InterviewOlaf Sleijpen

Loonmatiging helpt Nederland niet uit deze crisis, zegt directeur van De Nederlandsche Bank Olaf Sleijpen

Olaf Sleijpen, directeur van De Nederlandsche Bank.  Beeld Kiki Groot
Olaf Sleijpen, directeur van De Nederlandsche Bank.Beeld Kiki Groot

Wat brengt 2021 voor werkenden, gepensioneerden, huurders en huizenbezitters? Het economische dieptepunt ligt nog voor ons, waarschuwt DNB-directeur Olaf Sleijpen. Maar: ‘Het is echt niet verstandig als werkgevers nu de lonen gaan bevriezen.’

Eind 2022 is ook de economische coronacrisis achter de rug. Dan zal Nederland, per hoofd van de bevolking, naar verwachting weer even rijk zijn als vóór de pandemie. Tot die tijd wordt het afzien, voorspelt Olaf Sleijpen, directeur monetaire zaken bij De Nederlandsche Bank (DNB). De nieuwste ramingen die hij maandag presenteerde − nog steeds omgeven door vraagtekens, maar stukken minder onzeker dan tot nu toe − tonen voor 2020 een historische krimp van 4,3 procent. Daarna volgt ‘gestaag herstel’, al zal dat enige vertraging oplopen door de maandag aangekondigde strengere maatregelen. Sowieso zullen de faillissementen en de werkloosheid eerst nog stijgen.

De pas in februari tot de DNB-directie toegetreden Limburger, tevens hoogleraar in Maastricht, heeft een knotsgekke ontgroeningstijd achter de rug. ‘Bijzonder’, noemt hij dat zelf. Zijn raam kijkt over het water van de Amstel uit op de woonboten aan de overkant. Op de vensterbank een ingelijste spreuk: ‘Stomp niet af, blijf Sleijpen’. Maar scherp blijven ging dit jaar vanzelf.

Het was een achtbaan, beaamt hij. ‘De eerste weken van de lockdown dit voorjaar waren het somberst. Die besmettingen bleven maar oplopen. Dan ben je enkel bezig met crisismanagement. Wat betekent dit voor het financieel stelsel, voor het betalingsverkeer, blijft alles het goed doen? Zo bezien had deze crisis nog stukken erger kunnen uitpakken.’

1) Werkloosheid

Volgend jaar houdt DNB rekening met 634 duizend werklozen. Dat is veel, al zaten in de kredietcrisis meer mensen zonder werk.

‘Net als bij de staatsschuld profiteert Nederland van een gunstige uitgangspositie. Begin dit jaar was de werkloosheid 3 procent. Zo laag is het in ruim twee decennia niet geweest. Maar de stijging naar 6,5 procent volgend jaar is heel fors. Op een gegeven moment stoppen de steunpakketten van de overheid. Dan zullen er onvermijdelijk bedrijven zijn die zeggen: zo kunnen we niet verder.’

De Sociaal Economische Raad waarschuwt voor een verloren generatie. Terecht?

‘Kijk waar de werkloosheid tot dusverre neerslaat: bij de lager betaalde en de flexibele banen. Eind september waren er van die laatste categorie al 200 duizend minder. Bovendien zijn de scholen dicht geweest. Opgeteld kan dat zeker gevolgen hebben voor de lange termijn. Deze coronacrisis heeft de toch al scheve maatschappelijke verhoudingen vergroot. Die tweedeling tussen flex en vast, dat moet echt een thema worden in de komende kabinetsformatie.’

2) Koopkracht

Het regent berichten over reorganisaties. Maar stiekem blijken werkenden de hoogste loonstijging sinds 2008 te krijgen.

‘Die plus van 2,8 procent komt doordat het overgrote deel van de cao’s er al lag. Voor deze crisis begon, ging het natuurlijk geweldig.’

Is daarmee de zorg van DNB weggenomen dat werkenden te weinig van de economische groei profiteren?

‘Nee, dat geldt nog steeds. Ik denk dat iedereen begrijpt dat de lonen nu even minder stijgen. We hebben te maken met de grootste economische recessie sinds de jaren dertig. Maar zeker in de sectoren waar het kan, bij bedrijven die de productiviteit zien groeien, is er ruimte om werknemers meer te betalen.’

ING wil de salarissen drie jaar lang bevriezen. De vakbonden vrezen dat ook andere bedrijven voor de nullijn kiezen.

‘Ik zeg niks over individuele bedrijven, maar in het algemeen lijkt een nullijn mij niet verstandig. Ik begrijp dat sommige ondernemingen het op dit moment moeilijk hebben. Dan wordt op iedereen een beroep gedaan, zoals dat zo mooi heet. Maar zodra het herstel inzet, moeten we daar snel weer van af. Loonmatiging is niet het recept om uit de crisis te komen.’

Van elke euro die we dit jaar verdienden, blijkt trouwens ruim 11 cent opzijgezet. Dat is een record. Spaart Nederland te veel?

‘Op macroniveau zeker, maar ik begrijp het wel. Deels willen mensen best geld uitgeven, aan vakanties bijvoorbeeld. Ze kunnen het nu alleen niet. Ik praat ook wel met mensen die zeggen: voor mijn bankrekening was deze crisis niet zo slecht. Daarnaast handelen Nederlanders ook uit voorzorg. Misschien raak ik straks mijn baan wel kwijt, denken ze.’

null Beeld Kiki Groot
Beeld Kiki Groot

3) Pensioenen

Door de regels voor de pensioenfondsen te versoepelen, hoopt Den Haag kortingen op de uitkeringen te voorkomen. Bent u tegen zo’n generaal pensioenpardon?

(Glimlacht) ‘Ik heb lang in de pensioenwereld rondgelopen (als leidinggevende bij pensioenuitvoerder APG, red.). Er zijn van die momenten dat je het proces niet moet verstoren door er allerlei dingen doorheen te roepen. Daar houd ik het even bij.’

Het nieuwe pensioenstelsel moest rust brengen, geen nieuw politiek getouwtrek.

‘Het nieuwe pensioenstelsel is echt niet zaligmakend. De rente blijft laag, en er zullen altijd beleggingsrisico’s blijven. Maar het is in mijn ogen beter dan wat we nu hebben. De doorsneepremie verdwijnt, die past niet meer bij de moderne arbeidsmarkt. En we zijn eindelijk van die rekenrente af, terwijl verworvenheden zoals collectief beleggen en een zekere mate van risicodeling behouden blijven. Straks zijn we vijftien jaar lang aan het discussiëren. We moeten gewoon verder.’

4) Wonen

Bent u zelf verrast…

(Sleijpen veert op om de interviewer te onderbreken) ‘Ja! Deze zomer verwachtten wij dat de huizenprijzen op een gegeven moment zouden dalen. Dat is niet gebeurd. Ze zijn juist heel fors gestegen. Dat vlakt volgens onze nieuwe ramingen wel af. Mede door de oplopende werkloosheid. Maar gelet op de diepte van deze crisis had ik erger verwacht. Mensen zijn gewoon blijven kopen en verkopen.’

Voor huiseigenaren pakt het goedkope geldbeleid van de Europese Centrale Bank gunstig uit. Ze betalen minder hypotheekrente en zien de waarde van hun bezit stijgen. Huurders betalen daarentegen alleen maar meer. Voelt u zich als centrale bankier niet geroepen hier iets aan te doen?

‘Ik zie de negatieve effecten van de lage rente. Maar ik vind dat je voorzichtig moet zijn om dat dan elders te compenseren. Voor je het weet zorgen we voor nieuwe onevenwichtigheden. Dan lijkt het me beter dat de overheid het aanbod van betaalbare huurwoningen uitbreidt. En dat zij stopt met de fiscale voordelen die de verschillen tussen huren en kopen alleen maar verder vergroten.’

Zie ook

Vakbonden vrezen bevriezing lonen, DNB adviseert het niet te doen
Onlangs werd bekend dat ING drie jaar lang de lonen van het personeel wil bevriezen. De vakbonden vrezen dat andere bedrijven dit voorbeeld zullen volgen, óók in sectoren waar winst wordt gemaakt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden