Maak kennis met het alternatief voor de petfles: de peffles, plantaardig en energiezuiniger maar net zo slecht afbreekbaar

Pim pam pef

Het kan nog even duren, maar er is een alternatief op komst voor het petflesje, symbool van de wegwerpmaatschappij: pef. Volledig gemaakt van plantaardige stoffen, en energiezuiniger te produceren. Maar helaas even slecht afbreekbaar.

Beeld anp

In rivieren en zeeën gewaaid of geworpen dragen petflesjes flink bij aan de fameuze plasticsoep, in snelgroeiende metropolen vormen ze een smerig straatbeeld en zelfs in het doorgaans aangeharkte Nederland belanden de afgedankte exemplaren lang niet allemaal in de recyclebak of ten minste in de gewone restafvalzak.

De 60 miljard kilogram die per jaar van dit vederlichte plastic wordt geproduceerd, wordt gemaakt uit aardolie en de productie ervan vreet ook nog eens veel energie. De bulk van deze petflesjes heeft echter een levensduur van slechts enkele dagen tot maanden. Een supersterk, goed te recyclen en daardoor ook slecht afbreekbaar materiaal wordt dus gebruikt voor een wegwerpartikel. Dat verklaart waarom petflesjes symbool zijn geworden voor de wegwerpmaatschappij en klimaatverandering.

Terwijl er voor die gebruiksvriendelijke verpakking een alternatief is: 'pef' geheten. Tussen pef en pet is slechts één letter onderscheid in het chemisch alfabet, maar het is een wereld van verschil. Pef kan geheel uit plantaardige grondstoffen worden gemaakt, zoals suikers uit maïsrestanten en suikerbietenafval. De productie van pef kost ook minder energie dan die van pet. Pef is net als pet slecht afbreekbaar, dus na gebruik kunnen frisdrankproducenten en verpakkers uit ingezamelde pefflesjes minstens zo vaak nieuwe exemplaren maken als nu met pet gebeurt. Pef is lichter dan pet, wat transportkosten scheelt. Ook is pef sterker dan pet. Maar bovenal houdt pef de koolzuurbubbels van het watertje of frisdrankje beter vast dan zijn fossiele neefje en weert het de bederfelijke invloed van zuurstof van buitenaf tien keer beter dan pet.

1 miljoen

De wereldbevolking consumeert volgens de ngo Plasticsoup Foundation ongeveer 1 miljoen plastic petflesjes. Per minuut.

Inkoppertje

Een inkoppertje, lijkt het. Maar zo snel gaat het niet, is de ervaring bij Avantium. Dit Nederlandse, chemische technologiebedrijf in Amsterdam werkt al sinds 2005 aan de ontwikkeling van pef. 'We moesten eerst de zuivere bouwsteen voor pef maken. Daarna konden we die bouwstenen pas als kralen aaneenrijgen tot pef', verklaart marketingmanager Dominique Levant. 'Ook gelden uiteraard strenge eisen voor de volksgezondheid en veiligheid voor in pef verpakt voedsel.' Avantium zegt over de benodigde vergunning te beschikken om voedsel in pef te mogen verpakken.

Om geld aan te trekken en de productie te kunnen opvoeren, ging Avantium in 2016 een joint venture aan met de Duitse chemiereus BASF. In een proeffabriek in Geleen wordt de plantaardige bouwsteen voor pef gemaakt en getest. In januari dit jaar maakte de joint venture bekend in Antwerpen een semicommerciële fabriek te willen bouwen met een productiecapaciteit van 50 duizend ton pef per jaar. Die fabriek zou er in 2023 2024 moeten staan.'

Als die gaat draaien, zullen ook de eerste pefproducten op de markt komen', verzekert Tobias Berg van BASF. 'We kijken daarnaast naar films en folies, zodat pef ook plastic zakjes, petschaaltjes en bakjes kan vervangen', aldus Berg. 'En dit alles zonder een druppel olie.'

Houtsnippers

Het oude kritiekpunt dat de teelt van natuurlijke grond- en brandstoffen beslag legt op landbouwgrond en dus concurreert met de wereldvoedselvoorziening, is minder geldig dan voorheen. In de proeffabriek in Geleen ontstaan de natuurlijke bouwstenen van pef nog uit landbouwgewassen als maïs en tarwe, maar Avantium speurt naarstig naar zogeheten tweede generatie 'biologisch gebaseerde' bronnen.

'Met chemiebedrijf AkzoNobel, Chemport Europe, energiebedrijf RWE en Staatsbosbeheer bekijken we of het mogelijk is een commerciële fabriek op te richten voor de productie van bouwstenen voor plastics zoals pef, waarbij houtsnippers de bron vormen', zegt hoofd technologie Gert-Jan Gruter. 'We gaan eerst in een proeffabriek in Delfzijl die omzetting van houtsnippers van Staatsbosbeheer in pef verder onderzoeken. Dan zitten we sowieso in niet-voedselbronnen.'

Een andere, nog experimentele route is de productie van dergelijke bouwstenen uit CO2.

Toch gaan bij de actiegroep tegen zwerfafval Plastic Soup Foundation de handen niet direct op elkaar. 'Of de plastic nu van petrochemische of van biologische komaf is, het verschil is slechts wat CO2-winst. Het gaat ons om de lekken naar het milieu', zegt innovatiemanager Harmen Spek.

Statiegeld

'Omdat pef net als pet niet composteert, zal ook op deze flesjes statiegeld geheven moeten worden om te voorkomen dat ze gaan zwerven en in het water terechtkomen. Doordat pef lichter is dan pet zal het ook makkelijker verwaaien. De plasticsoep wordt er dus niet minder door. Sterker, uitbreiding van pef ten koste van glas zal het probleem van de plastic vervuiling alleen maar groter maken.'

Onderzoekers van Wageningen Universiteit denken juist dat de klimaatwinst groot is. 'Maar ik ben het ermee eens dat zowel voor pet als voor pef hoogwaardig hergebruik de beste oplossing is als het flesje wordt afgedankt', zegt Christiaan Bolck, programmamanager renewable materials van Wageningen Food & Biobased Research.

Bolck meldt dat Plastipak, een van de grootste plasticverpakkers van voedsel en drank in de wereld, is toegetreden tot het consortium pefPACK, waarin Corbion, Refresco en de Wageningen Universiteit op pef-gebaseerde verpakkingen ontwikkelen. 'Dat bewijst dat de pefflesjes een grote marktpotentie hebben', zegt Bolck. 'Er zijn nu op veel fronten grote concerns bij betrokken die het gaspedaal flink kunnen indrukken.'

Bolck denkt dat er binnen drie tot vijf jaar voldoende productiecapaciteit is om de bouwstenen voor pef te maken en na tien jaar voldoende pef kan worden gemaakt om alle petflessen en -schaaltjes in de supermarkten te vervangen. 'Grote jongens als Unilever, Heineken en Coca-Cola zullen zich gedwongen voelen steeds meer aan de verduurzaming van verpakkingen te doen. Pef is daarbij het kansrijkste alternatief voor pet.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.