Mag Google de mails lezen van Nederlandse wetenschappers?

Datagigant Google zet een nieuwe stap in de googlificering van de Nederlandse universiteiten en hogescholen. De Rijksuniversiteit Groningen wil de e-mail van haar wetenschappers voortaan via gmail laten lopen. Onderzoekers die vrezen dat hun communicatie bij het Amerikaanse bedrijf niet in veilige handen is, eisen een alternatief.

Beeld anp

De Groningse universiteit bevestigt dat de e-mail van het personeel wordt overgezet naar de 'cloud' van Google. Daarmee zou tonnen kunnen worden bespaard. De gratis e-mail is onderdeel van een overgang op Google Apps for Education, een softwaredienst waarmee makkelijk agenda's kunnen worden beheerd en documenten kunnen worden gedeeld.

Mailservice
Elf Nederlandse universiteiten en hogescholen zijn voor hun studenten de afgelopen paar jaar al overgegaan op de mailservice van het Amerikaanse bedrijf. Ook al eindigt een mailadres op @student.uva.nl of @tilburguniversity.edu, daarachter schuilt eigenlijk @gmail.com.

De grote vraag: hoe veilig valt via deze route te communiceren? Worden de mails gelezen?

Bij de faculteit wiskunde en natuurwetenschappen in Groningen heersen grote bezwaren tegen het plan. Vier onderzoeksgroepen (biotechnologen, farmaceuten, chemici en materiaalonderzoekers) eisen een alternatief. Voor hen wegen de voordelen - een grotere mailbox, een goede beveiliging tegen hackers - niet op tegen de nadelen.

Beeld anp
Beeld de Volkskrant

Uitlekken
De bezwaren komen niet direct van de academici zelf, maar van de partijen waarmee ze samenwerken. 'Onze partners in het bedrijfsleven en bij de Europese Unie willen niet dat onderzoekscorrespondentie via de servers van Google loopt', zegt Ronald Zwaagstra, die voor de faculteit de ict coördineert. 'Daarnaast zijn er natuurlijk zorgen over het uitlekken van patenteerbaar onderzoek en algemene zorgen over privacy.'

Haije Wind, de hoogste technische man in Groningen, erkent de bezwaren en biedt 'een kleine groep' de mogelijkheid de e-mail op universiteitsservers te laten lopen. Later zou de mail moeten worden verzorgd door een Nederlandse provider.

De bezwaren zijn tweeledig. Ten eerste kunnen Amerikaanse inlichtingendiensten, zoals de NSA, met een beroep op de Patriot Act de communicatie bekijken die op de servers van Amerikaanse bedrijven wordt bewaard. Het Instituut voor Informatierecht (IvIR) van de Universiteit van Amsterdam was daarom in 2012 al kritisch over een eventuele overstap van universiteiten en hogescholen naar een Amerikaanse cloudprovider. 'Door de overgang zal in beginsel sprake zijn van een vermindering van de autonomie van de instellingen.'

Trefwoorden
Daarnaast is de vraag wat Google zelf met de mailtjes doet. Google scant gmail-verkeer normaal gesproken op trefwoorden, onder meer om gericht advertenties op gebruikers te kunnen afsturen. Ook worden van gebruikers profielen gebouwd om die gebundeld, als doelgroep, aan adverteerders te verkopen. Daarnaast kan Google in mails van gebruikers kijken als er vermoedens zijn dat die het bedrijf schade berokkenen.

Volgens Jan Bakker en Jocelyn Manderveld van SURF is de overkoepelende overeenkomst die zij voor de onderwijsinstellingen met Google hebben gesloten geen standaardcontract. 'Studenten en onderzoekers krijgen geen reclame op hun universitaire mail.'

Google scant de mails wel op trefwoorden. In Amerika blijkt de informatie die uit die scans opdoemt ook te worden gebruikt voor profilering en advertenties - maar dan buiten de onderwijsomgeving. Manderveld zegt daarover nog in gesprek te zijn met Google.

Gerichte advertenties
De overeenkomst die Google met de universiteiten heeft gesloten is geheim. Google verzekert dat de uit de universitaire mails afkomstige informatie op geen enkele manier zal worden gebruikt voor gerichte advertenties en profilering - ook niet buiten de universitaire omgeving. 'Onze systemen scannen de e-mails voor meerdere doeleinden, van spellingscontrole tot bescherming tegen spam', zegt Erik de Muinck Keizer, directeur Benelux van Google Enterprise, 'maar niet voor advertenties.'

Wat is dan het verdienmodel van Google? De Muinck Keizer zegt dat er geen verdienmodel is. 'Dit kan Google zich gewoon veroorloven. En studenten verwachten dit gewoon binnen hun studie-omgeving. Ze zijn gewend met onze producten te werken.' Manderveld denkt dat er wel degelijk een langetermijnstrategie is. 'Hiermee bindt het bedrijf een hele generatie toekomstige beslissers aan zich.'

 
Dit kan Google zich gewoon veroorloven. En studenten verwachten dit gewoon binnen hun studie-omgeving. Ze zijn gewend met onze producten te werken.
Erik de Muinck Keizer, directeur Benelux van Google Enterprise
Beeld anp

Voor de Technische Universiteit Delft waren de voordelen van Apps for Education duidelijk. Het mail-onderdeel is voor de studenten optioneel. 'Dat is een principiële keuze', zegt Hans Nouwens, ict-architect bij de TU Delft. 'Wij willen het wel aanbieden, want het contract dat we via Surfnet kunnen aanbieden is beter dan de commerciële variant van gmail die studenten anders zouden gebruiken. Maar het moet een persoonlijke keuze blijven.'

Studentenmailboxen
De kostenbesparing is volgens hem niet zo groot. 'Je hebt toch altijd allerlei servers nodig, niet alleen voor e-mail. Daar kunnen die paar studentenmailboxen ook nog wel bij.'

Groningen wil daar dus zo veel mogelijk vanaf. Met de faculteit wiskunde en natuurwetenschappen als verzetshaard. Zwaagstra: 'Ons faculteitsbestuur heeft geconstateerd dat het voor een groot deel van de faculteit onwenselijk is om voor de mail gebruik te maken van de voorzieningen van Google.'

 
Je hebt toch altijd allerlei servers nodig, niet alleen voor e-mail. Daar kunnen die paar studentenmailboxen ook nog wel bij.
Hans Nouwens, ict-architect bij de TU Delft
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.