Loonmatiging werkt niet bij elke crisis

Donner bepleit nullijn...

Van onze verslaggever Pieter Klok

AMSTERDAM Minister Donner riep gisteren op de lonen te bevriezen. Nederland moet volgens hem doen wat het altijd doet in tijden van crisis: het alom geprezen poldermodel gebruiken om de lonen te matigen. Dat appelleert aan het calvinistische verlangen om het in tijden van crisis zuinig aan te doen, maar is het wel verstandig?

Begin jaren tachtig was het heel verstandig. Dankzij het legendarische Akkoord van Wassenaar, waarin werkgevers en werknemers overeenkwamen de lonen te matigen, vocht de economie zich uit het dal en braken gouden jaren aan.

De huidige crisis is echter niet te vergelijken met de crisis van toen. Toen begonnen de problemen bij de bedrijven, die niet efficiënt genoeg waren en de slag met het goedkopere buitenland verloren. Om deze problemen te verhelpen, was loonmatiging geschikt.

Nu liggen de problemen elders. De kredietcrisis die bij de banken begon, is uitgemond in een algehele vertrouwenscrisis. Zolang dat vertrouwen niet is hersteld, zal de wereldhandel zich niet herstellen. De Nederlandse export zal onder druk blijven staan, hoe laag de loonkosten ook zijn.

Bevriezen van de lonen is op het eerste gezicht ook niet bevorderlijk voor het vertrouwen van de Nederlandse consument. En die consument is de enige die de economie nog een beetje gaande houdt. Je zou dus kunnen betogen dat het kabinet alles op alles moet zetten om het vertrouwen en de bestedingen in stand te houden.

Econoom Jules Theeuwes vindt de uitspraken van Donner om die reden te hardvochtig. ‘Het was beter geweest als er eerst een sociaal akkoord was gesloten. Hierin zou de overheid lastenverlichting kunnen beloven om de bestedingen op peil te houden.’

Maar Lans Bovenberg, de Tilburgse econoom van CDA-huize, vindt het voorstel van Donner precies in de roos. ‘Het is een pavlovreactie, maar dat hoeft niet verkeerd te zijn.’ Dat de koopkracht niet stijgt, is volgens hem niet erg. ‘De meeste Nederlanders hadden het extra geld toch op een spaarrekening gezet. Het is beter om dit geld af te romen.’ Bovendien wordt de pijn zo eerlijker verdeeld, vindt Bovenberg. ‘Het is niet eerlijk als de werkenden straks meer krijgen terwijl pensioenen worden bevroren en de werkloosheid snel stijgt.’

‘En, belangrijker nog: loonmatiging is de snelste manier ervoor te zorgen dat het begrotingstekort niet verder oploopt. De overheid is minder kwijt aan ambtenarensalarissen en uitkeringen.’

Het kabinet heeft er moeite mee in tijden van crisis het tekort te laten oplopen. Dat bleek ook afgelopen weekeinde toen premier Balkenende op de top in Berlijn als enige hamerde op handhaving van het Groei- en Stabiliteitspact. De premier doet daarmee enigszins denken aan zijn verre voorganger Colijn die in de jaren dertig wilde vasthouden aan de harde gulden. Later bleek dat hij de crisis daardoor had verergerd.

Nederlanders rekenen erop dat de overheid het zuinigjes aan doet, denkt Bovenberg. ‘Als zij het gevoel hebben dat het kabinet aan het potverteren slaat, zullen ze pas echt het vertrouwen verliezen. Dat kan er immers toe leiden dat botte bezuinigingen en lastenverzwaringen nodig zijn.’

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden