Litouwen werpt Russisch gasjuk af

De afhankelijkheid van Russisch gas zit Europa sinds de Oekraïne-oorlog steeds meer dwars. Litouwen is het eerste land dat met een eigen terminal de macht van Moskou lijkt te doorbreken. Biomassa kan Oekraïne zelfstandigheid brengen.

De eerste Litouwse terminal voor vloeibaar aardgas vaart maandag de haven van Klaipeda binnen. Dankzij de opslagcapaciteit van deze tanker kan Litouwen voor het eerst gas kopen buiten Rusland om.Beeld AFP

Algirdas Butkevicius, de Litouwse premier, oogt een beetje gespannen, maar dat is normaal. Staande voor een controlepaneel vol brandende lampjes en vreemde schakelaars moet hij proberen een drie voetbalvelden grote gastanker veilig de haven van Klaipeda binnen te loodsen. De tanker zal daar dienst doen als drijvende opslagplaats voor vloeibaar aardgas (LNG).

Het lijkt moeilijker dan aan het roer staan van een regering, zeker als je zoals Butkevicius nooit eerder met een tankschip hebt gevaren. Bovendien is de haven van Klaipeda met zijn nauwe vaargeul en uitlopende pieren alles behalve gemakkelijk om binnen te varen. Met de hulp van vier sleepboten lukt het dan toch. Na een kwartiertje trekken en duwen kan het schip worden verankerd aan de speciaal gebouwde aanlegkade.

De premier van Litouwen, Algirdas Butkevicius, spreekt tijdens de welkomstceremonie voor het nieuwe LNG-terminal.Beeld afp

De vele aanwezigen, onder wie twee ministers, de havendirecteur en een horde journalisten lijken het doodnormaal te vinden. Niemand applaudisseert.

Tja, het ging dan ook maar om een test, op de simulator van de zeevaartacademie van Klaipeda. De echte tanker is maandag met ceremonieel vertoon de LNG-terminal binnengevaren.

Maar eigenlijk had Butkevicius wel een beetje applaus verdiend, want als premier was hij jarenlang nauw betrokken bij de aanleg van de opslagplaats. Als straks de deadline wordt gehaald, en niets wijst op het tegendeel, zal dat ook zijn verdienste zijn.

De voorbije jaren kwam hij om de haverklap van Vilnius naar Klaipeda om de voortgang van het project te checken, en o wee als er iets niet in orde was. 'Een telefoontje volstond en het probleem was opgelost', vertelt de meegereisde minister van Energie Rokas Masiulis (45). Als directeur van staatsenergiebedrijf Klaipedos Nafta leidde hij het project vanaf het begin.

Het belang van de LNG-terminal valt dan ook niet te onderschatten. Voor het eerst in zijn geschiedenis zal Litouwen buiten Rusland gas kunnen kopen. Er is al een contract gesloten met Statoil. Het Noorse gasbedrijf zal de komende vijf jaar ten minste een deel van de opslagplaats met vloeibaar gas vullen. Nog voor het eind van het jaar moet de eerste lading arriveren.

Enfin, zelfs als Moskou de gaskraan dichtdraait, hoeven de Litouwers zich geen zorgen te meer maken over een koude winter. En hun buren al evenmin, want de opslagplaats kan 4 miljard kubieke meter gas per jaar verstouwen en is daarmee groot genoeg om ook Estland en Letland van gas te voorzien. Dat was tot op heden wel anders. Nog meer dan de rest van Europa waren de Baltische staten afhankelijk van Russisch gas. Binnen de Europese Unie is alleen Finland even kwetsbaar, maar dat wekt met zijn neutraliteitspolitiek minder weerstand op in Moskou dan de voormalige Sovjetrepublieken. Vooral NAVO-lidstaat Litouwen zat in een weinig benijdenswaardige positie: in tegenstelling tot de twee andere Baltische staten bezat het geen enkele opslagmogelijkheid (Letland) en was het niet in staat om gas te winnen uit kolen (Estland).

Het betaalde daarvoor een prijs, letterlijk. Sinds de val van het communisme kreeg geen enkel land van het Russische gasbedrijf Gazprom hogere rekeningen gepresenteerd dan Litouwen. Alleen Bulgarije, nochtans een traditionele bondgenoot van Rusland, kwam volgens minister Masiulis af en toe in de buurt.

Het verklaart waarom Vilnius vier jaar geleden het roer omgooide. Diversificatie werd het sleutelwoord. Tegen eind 2014 moest de terminal klaar zijn. Zelfs een radicale regeringswissel - van rechts naar links - kon geen roet in het eten gooien.

Masiulis, een partijloze technocraat, merkte niets van de wissel. De nieuwe equipe was volgens hem even gemotiveerd als de oude. Het zegt natuurlijk veel dat precies hij, een van de drijvende krachten achter de terminal, vorige maand tot nieuwe minister van Energie werd benoemd, en dan nog op voordracht van de partij van Viktor Uspaskij, een etnische Rus die een fortuin maakte met de import van Russisch gas. Als zelfs die niet tegen de terminal is, wie dan wel?

Achteraf gezien mogen de Litouwers zich gelukkig prijzen dat hun project af is, net nu de spanningen in Oekraïne voor onzekerheid zorgen over de Russische gasleveringen.

Maar ook zonder die problemen zou het project een voltreffer zijn geweest. Want hoewel vloeibaar gas duurder zou moeten zijn dan aardgas, lijkt Litouwen flink te zullen verdienen aan zijn nieuwe terminal. Toen in mei de namen van de eerste LNG-leveranciers bekend werden, deed Gazprom onmiddellijk eenvijfde van zijn prijs af. Met de winst die daarmee werd gemaakt, had Litouwen volgens Masiulis vier terminals kunnen bouwen.

De minister is overigens niet van plan om op zijn lauweren te rusten. Met Warschau zijn al afspraken gemaakt over de bouw van een gasverbinding. Die moet de Polen in staat stellen om zoals de Letten en de Esten in Klaipeda gas te kopen. In lijn met de EU-regelgeving staat de terminal open voor iedereen.

Ook aan de stroomvoorziening is gedacht. Sinds de gedwongen sluiting van de kerncentrale van Ignalina moet Litouwen het grootste deel van zijn elektriciteit importeren uit Rusland. Ook daar wordt een mouw aan gepast, wanneer volgend jaar Litouwen via een op de bodem van Oostzee lopende kabel met Zweden verbonden zal zijn.

4 miljard kubieke meter gas kan de Litouwse terminal opslaan.Beeld de Volkskrant

Andere landen zouden volgens Masiulis een voorbeeld mogen nemen aan Litouwen, en al zeker de Europese Unie, dat de zoektocht naar een alternatief voor de Russische gasleveringen lijkt te hebben opgegeven. De plannen voor de Nabucco-pijpleiding naar Centraal-Azië zijn een stille dood gestorven.

Dat juist Litouwen op dit gebied een voorloper is, hoeft niet te verbazen, meent Masiulis. 'Ooit, toen we nog een gemenebest vormden met Polen, waren we groter dan Rusland. Ondertussen zijn de rollen allang omgekeerd en dat beseffen we in Litouwen beter dan waar dan ook.'

Met de Russen kun je maar beter op zeker spelen, besluit hij. 'Het is een onvoorspelbaar land. Om met Michail Lermontov, de grote Russische dichter, te spreken: 'Rusland kun je niet met je verstand vatten'.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden