Loze poortjes

Om de veiligheid in de metro te bevorderen wil Amsterdam elektronische toegangspoortjes. Zeven jaar na de eerste plannen zijn de poortjes nog niet in gebruik....

Geheel tegen het taaladvies in van minister Verdonk vanIntegratie hangt op de perrons van de Amsterdamse metro in hetEngels al een jaar de volgende tekst: 'Ticket barriers willbecome operational in January 2006.' Het is inmiddels februari2006 en zoals elke reiziger kan vaststellen: de poortjes zijn notoperational. Sterker, in enkele metrostations zijn debijbehorende glasplaten voor het afsluiten van het perron noghelemaal niet aanwezig of al weer vernield.

Het is nog erger. Het Gemeentelijk Vervoerbedrijf, het GVB,kan niet zeggen wanneer de toegangspoortjes in gebruik wordengenomen. In de planning, zo verklaart een woordvoerder van hetGVB, ontbreekt een deadline.

Het nieuwe controlesysteem, waarmee dertig jaar na de startvan de eerste en tot nu toe enige hoofdstedelijke metrolijneindelijk een einde zou worden gemaakt aan het zwartrijden, wordtwel uitgebreid getest. Door GVB-personeel en familieleden. Hetnieuwe systeem kost 51,3 miljoen euro.

De toegang tot de perrons wordt nu nog bewaakt door extraGVB-personeel. De mannen en vrouwen in donkerblauwe pakken hangenrondom aluminiumkleurige paaltjes, die schijnbaar doelloos heren der uit de vloer steken. Ooit waren deze bedoeld alssteunpilaar voor speciale deurtjes, thans dienen ze volgens hetGVB 'om de controlelijn aan te geven'.

Bij de paaltjes wordt gesomberd. Een van de controleurs,wijzend naar de stickers op de poortjes, waarop januari 2006 alsingangsdatum wordt beloofd: 'Dit gaat nog héél lang duren.Reken maar rustig op zomer 2008.'

Vraag aan de verantwoordelijke wethouder, Mark van der Horst(VVD). Wordt dat nog wat met die poortjes?

De portefeuillehouder Verkeer staat toevallig voor hetCentraal Station stickers uit te delen bij de beruchtetaxistandplaats. De chauffeurs kunnen kiezen: een sticker op devoorruit met de tekst 'Ja, ik accepteer korte ritten', of, 'Nee,ik accepteer geen korte ritten'. In het laatste geval riskeertde onwillige taxichauffeur een proces-verbaal wegens het hinderenvan de verkeersstroom.

De wethouder oogt opgewekt. Eindelijk lijkt hij er dankzij denieuwe chauffeurspas, strenge politiecontroles endoorstroomplicht in te slagen een einde te maken aan de jarendurende wildwest-taferelen voor het CS en op het Leidseplein.

'De metropoortjes? Dat hebben we helemaal onder controle. Hetloopt geweldig, helemaal op koers. Voor de details naar het GVBbellen', roept wethouder Van der Horst. Hij verwijst onder meernaar een ouder persbericht van hem en het GVB, gedateerd op 19januari. 'Van der Horst en algemeen directeur Gertjan Kroon vanhet GVB maken eerste proefreis met OV-chipkaart.

'De reis ging van station Waterlooplein, waar Van der Horsten Kroon een jaar geleden het eerste poortje plaatsten, naarstation Nieuwmarkt en weer terug. Tijdens deze reis controleerdende heren de werking van de poortjes en de transacties met dekaart.' Een tripje van hooguit enkele minuten van het stadhuisnaar het dichtst bijgelegen station Nieuwmarkt en snel weerterug.

In het persbericht werd ook een citaat van de wethoudermeegeleverd: 'Er is het afgelopen jaar een enorme stap gezet omde veiligheid in de Amsterdamse metro te vergroten. Demetrostations zijn conform planning voorzien van poortjes. Endaar ben ik trots op. Het aantal zwartrijders in de metro zaldoor de poortjes afnemen. Hierdoor zal de veiligheid toenemen;ongeveer 60 procent van de incidenten komt immers voort uitzwartrijden.'

Een jaar eerder verklaarde de wethouder: 'Reizigers voelenzich steeds veiliger, dat is mooi. Maar nog steeds mijden veelmensen het openbaar vervoer, dus er is nog veel werk aan dewinkel. Bovendien is het aantal zwartrijders de afgelopen tijdwel gestegen, vooral bij metro en tram. Ik verwacht dat depoortjes op de metrostations hier verandering in brengen.'

Bijna een kwart van de reizigers heeft geen kaartje. Afgezettegen de circa 250 miljoen mensen die jaarlijks door het GVBworden vervoerd een steeds terugkerende miljoenenstrop voor degemeente.

De praktijk, in februari 2006: de stations Sloterwijk,Amstelstation, Bijlmer en Duivendrecht zijn nog helemaal nietvoorzien van poortjes en afschermende glasmuren. Omdat hetgemengde stations zijn, zegt het GVB; ze worden gedeeld met deNederlandse Spoorwegen en zijn daarom in Amsterdam kennelijklastig af te sluiten.

De vertraging van onbekende duur heeft te maken met delandelijke invoering van de OV-chipkaart, zegt het GVB.Woordvoerder Petra Faber: 'Een buitengewoon complex en omvangrijksysteem waarvan we zeker willen zijn dat alle kinderziektes eruit zijn voordat de poortjes in werking treden.'

Vooral de omzetting van de huidige strippenkaart, deabonnementen en diverse reductietarieven in de chipkaart isvolgens haar een hels karwei. Ook vertragend werkt volgens haarde forse uitbreiding van het aantal camera's op de perrons van250 naar uiteindelijk 700. Op voorhand kan de woordvoerder alzeggen dat ook als het gehele metrosysteem is gesloten metpoortjes, voor onbepaalde tijd op elk station nog een poortjeopenblijft voor reizigers met antieke vervoersbewijzen.

In Rotterdam worden trams (geen Combino, zoals de Amsterdamsetrams die allemaal voor revisie terug moeten naar de fabrikant)en metro geëxploiteerd door de RET, de Rotterdamse ElektrischeTrammaatschappij. Anders dan de ouderwetse naam doet vermoeden,hebben de Rotterdammers hun metro wel state of the art en kunnenze die afsluiten met poortjes.

Op 16 december vorig jaar verklaarde Van der Horst's collegaen partijgenoot Stefan Hulman het systeem voor gereed met deingebruikname van de laatste toegangspoortjes op de stationsCentraal Station en Beurs. Ofschoon het RET met hetzelfdecomplexe systeem werkt als het GVB, lukte het de poortjes ooktoegankelijk te maken met de bestaande strippenkaarten en overigevervoersbewijzen.

Hoe is dat mogelijk? Frauke Albers, woordvoerder van het RET:'De gele boxen waar de reiziger zijn strippenkaart kanafstempelen zijn elektronisch verbonden met de poortjes. Depoortjes reageren dus op zowel de nieuwe chipkaart, die op eenvenster van de nieuwe blauwe kastjes wordt afgelezen, als op denu nog gangbare vervoersbewijzen. Op den duur is het natuurlijkde bedoeling dat alle reizigers overal in het land overgaan opde chipkaart. Pas dan halen wij de gele stempelautomaten weg.'

En zo is Amsterdam anno 2006 nog steeds de laatste metrostadter wereld waar handmatig de toegangsbewijzen moeten wordengecontroleerd en waar het ondergronds nog steeds onaangenaamtoeven is zodra de controleurs even niet aanwezig zijn. Dat dehandmatige controle zo lek is als een mandje bewijzen de doorwethouder Van der Horst genoemde verder gestegen percentages aanzwartrijders.

Berlijn, München, Londen, Parijs, New York, Hongkong,Singapore, Tokio, Milaan of Rome, om maar enkele metrosteden tenoemen: ondenkbaar dat een reiziger zonder geldig plaatsbewijshet perron haalt. Hoewel, Rome? Voor de bus betaalt niemand,controle nihil. En naast de toegangspoortjes van de metro is opde grote stations altijd een hekje open voor deabonnementhouders.

Duizenden Romeinen pakken dagelijks even die toegang, zonderabonnement of ander geldig vervoersbewijs. Controle vindt om demaand plaats, en is dan ook heftig. De boetes zijn pittig.

In Amsterdam wordt de uitzonderingspositie toegeschreven aanhet gemeentebestuur. In 1999, zeven jaar geleden alweer, beslotenburgemeester en wethouders dat poortjes noodzakelijk zijn vooreen veilige metro. Drie jaar later werd een voorbereidingskredietter beschikking gesteld en in mei 2004 besloot de gemeenteraaddat uitsluitend de OV-chipkaart de sleutel zou worden voor hetopenen van de poortjes. 'Dus zonder chipkaart geen poortjes',schrijft het GVB veiligheidshalve in de documentatie.

In diezelfde documentatie wordt overigens wel een deadlinevoor bus en tram genoemd: 'Collegebesluit 21 december 2004. Op1 januari 2007 moet de OV-chipkaart in de Amsterdamse trams enbussen worden ingevoerd.' Wat de metro betreft, bleef deinvoeringsdatum ongewijzigd 1 januari 2006, nu dus ruim met eenmaand en voor onbepaalde tijd verstreken.

Aan de leverancier van de hard- en software kan de vertragingniet liggen. De opdracht werd in de zomer van 2003 vergeven aaneen consortium, waarin de volgende schilderachtige bedrijfsnamenzijn ondergebracht: Accenture, Thales, Vialis, MTR en OctopusCards.

Het consortium kreeg de gelegenheidsnaam East-West,vermoedelijk vernoemd naar de enige Amsterdamse metrolijn, dieimmers van oost naar west loopt. In het consortium bevinden zichenkele high-tech firma's uit Hongkong, die in eigen stad eensupersysteem hebben aangelegd.

Op de chipkaart waarmee de reiziger in Hongkong zich al zesjaar zonder problemen toegang verschaft tot de metro zijn alledenkbare diensten (zoals betalen) ondergebracht die de modernereiziger dagelijks van pas komen. 'Zover zijn wij helaas nogniet', zegt de woordvoerder van het Rotterdamse RET, die terplekke in Hongkong heeft mogen vaststellen hoe geölied hetsysteem werkt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden