NieuwsDNB

Lockdown funest voor economie? Soms is niks doen erger, menen steeds meer economen

De nieuwe, strenge aanpak van het kabinet zou rampzalig zijn voor de economie. Maar deskundigen beginnen te twijfelen of niks doen niet erger is. ‘Ook zonder maatregelen zal de economie hard geraakt worden.’

Muzikanten Farid Sheek en Maya Fridman treden op in een lege zaal van De Doelen. Beeld ANP

Wat is het grotere kwaad: ondanks het groeiende aantal corona-infecties wachten met ingrijpen? Of snel en daadkrachtig overgaan tot een lockdown? Dat laatste geldt als funest voor de economie. Nog voor de persconferentie van premier Rutte waarschuwden werkgeversorganisaties tegen het ‘rücksichtslos’ sluiten van de horeca. Maar steeds meer economen beginnen te aarzelen. Vaststaat dat het stilleggen van het sociaaleconomische verkeer bedrijven fors schaadt en de werkloosheid vergroot. Maar nietsdoen terwijl het virus om zich heen grijpt, blijkt óók ten koste te gaan van de economische activiteit.

‘Er is geen afruil tussen economie en gezondheid. Ook zonder maatregelen zal de economie hard geraakt worden’, stelt president Klaas Knot van De Nederlandsche Bank. Hij spreekt dinsdagochtend tijdens een persconferentie van een ‘historisch diepe crisis’. De tweede coronagolf verergert die, lockdown of geen lockdown. ‘Dat komt vooral doordat consumenten en producenten terughoudender worden. Het beste voor de economie zijn maatregelen die het virus zo snel mogelijk onder controle brengen. Dit kan niet pijnloos.’

Bange consumenten

Anders gezegd: harde actie, zoals de regering die na lang aarzelen heeft aangekondigd, brengt cafés, restaurants, winkels en evenementen in acute problemen. Maar ook zonder drastisch ingrijpen leidt de angst voor het virus ertoe dat de klant de hand op de knip houdt. Consumenten blijven binnen omdat ze bang zijn. Of ze zijn zelf ziek. Zo blijkt uit Amerikaanse data dat de mobiliteit van mensen – een aanwijzing voor economische activiteit – tijdens de pandemie óók in staten zonder lockdown fors is afgenomen.

‘Niet alleen lockdownmaatregelen schaden de economie, ook het gedrag van mensen ten opzichte van het virus’, stellen economen van ABN Amro in een recent onderzoek. ‘Doordat mensen binnenblijven, besteden ze minder fysiek in de sectoren die wel (gedeeltelijk) open waren.’ Dat effect is niet alleen zichtbaar in de Verenigde Staten, maar ook in Nederland. Tijdens de eerste golf kreeg de economie in gemeenten met een hoge besmettingsgraad bijvoorbeeld hardere klappen dan in plaatsen met weinig coronagevallen. Zelfs al waren de lockdownmaatregelen overal hetzelfde.

Zuid-Europa versus Zweden

Hoe zit het dan met Zuid-Europa? Op het hoogtepunt van de eerste golf ging de Spaanse economie nagenoeg op slot. Het leidde in het tweede kwartaal tot een ongekende krimp van maar liefst 18,5 procent. Juist de landen die soepeler omgingen met de coronamaatregelen deden het stukken beter. De Zweedse economie kromp met 8,3 procent. In Nederland was dat 8,5 procent. Is daarmee niet het bewijs geleverd?

Het klopt dat de verschillen tussen landen groot zijn, beaamt DNB-president Knot, maar wellicht overschatten we de invloed van de lockdown hierop. ‘Mogelijk zijn structurele economische factoren veel belangrijker dan de precieze keuze rond coronamaatregelen. Misschien heeft Nederland het relatief goed gedaan, omdat zaken als internetgebruik hier veel hoger liggen. Zuid-Europese landen zijn daarentegen afhankelijk van toerisme. In die sector vielen de zwaarste klappen.’

Knot benadrukt net als andere deskundigen dat meer onderzoek nodig is. Maar of harde coronamaatregelen werkelijk in alle gevallen het slechtst denkbare medicijn zijn voor de economie? Niet als het alternatief een lange periode is van onzekerheid als gevolg van oplopende besmettingen. 

Dat suggereert ook nieuw onderzoek van het Internationaal Monetair Fonds. Lockdowns eisen een hoge tol, geven de economen toe. Bovendien treffen ze sommige groepen, zoals jongeren met flexibele contracten, extra hard. Maar als ze het aantal infecties verlagen, en daarmee de angst voor besmetting wegnemen, kunnen ze ook bijdragen aan een snel herstel. Hun onverwachte conclusie: ‘Strikte en korte lockdowns kunnen te verkiezen zijn boven milde maar langdurige maatregelen.’

Knot: doemscenario is financiële crisis

‘De belangrijkste uitdaging blijft om te voorkomen dat de economische crisis waarin we zitten alsnog leidt tot een financiële crisis.’ Die waarschuwing uitte DNB-president Klaas Knot bij de presentatie van een rapport over de risico’s voor de financiële stabiliteit in Nederland. Door de tweede golf kunnen de faillissementen alsnog hard oplopen. En als de werkloosheid verder stijgt, komen sommige huiseigenaren in de problemen met hun hypotheek. Het gevaar is dan dat de banken, om verliezen te vermijden, de kredietkraan dichtdraaien. De economie zou hierdoor in een neerwaartse spiraal terechtkomen. Daarnaast waarschuwt de centrale bank voor het risico op ‘nieuwe, ongeordende marktcorrecties’ op de aandelenbeurzen.

Zover is het nog niet. Het IMF kwam dinsdag met een positievere prognose voor de Nederlandse economie. Die zal dit jaar naar verwachting met 5,4 procent krimpen, in plaats van de eerder voorspelde 7,7 procent. DNB-president Knot wijst daarbij op het belang van de steunmaatregelen voor werknemers en werkgevers. Die moeten, uit angst voor een hogere staatsschuld, zeker niet te snel worden afgebouwd: ‘De kosten van te vroeg stoppen zijn vooralsnog groter dan de kosten van te lang doorgaan.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden