Maximaal verdienen aan de gedupeerde consument

De claimindustrie

De claimindustrie maakt een wildgroei door. Claimbedrijven schotelen mogelijke slachtoffers van misstanden panklare claims voor. Aan de gedragscode voor netjes claimen laten ze zich weinig gelegen liggen.

Ferdi Roet oprichter van Stichting Loterijverlies. Foto Olaf Kraak / HH

Het blijft claims regenen. Via Volkswagenaudiclaim eisen autobezitters compensatie voor de waardevermindering van hun voertuig door het gesjoemel van de fabrikanten met emissienormen. Hypotheekclaim eist sinds vier weken compensatie vanwege slecht advies bij het oversluiten van huizenleningen. ConsumentenClaim kwam donderdag met een eis van 5,7 miljoen euro tegen de NS als schadevergoeding voor reizigers in overvolle treinen.

De stichters zijn bekenden in het vak. De oprichter van Volkswagenaudiclaim richtte ook al stichtingen op als Renteswapclaim en Woekerpolisproces. De oprichter van Hypotheekclaim zit tevens achter de stichting voor huiseigenaren Waardevermindering door Aardbevingen Groningen. En ConsumentenClaim bewerkt de markt met een waaier aan claims, uiteenlopend van acties tegen televisiefabrikanten die prijsafspraken maakten tot een eis tegen energiebedrijf Nuon wegens een onterechte toeslag voor 'natuurstroom'.

Zo vormt zich de nieuwe garde van claimbedrijven. Zij zijn het gestroomlijnde alternatief voor de lotgenotenclubs van weleer. Gedupeerden kunnen zich met een muisklik aansluiten bij een voorgebakken claim. Gratis of tegen een kleine inleg. En op basis van no cure, no pay. Van een eventuele vergoeding is doorgaans 15 procent voor de claimstichting.

Het goede nieuws: hoe meer het fenomeen van de claimstichting zich ontwikkelt, hoe makkelijker consumenten sjoemelende bedrijven en organisaties kunnen aanpakken. Een individuele Volkswagenbezitter zal doorgaans terugschrikken voor een rechtszaak tegen de sjoemelaars uit Wolfsburg. Maar een massaclaim via een stichting is wellicht wel een haalbare kaart, voor een fractie van de kosten.

Het slechte nieuws: de stichtingen blinken niet uit door goed bestuur. En dat kan leiden tot onvrede en schandaaltjes. Op termijn, want claimprocedures duren vaak jaren. En dus zal onvrede bij consumenten zich meestal ook pas na jaren openbaren. Een belangrijke kandidaat daarvoor lijkt de stichting Loterijverlies. Tot aan de Hoge Raad kreeg de stichting gelijk met haar stelling dat de Staatsloterij lotenkopers heeft misleid over hun winkansen. Maar dezelfde stichting heeft ook een internationale carrousel aan vennootschappen opgezet, waarin wordt geschoven met miljoenendeclaraties. De deelnemers zijn er nog geen cent mee opgeschoten.

Wildgroei aan nieuwe stichtingen

De claimorganisaties zijn onderwerp van debat in de juridische wereld. Sommige deskundigen spreken van een wildgroei aan dit soort clubs. Het verschijnsel begint Amerikaanse trekjes te krijgen, zegt hoogleraar aansprakelijkheidsrecht Eddy Bauw. 'Soms melden zich in een zaak wel zes, zeven stichtingen. Op zichzelf zijn claimstichtingen een goede manier om consumenten toegang te geven tot de rechtspraak; de bundeling van claims voorkomt overbelasting. Maar de groei van het aantal claimorganisaties leidt mogelijk tot een nieuwe ophoping van zaken.'

Een complete inventarisatie bestaat niet, maar het gaat om vele tientallen initiatieven. Bij het financieel klachteninstituut Kifid zien ze 'veel ongereguleerde semi-collectieve belangenbehartiging'. Edgar du Perron, voorzitter van de geschillencommissie: 'Er zitten belangenbehartigers bij zonder verstand van zaken. Die lijken veeleer voor zichzelf te werken dan voor hun klanten. Consumenten klagen over bijstand die ze niet krijgen.'

Curator Rutger Schimmelpenninck, bekend van de afwikkeling van het faillissement van DSB Bank, volgt de ontwikkelingen in de sector kritisch. 'Je ziet mensen die claimen beschouwen als een verdienmodel. Die werpen zich op als vertegenwoordiger van een groep, terwijl ze geen of maar weinig klanten hebben. Met behulp van de media, die vaak kritiekloos publiceren over weer een nieuwe claim, proberen ze vervolgens zo veel mogelijk klanten te trekken.'

Hebben de claimorganisatie wel altijd dezelfde drijfveren als de klanten, vraagt Schimmelpenninck zich af. 'Hoe zit het met de democratie binnen zo'n initiatief? Wat voor invloed hebben de deelnemers op het bestuur? Worden klanten bij een claimstichting wel individueel geholpen? Zo niet, dan is het bij zo'n stichting graag verdienen en weinig helpen.'

Advocaat Ruud Hermans, die veel voor aangeklaagde bedrijven heeft gewerkt, spreekt over 'perverse prikkels' in het werk van de claimstichtingen. 'Hun verdienmodel is gediend met een maximaal financieel resultaat. Terwijl een andere oplossing vaak beter is voor de gedupeerden. Bij de woekerpolisaffaire bijvoorbeeld zou kostenvermindering een prima oplossing zijn. Daardoor ontvangt de verzekerde op termijn een hogere uitkering. Maar een commerciële claimstichting heeft niks aan kostenvermindering. Die wil geld op tafel. Dat bemoeilijkt een oplossing. Bovendien, als er meer claimstichtingen zijn, dan is er altijd wel een voor wie het resultaat niet genoeg is.'

Claimcode tegen wantoestanden

De Claimcode had de remedie moeten zijn tegen wildgroei en uitwassen. De code stelt eisen aan de claimorganisaties, zoals transparantie over financiering en uitgaven, een duidelijke rolverdeling tussen bestuurders en advocaten en een onafhankelijke raad van toezicht. Alles in het belang van de deelnemers en tegen het ontsporen van de claimcultuur in Nederland. De code uit 2011 is een vorm van zelfregulering van de claimbranche en is niet verankerd in de wet. Ook rechters stellen het voldoen aan de Claimcode niet als eis voor het indienen van een eis tot schadevergoeding.

In 2013, twee jaar na de introductie, wees een onderzoek uit dat maar weinig claimorganisaties zich iets aan de Claimcode gelegen lieten liggen. De commissie die deze monitoring uitvoerde, is net begonnen met een tweede onderzoek, opnieuw onder leiding van hoogleraar aansprakelijkheidsrecht Eddy Bauw. Hij is niet optimistisch over de uitkomst van die tweede meting, wil hij wel toegeven. Terwijl het belang van de Claimcode voor hem evident is. 'Als deelnemer wil je geen dubbele agenda's. Wat is de moeite van de aanstelling van een driekoppig bestuur en een goede raad van toezicht? Dat zijn vrij basic eisen. Juist om het betaalbaar te houden is de Claimcode niet zwaar opgetuigd.'

Transparantie kost veel geld

Volkswagenaudiclaim is een van de clubs die zich niet aan de code houden. Voor een kleine stichting is het aanstellen van bestuurders en toezichthouders te duur, zegt oprichter Pieter Lijesen. Bovendien zou transparantie over de financiën de vaak machtige tegenstanders in de kaart spelen. 'Die zijn er met hun Zuidas-advocaten op gericht de rechtsgang te vertragen en de kosten op te drijven. Alles om een kleine partij als een claimstichting uit te putten. Bovendien kunnen hoge eisen aan claimorganisaties nieuwkomers in de weg zitten. Zo blokkeer je de toegang tot de rechter.'

Rekening en verantwoording afleggen tegenover de leden wil hij uitsluitend achteraf doen, zegt hij, als het schadevergoedingsproces is afgerond. En als de deelnemers dan wat te klagen hebben? 'Dat weet ik niet. De deelnemers zouden bijvoorbeeld onderling mogen verdelen wat ten onrechte naar een oprichter is gegaan.'

Ook Hypotheekclaim voldoet niet aan de Claimcode. Voorzitter Siebe Annema: 'We zijn net opgericht en zijn nog bezig het bestuur uit te breiden. Over een raad van toezicht zitten we nog te dubben.' Hij belooft een 'keurig netjes' jaarverslag, waarin alle kosten worden verantwoord. Eventuele schadevergoeding zal niet via de stichting lopen, belooft hij. 'Er wordt direct afgerekend met de klant.' Even later erkent hij dat de geldstromen gaan lopen via De Haan Advocaten, initiatiefnemer van de stichting. 'Zij verzorgen de juridische procedure en afhandeling. Daar staan wij buiten.'

Nieuwe wet versimpelt claimen

Ondertussen heeft het claimen de wind mee in Nederland. Waarschijnlijk wordt collectief claimen een stuk makkelijker. Nederland kent al de Wet collectieve afhandeling massaschade, die het mogelijk maakt om een schikking algemeen verbindend te laten verklaren door het Amsterdamse gerechtshof. Die regeling is zo vooruitstrevend dat ook partijen uit het buitenland zich hier melden voor de afwikkeling van hun geschil.

Het kabinet werkt verder aan uitbreiding van artikel 305a van het Burgerlijk Wetboek. Dat moet rechters toestaan om een claim niet alleen te voorzien van een oordeel, zij mogen daar ook meteen een financiële schadevergoeding aan verbinden.

Er gaan stemmen op om de wijziging te koppelen aan een regeling voor goed bestuur van de claimstichtingen. Advocaat Hermans: 'Hoe dat moet, weten we nog niet. Maar zorg er voor dat je iets regelt. Zeker omdat we in onze complexe samenleving steeds meer massaschadezaken mogen verwachten. Werk dan niet alleen aan efficiënte procedures, maar ook aan een regeling voor goed bestuur.'

Hoogleraar Eddy Bauw hoopt om te beginnen op kritische claimers. 'Laat gedupeerden de claimorganisatie kiezen die voldoet aan de Claimcode. Blijken die organisaties zich ook de komende jaren niets aan te trekken van de code, dan moeten we nadenken over stevige regelgeving.'

De inventarisatie van de claimstichtingen is uitgevoerd door Jeroen Hendriks


Pieter Lakeman

Jurist Pieter Lijesen heeft ervaring met de jacht op vergoeding van massaschade. Hij is actief met de stichtingen Woekerpolisproces en Renteswapschadeclaim, waarmee hij ageert tegen foute producten van Nederlandse banken en verzekeraars. Met zijn kersverse stichting Volkswagenaudiclaim neemt hij zijn grootste tegenstander op de korrel. Door het gesjoemel van de autofabrikanten met de emissienormen leidt niet alleen het milieu schade, zo betoogt hij, maar ook eigenaren van auto's van die merken, die hun voertuig in waarde zien dalen. Steeds meer claimstichtingen leggen zich toe op het emissie-gesjoemel.

Pieter Lakeman, de drijvende kracht achter onder meer Swapschade Foto Ferdy Damman / ANP

Pieter Lijesen

Roet beheert de meest besproken claimstichting, Loterijverlies. De Staatsloterij heeft gokkers jarenlang verkeerd voorgelicht over hun winkansen, omdat ook niet-verkochte loten meededen aan de trekking. Dat was ook het oordeel van de Hoge Raad. Na een jarenlange procedure was dat een grote overwinning voor de stichting van Roet. De feestvreugde wordt echter getemperd door de manier waarop Roet omgaat met de stichting. Buitenlandse vennootschappen, dure auto's, miljoenendeclaraties en transacties via belastingparadijzen doen vrezen voor de uiteindelijke opbrengst. Over de hoogte van compensatie of schadevergoeding wordt namelijk nog geprocedeerd. Een megadeclaratie aan buitengerechtelijke kosten werd door de rechter al afgewezen.

Pieter Lijesen Foto rechtenvrij

Ferdi Roet

De 'bedrijvenhorzel' maakte furore maakte met zijn Stichting Onderzoek Bedrijfsinformatie. Hij procedeerde al tegen beursgenoteerde bedrijven over de juistheid van hun jaarrekeningen. Daarbij vergat hij niet om klachten in te dienen tegen de accountants die misstanden door de vingers zagen. Zijn oproep aan DSB-klanten om hun geld weg te halen bij de bank van woekeraar Dirk Scheringa kreeg veel publiciteit. Zijn vasthoudendheid gebruikt hij nu onder meer voor de claimstichting Swapschade. Renteswaps zijn bedoeld om de risico's van rentestijgingen af te dekken, maar zijn zeer risicovol financiele producten. Ze hadden volgens hem nooit verkocht mogen worden aan kleine en middelgrote ondernemingen als kwekers, boeren en binnenvaartschippers.

Ferdi Roet, oprichter van Stichting Loterijverlies. Foto Olaf Kraak / HH

Stef Smit

Directeur Stef Smit van ConsumentenClaim werkte ruim een jaar als hoofd productmanagement van de DSB Bank van Dirk Scheringa. De bank uit Wognum werd na de opheffing doelwit van claimorganisaties. Op dat moment was Smit directeur van Leaseproces, een stichting die zich richt op het verhalen van schade door aandelenleaseproducten van Fortis, Aegon en andere financiële bedrijven. Sinds 2010 is hij directeur van ConsumentenClaim, dat zich met 70 medewerkers 'de grootste massaclaimspecialist van Nederland noemt. Het kantoor eist voor treinreizigers schadevergoeding voor de overvolle treinen. Ook loopt er een claim over biologische ham.

Stef Smit van ConsumentenClaim
Meer over