Meer 'ondernemers' in Nederland, maar dat zijn vooral (deeltijd-)zzp'ers

Deeltijd zzp'en is bescheiden vorm van ondernemerschap

Afgaande op de statistieken lijkt Nederland te blaken van ondernemingszin. Maar bij nadere beschouwing gaat het vaak om deeltijd-zzp'ers - een mooie, maar ook nogal bescheiden vorm van ondernemerschap.

Maaike van Endhoven (28), styliste. Beeld Cigdem Yuksel

De crisis mag dan voorbij zijn, maar voor het scheppen van nieuwe banen moeten de Nederlanders het nog vooral van zichzelf hebben. Het aantal zzp'ers nam in 2016 opnieuw toe, terwijl de banenmotor van de economie, het midden- en kleinbedrijf, blijft sputteren. Behalve fulltime-zzp'ers zijn er in 2016 ook veel parttimezelfstandigen bij gekomen, die het ondernemerschap bijvoorbeeld combineren met een baan, of een deel van de week huismoeder of -vader zijn.

Dit blijkt uit nieuwe cijfers van de Kamer van Koophandel en het Centraal Bureau voor de Statistiek. Het aantal bedrijven groeide het afgelopen jaar naar een nieuw record van ruim 1,8 miljoen, overeenkomend met een toename van 3 procent, meldde de Kamer van Koophandel maandag. De stijging was vooral te danken aan het aantal zzp'ers, dat met 4 procent groeide naar bijna 883 duizend, en parttime-zzp'ers, waarvan er nu 219 duizend zijn, een groei van 5 procent, aldus de Kamer van Koophandel.

Een parttime-zelfstandige zonder personeel is in de definitie van de Kamer van Koophandel iemand die minder dan 15 uur per week onderneemt. Ook het aantal deeltijdbedrijven - oftewel bedrijven met minstens twee werknemers, waarvan niemand fulltime werkt - steeg in 2016 met 4 procent naar 234 duizend.

Minder goed gaat het met het midden- en kleinbedrijf, de categorie bedrijven met tussen de 2 en 250 werknemers. De Kamer van Koophandel ziet weliswaar nog een minieme stijging van 0,03 procent, wat neerkomt op 154 bedrijven. Maar de meestal nauwkeurigere cijfers van het CBS, dat bijvoorbeeld geen nevenvestigingen of pensioen-bv's meerekent, tonen een achteruitgang van 0,2 procent ten opzichte van het toch al historische dieptepunt 2015, toen er meer dan 347 duizend mkb-bedrijven waren. Aan de vooravond van de crisis waren er nog bijna 365 duizend mkb-bedrijven.

Vooral in de landbouw, handel en bouw blijft het mkb slinken. Het aantal grootbedrijven - met meer dan 250 werknemers - steeg dan wel weer met 3 procent, terwijl de Kamer van Koophandel juist een afname van 1 procent registreerde.

Dat economische groei zich nog nauwelijks vertaalt in banengroei is ook af te lezen aan het aantal mensen met een vast contract. Dat bleef ook in 2016 gestaag dalen, terwijl het aantal zzp'ers en mensen met een flexibel contract juist fors toenam. Van de werknemers tussen de 25 en 45 jaar bijvoorbeeld heeft inmiddels nog maar 67 procent een vast contract, tegenover 78 procent in 2003.

Zzp'ers laten zich niet onder één elegante definitie vatten

Lees terug: De DBA-wet, die het probleem van het groeiend aantal schijnzelfstandigheden moest oplossen, is een half jaar na invoering in totale chaos ontaard. Vijf vragen en antwoorden.

Beeld Cigdem Yuksel

Opvang

Tijdelijke contracten en het zzp'er-schap dienen in tijden van crisis als een soort speklaag waarmee de arbeidsmarkt klappen kan opvangen. Maar nu de crisis voorbij is, blijft de speklaag maar uitdijen, terwijl de rest van de arbeidsmarkt niet meegroeit.

'De hoop bij het ook internationaal gezien grote aantal zelfstandigen in Nederland is dat ze doorgroeien naar bedrijven met tien of meer werknemers', zegt Pieter Gautier, hoogleraar macro-economie van de arbeidsmarkt aan de Vrije Universiteit. 'Maar een groot deel van de zelfstandigen neemt nog steeds helemaal geen personeel in dienst.'

Een andere reden voor de haperende groei van vaste banen is de regelgeving, denkt Gautier. Werkgevers zijn huiverig om een vast contract aan te bieden omdat ze werknemers lang moeten doorbetalen in geval van ziekte. Ook de ontslagbescherming van werknemers vormt tegenwoordig vaak een struikelblok, denkt hij.

Wisselen

Dat het herstel op de arbeidsmarkt vaak achterblijft bij het herstel van de economie komt ook door mensen die van baan wisselen, zegt Gautier. 'In een recessie durven mensen minder van baan te veranderen, omdat ze in een nieuwe baan vaak een tijdelijk contract krijgen en dus een groter risico lopen om werkloos te raken. Maar als vervolgens het economisch herstel intreedt, wisselen deze mensen massaal van baan. Daardoor daalt het aantal werklozen in het begin ook niet zo snel.'


Pim Verhoeven (41), meubelmaker
Zevenbergschen Hoek

Al toen ik de opleiding tot meubelmaker volgde, wilde ik graag voor mezelf beginnen. Ik heb tien jaar lang bij uiteenlopende bedrijven gewerkt om ervaring op te doen. Toen de financiële crisis kwam, werd mijn contract niet verlengd. Dat was mijn kans om zelf iets op te starten. Nu werk ik zo'n 24 uur per week. Mijn vrouw heeft een goede baan, dus de keuze was snel gemaakt. De andere twee dagen ben ik thuis met de kinderen. En als ik dan toch even de deur uit moet om hout te gaan halen, dan neem ik de kinderen gewoon mee.

Ik maak keukens, kasten en tafels. Tafels en kasten maken vind ik het mooiste. Er kunnen fantastische dingen ontstaan. Als je de blije gezichten ziet van klanten, daar kan niets tegenop. Toen ik voor het eerst een stuk hout aan het zagen was, droomde ik al van een eigen werkplaats. Stel je voor: je eigen machines en met je eigen muziek op. Ik zou niet graag meer voor een baas willen werken.

Beeld RV

Maaike van Endhoven (28), styliste
Amsterdam

Twee dagen in de week werk ik voor mijn eigen bedrijfje, Bureau Rits. Ik doe de styling voor commercials en videoclips. Laatst nog heb ik de nieuwste videoclip van vlogger Teske de Schepper gestyled. Daarnaast geef ik op maandagavond naailes. Ik ben een jaar geleden begonnen met mijn bedrijfje. Sindsdien ben ik bezig met contacten opbouwen. Dat kost gewoon tijd. Ik werk vier dagen in de week bij een tweedehandskledingzaak. Daarvan kan ik mijn huur en de vasten lasten betalen, van alleen mijn bedrijfje zou ik niet kunnen leven. Je moet als zzp'er op meerdere vlakken goed zijn. Jezelf in de markt zetten, sociale media en een website bijhouden. Ik heb helemaal geen verstand van administratie. En belastingaangifte doen vind ik lastig. Een kantoorbaan van negen tot vijf is niks voor mij. Ik kom veel in aanraking met film en muziek. En ik ontmoet steeds nieuwe mensen en kom op andere plekken, dat vind ik leuk.

Interviews: Eliane Lamper

Maaike van Endhoven (28) Beeld Cigdem Yuksel
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.