Maarten Camps pleit voor nieuwe economische grenzen: 'Er moet een gelijk speelveld komen met China'

Openheid is dé succesfactor van onze economie. Om die te behouden, zijn drempels nodig, stelt Maarten Camps.

Maarten Camps Beeld Aurélie Geurts

Er zit wereldwijd iets helemaal scheef in de economie: buitenlandse bedrijven kunnen vrijwel zonder beperkingen Nederlandse bedrijven overnemen, maar omgekeerd is dat vaak veel moeilijker. Een Nederlands bedrijf kan bijvoorbeeld nooit een Chinees bedrijf helemaal inlijven, want de meerderheid van de aandelen moet altijd in Chinese handen zijn. Zo'n drempel bestaat in Europa in de verste verte niet.

Integendeel: de Europese Unie is zeer toegankelijk voor investeringen van buiten, zegt Maarten Camps. Maar de EU heeft geen standpunt over de wederkerigheid daarvan. De hoogste ambtenaar van het ministerie van Economische Zaken en Klimaat waarschuwt daarom in zijn jaarlijkse nieuwjaarsartikel in economenblad ESB. 'Landsgrenzen en economische grenzen vervagen en het klimaat trekt zich van grenzen niets aan. Daardoor kan de succesfactor van de Nederlandse economie - onze openheid - onder druk komen te staan.' Camps' oplossing: nieuwe grenzen in de vorm van nieuwe economische regels. Prima als een buitenlands bedrijf door een overname Nederlandse kennis in huis haalt, maar dan moet Nederland tegelijk wel toegang hebben tot de kennis van een buitenlands bedrijf.

Klinkt paradoxaal: openheid beschermen met grenzen en regels.

'Onze welvaart is voor een belangrijk deel te danken aan onze relatie met het buitenland. Bijna anderhalf miljoen mensen hebben werk dankzij buitenlandse investeringen. Een groot deel van ons inkomen komt uit de export. Tegelijk is Nederland wereldwijd de derde investeerder in het buitenland. We hebben als Nederland dus een enorm belang bij onze open economie.'

Maar?

'De wereldhandel groeit exponentieel. Amerika en het Verenigd Koninkrijk zijn zich opnieuw aan het positioneren in de wereldeconomie en denken na over handelsbarrières. En China investeert bijvoorbeeld veel meer in het buitenland dan voorheen. Nederland is een open economie in een wereld die steeds meer één markt wordt doordat grenzen vervagen. Maar dan moet het ook echt één open wereldmarkt zijn.'

Waarom ‘Klimaat’ bij Economische Zaken zit

Dat ‘Klimaat’ is ondergebracht bij het ministerie van Economische Zaken (EZ) vindt de hoogste ambtenaar van dat ministerie niet meer dan logisch. In het regeerakkoord staat de zeer ambitieuze doelstelling om in Europa het voortouw te nemen om de CO2 reductie over 12 jaar 55 procent te laten zijn van die in 1990. ‘Daarmee gaan we harder dan de rest van de wereld’, zegt Maarten Camps. ‘Tegelijk geef je daarmee een impuls aan technologieën, bedrijven en initiatieven die je, zodra ze in Nederland zijn toegepast, breder in de wereld aan de man kunt brengen. Zo hebben we wereldwijd een nieuwe standaard gezet hoe je windenergie-op-zee aanpakt zodat die windparken straks zonder subsidie op eigen benen kunnen staan. Japan, China en Amerika zijn allemaal geïnteresseerd in die methode en in onze industrie. De klimaatdoelstelling halen én er economisch baat bij hebben, dat is slim. Dat maakt de combinatie EZ en Klimaat erg effectief.’

En dat is het nu niet?

'In China kun je niet zonder meer een bedrijf overnemen, terwijl Chinese bedrijven wel makkelijk in Europa bedrijven volledig kunnen overnemen. Daar kunnen en moeten we als Europa afspraken over maken.'

Wat voor afspraken?

'Binnen Europa geldt dat bedrijven vrij moeten zijn van staatssteun. Bedrijven die van buiten Europa naar hier komen, zouden zich evengoed aan dergelijke regels moeten houden, anders zijn Europese, Nederlandse bedrijven in het buitenland in het nadeel. Er moet een gelijk speelveld zijn, ook buiten de Europese Unie.'

AkzoNobel, KPN en Unilever dreigden door buitenlandse bedrijven te worden overgenomen. Is dat niet de prijs voor een open economie?

'Bedrijven moeten zichzelf de vraag stellen of ze dat een goed idee vinden of niet. De vraag die de overheid bij een overname moet stellen is een andere: wat betekent het voor onze economie, onze welvaartsbasis, onze economische structuur als een bedrijf in buitenlandse handen is? Dat hoeft geen probleem te zijn als onze bedrijven tegelijkertijd elders bedrijven kunnen overnemen. Zo niet, dan ontstaat er eenrichtingsverkeer. Dat is geen openheid.'

Maar een Amerikaanse bedrijf dat hier Akzo wil overnemen, kan niet namens de hele VS die wederkerigheid toezeggen.

'Daarom moet dit op Europees niveau geregeld worden. Europa is de grootste markt ter wereld en Nederland is daarin ingebed. Omdat we deel uitmaken van dat grotere geheel doen wij het zo goed. De Europese Commissie kan eisen stellen aan overnames als sprake is van staatssteun door bijvoorbeeld China. In handelsakkoorden kan die eis tot wederkerigheid worden vastgelegd. Frankrijk, Italië en Duitsland hebben er al aandacht voor gevraagd.'

Maarten Camps Beeld Aurélie Geurts

Hoe vang je zoiets in Europese wetten en regels?

'Dat is ons werk. Het kan heel simpel. We stellen vast dat het heel makkelijk is om in Europa bedrijven over te nemen, dat gemak willen we elders ook zien. Daar kun je een afspraak over maken. Bijvoorbeeld dat Nederlandse bedrijven Chinese bedrijven volledig kunnen overnemen. Dan is er ook geen aanleiding meer om in Europa barrières op te werpen.'

Ziet de EU dit als urgent?

'Europa is wel bezig met het overnamebeleid, maar richt zich vooral op vitale sectoren en nationale veiligheid. Heel belangrijk, maar daar is op nationaal niveau al veel voor georganiseerd. Europa kan zich als grootste economie van de wereld er beter op richten om het economische speelveld gelijk te trekken. Er wordt in Europa nog niet gewerkt aan maatregelen waardoor het net zo makkelijk wordt om buiten Europa te investeren als binnen Europa. Dat is wel nodig.'

Het ESB nieuwjaarsartikel

Normaal gesproken zwijgt elke ambtenaar, maar één keer per jaar in januari spreekt één ambtenaar zich uit. De secretaris-generaal van het ministerie van Economische Zaken (en Klimaat sinds dit jaar) beschouwt het overheidsbeleid in het nieuwjaarsartikel in economenblad ESB. Die traditie gaat terug tot 1957 en vanaf 1973 is die berucht. Vanaf toen schreef professor Frans Rutten het nieuwjaarsartikel en zijn jaarlijkse genadeloos sombere analyse deed politiek Den Haag huiveren. In de vorige eeuw stonden de opvattingen van ‘sg’s’ nogal eens haaks op het kabinetsbeleid. Tegenwoordig is het nieuwjaarsartikel meer beschouwend. Het is de vijfde keer dat de huidige SG Maarten Camps zich in de traditie voegt.

Zo niet, wacht Nederlandse bedrijven dan het lot van KUKA, een Duitse robotmaker die nu in handen is van China?

'KUKA is een zeer innovatieve en belangrijke robotfabrikant. Maar een Duits bedrijf kan geen Chinese robotfabrikant overnemen. Duitse kennis in handen van Chinezen vind ik daarom nu zorgwekkend. Maar dat wordt anders als je tegelijk weet dat Chinese kennis ook in Duitse handen kan komen. Maar dat is nu niet de situatie. Er is nu geen gelijk speelveld.'

Maar is Duitse kennis niet veel waardevoller dan Chinese?

'We leven in 2018 en China wordt het komende decennium de grootste economie van de wereld, er is veel kennis in dat land en die gaat zich verder ontwikkelen. Prima als ze van onze kennis en onze kwaliteiten gebruikmaken, maar dan willen wij dat omgekeerd ook.'


250 dagen bedenktijd

Grote Nederlandse, beursgenoteerde bedrijven zijn kwetsbaar voor overnames door buitenlandse partijen op zoek naar rendement. Recentelijk wisten KPN, Unilever, PostNL en AkzoNobel ongewenste overnamepogingen af te slaan. Op verschillende manieren beschermden deze bedrijven zichzelf: met een constructie, met argumenten en door met steun van de rechter niet te onderhandelen. Beleggers typeren drempels bij overnames als 'protectionisme'. Tegenstanders van vijandige overnames - inclusief politieke partijen - vrezen dat de economie schade ondervindt als in het buitenland over het lot van grote Nederlandse bedrijven wordt beslist. De voormalige topmannen van ING en Shell, Jan Hommen en Jeroen van der Veer, namen het initiatief tot een wettelijke bescherming van Nederlandse bedrijven. Gevolg was dat de 250 dagen bedenktijd die belaagde bedrijven voor overname moet behoeden in het regeerakkoord kwam.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.