verbruik van de brandstof gecompenseerd door bossen aan te planten.

U snapt: het maakt veel uit of die ene cent onderdeel is van het tarief aan de pomp, en dus standaard in rekening wordt gebracht (en klanten actief kunnen weigeren), of dat de pomp de kale kosten laat zien en de klant bij het afrekenen actief moet besluiten die cent per liter bij te passen.

Standaard de lift of standaard de trap? Standaard zonnepanelen op het dak van nieuwbouwhuizen of niet? Standaard zwemles op school, of is het een actieve keuze? Standaard koekjes bij vergaderingen of standaard fruit?

Er zijn mensen die dit alles ‘zacht paternalisme’ ­noemen. En dat is ook zo. Maar elke standaard die je kiest is ‘zacht paternalisme’. Kun je beter de goede standaard kiezen.

Frank Kalshoven is directeur van De Argumentenfabriek. Reageren? Email: Frank@argumentenfabriek.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden