Analyse

Loze beloftes van weleer kosten nu miljoenen euro's

De afspraak tekorten bij te storten was snel gemaakt. Bedrijven dachten niet dat pensioenfondsen het ooit moeilijk zouden krijgen. Het kost ze nu miljoenen. kost het miljoenen.

null Beeld null

KLM zit voor het blok. Volgens de afspraken met de pilotenvakbond moet het bedrijf 600 miljoen euro in het pensioenfonds storten. Dan kan het fonds afspraken over verhogen van pensioenen nakomen.

Een bedrijf moet meestal 'bijstorten' als zijn ondernemingspensioenfonds in nood zit. Dat is ooit zo afgesproken in de cao's, meestal in een tijd toen dat niet aan de orde was. Pensioenfondsen waren tot deze eeuw en soort slapende beleggingsinstellingen voor de lange termijn. De bevolkingsopbouw was nog een pyramide. Er waren veel meer jongeren dan ouderen, de jaargangen werden met het klimmen der jaren kleiner.

In de jaren negentig klotste het geld bij veel ondernemingspensioenfondsen tegen de plinten. Zij waren er als de kippen bij modern te beleggen en te profiteren van de beurshausse, pas later gevolgd door de loggere bedrijfstakfondsen.

Melkkoe

Veel ondernemingspensioenfondsen waren zo succesvol dat zij als melkkoe fungeerden voor hun sponsor, het bedrijf. Volgens de wetgeving van die tijd stonden veel ondernemingsfondsen er riant voor. Pensioenpremies werden verlaagd - premiekortingen - of zelfs op nul gezet - een zogeheten premieholiday. Als het fonds dan nog steeds geld 'over' had, werd zonder blikken of blozen enorme bedragen naar het bedrijf overgemaakt om de winst op te krikken. Unilever, Shell, Philips, KLM - vrijwel ieder zichzelf respecterend bedrijf deed dat.

De bijstortverplichting was daarmee een mooie maar vrij loze belofte. Dat veranderde met de eeuwwisseling. In 2001 kregen de beurzen te maken met de internetcrisis. Dat was nog maar zuchtje vergeleken met wat in 2008 begon met de financiële crisis.

Plots kwamen alle pensioenfondsen terecht in een perfecte storm waarin alles misging wat mis kon gaan. Dat de bevolkingspyramide door de vergrijzing om zou draaien, was te voorzien. Daar kwam de stijgende levensverwachting bij waardoor pensioenen langer moeten worden uitbetaald. In 2006 waren pensioenfondsen nog blij dat ze niet meer met 4 procent rente hoefden te rekenen maar dat de dagrente leidend werd. Die was toen nog wat hoger dan 4 procent maar is sindsdien alleen maar gedaald.

De melkkoe uit de jaren negentig werd voor veel bedrijven een enorm financieel risico. De premies gingen fors omhoog. Het risico wordt nog groter als er een bijstortverplichting is.

Er zijn nu nog 218 ondernemingspensioenfondsen. Bij dertig heeft de sponsor - het bedrijf - een bijstortverplichting, meestal als het fonds in nood verkeert. Daar willen bedrijven graag vanaf, omdat zij en hun accountant die als een groot risico zien. Rabobank stortte in 2013 500 miljoen euro in zijn pensioenfonds in ruil voor het schrappen van de bijstortverplichting. ABN Amro betaalde in 2014 in totaal 700 miljoen als afkoopsom.

Bijstortafspraak

Keihard is de bijstortafspraak niet. Automatiseerder Unisys hoefde een paar jaar geleden van de rechter niet bij te storten omdat de omstandigheden sterk veranderd zijn vergeleken met het tijdperk toen de afspraak gemaakt werd. Daar gokt ook KLM op. De bijstortafspraak werd weliswaar nog in 2007 gemaakt maar sindsdien zijn de omstandigheden en regels voor pensioenfondsen enorm veranderd.

Maar tegelijk geldt dat KLM niet heeft opgelet. Want het bedrijf hoeft niet bij te storten omdat het fonds in problemen zit maar om een luxeafspraak te kunnen nakomen. KLM heeft de piloten jaarlijkse verhoging van hun pensioen beloofd. Tot voor kort moest het fonds dan 105 procent van de waarde van de toegezegde pensioenen in kas hebben. Maar die norm is verhoogd naar 125 procent terwijl het pilotenfonds zo'n 117 procent in kas heeft. Aan de verhoging van die norm is jaren discussie vooraf gegaan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden