Links vat de koe bij de staart

Het spel en de knikkers

Als ik vraag: 'Ongelijkheid, is dat erg?' Wat is hierop dan uw antwoord? Mijn tip: wees onbeleefd.

Terwijl u nadenkt over het antwoord, memoreer ik dat de Franse econoom Thomas Piketty deze week in Nederland was en dat vooral linkse partijen zijn aanwezigheid aangrepen om te pleiten voor een hogere belasting op vermogen.

Ik hoop van harte dat uw onbeleefde antwoord een wedervraag is: 'Welke ongelijkheid in het bijzonder?' Leuk dat u dat vraagt, want dat geeft me de kans uit te leggen waarom ik vind dat de linkse partijen de koe bij de staart vatten in plaats van bij de hoorns.

Er zijn op hoofdlijnen drie soorten economische ongelijkheid. Ik heb er een overzicht van gemaakt op een Informatiekaart. Die staat niet in de krant (papier is schaars), maar wel online op vk.nl of op argumentenfabriek.nl. De drie soorten zijn startblokongelijkheid, inkomensongelijkheid en vermogensongelijkheid. En ze hangen met elkaar samen.

Startblokongelijkheid: hierbij gaat het erom dat kinderen ongelijk aan de start van hun volwassen leven beginnen. De genen van je verwekkers, de liefde van je opvoeders, de vaardigheden die je van hen leert en hun inkomenspositie zijn sterk bepalend voor de start. Ze zijn bepalend voor hoe je vaart op school.

Over startblokongelijkheid is onlangs een heerlijk boek verschenen van de Amerikaanse schrijver Paul Tough. Titel: How children succeed. Het is een zoektocht naar manieren om kinderen - uit achterstandssituaties en uit bevoorrechte gezinnen -- klaar te stomen voor een gelukkig leven en bouwt voort op pionierswerk van de Nobelprijswinnaar economie James Heckman. Kern van de zaak: skill begets skill. Oftewel: de vaardigheden die we nodig hebben in ons volwassen leven zijn complementair aan elkaar en bouwen op elkaar voort.

Bij de vaardigheden gaat het niet alleen om cognitieve vaardigheden als rekenen, schrijven en lezen. Paul Tough illustreert juist in een mooie mix van praktijkvoorbeelden en wetenschappelijk onderzoek hoe belangrijk niet-cognitieve vaardigheden zijn. Wilskracht bijvoorbeeld. Nieuwsgierigheid. Ordelijkheid. Kinderen die deze vaardigheden van huis uit meekrijgen, leren makkelijker cognitieve vaardigheden.

Piketty in de Tweede Kamer Beeld anp

Inkomensongelijkheid: ongelijke individuele inkomens worden vooral verklaard door ongelijke opleiding. Hoe hoger de opleiding, des te hoger het uurloon. De loonongelijkheid neemt ook in Nederland al decennialang toe. Deze ongelijkheid tussen individuen wordt versterkt door de partnerkeuze. De inkomensongelijkheid wordt gecorrigeerd door ons progressieve belastingstelsel, waardoor de inkomensongelijkheid in Nederland al decennia min of meer stabiel is.

Vermogensongelijkheid: uit een hoog inkomen is het gemakkelijk sparen. Er is daarom ook een verband tussen inkomenshoogte en omvang van vermogen. De overheid subsidieert bovendien het opbouwen van financieel kapitaal gedurende het leven door hypotheekrenteaftrek en de aftrekbaarheid van pensioenpremies. Ouderen hebben daardoor meer vermogen dan jongeren.

Een deel van de startblokongelijkheid keert hier terug: alleen van welvarende ouders is het comfortabel erven. Toeval speelt ook een rol: wie in 2000 begon met beleggen en in 2008 zijn eerste huis kocht heeft pech.

De vraag was: is het erg? Dat is in laatste instantie een kwestie van opvatting. Vanwege de willekeurige verdeling van baby's over opvoeders - een kind moet het doen met de opvoeders die het krijgt - vind ik startblokongelijkheid het belangrijkst. Hierin energie steken is de koe bij de horens vatten. Ik heb, spiegelbeeldig, de neiging vermogensongelijkheid tamelijk onbelangrijk te vinden. Niet dat ik bezwaar heb tegen het wat progressiever belasten van vermogen. Maar de wereld wordt er niet veel beter van.

De Kamer doet er goed aan Paul Tough eens uit te nodigen.

Frank Kalshoven is directeur van De Argumentenfabriek.

Reageren?

frank@argumentenfabriek.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.