Linda Tirado verwoordt wat veel armen voelen maar waarover ze niet spreken

Wie arm is heeft last van ongedierte en hoge rentes, weet Linda Tirado uit eigen ervaring. Ze maakte van haar verhaal een noodkreet. Opdat ook u de sappelaars aan de onderkant eens fatsoenlijk gaat behandelen.

Linda Tirado gefotografeerd nabij U Street in Washington, DC. Beeld Scott Suchman

Flatsj. De cheeseburger glijdt langs Linda Tirado's uniform. Waar ze net nog een hand op haar acht maanden zwangere buik legde, loopt nu een spoor van bruine, rode en gele smurrie. De vrouw voor haar schreeuwt dat er niet genoeg mosterd bij de cheeseburger zit en wacht woedend af. 'Ik heb die burger niet eens klaargemaakt', denkt Tirado.

Nu heeft Linda Tirado (32) een boek geschreven: Hand to Mouth - The truth about being poor in a wealthy world, dat twee weken geleden na de VS ook in Groot-Brittannië werd uitgebracht. Het is een schreeuw uit de onderbuik van de Verenigde Staten, waar mensen ploeteren om te overleven. Om dan te horen dat dit, in het land waar immers een schoenpoetser miljonair kan worden, hun eigen schuld is. 'Het hele restaurant zat vol', zegt Tirado, terugdenkend aan het voorval met de cheeseburger. 'Niemand die iets zei. Ze vonden kennelijk dat als je maar een serveerster bent, dat er nu eenmaal bij hoort.'

In de herfst van 2013 heeft Tirado eindelijk het gevoel dat ze met haar twee banen - haar man Tom heeft daarnaast een fulltime baan - een tijdje uit de geldzorgen zal zijn. Op een avond leest ze online dat iemand zich druk maakt over een vrouw die in de supermarkt met voedselbonnen levensmiddelen haalt, maar wel een iPhone heeft. Waarom maken arme mensen 'zulke desastreuze, zelfvernietigende keuzes'?, vraagt de schrijver zich af. Tirado schrijft in één ruk een blog met als titel: Waarom ik verschrikkelijke keuzes maak, oftewel gedachten over armoede!

Slechte financiële keuzes

Een orkaan van woorden stort ze uit op internet waarin ze haar dag beschrijft; hoe ze van baantje naar baantje rent om 's avonds laat uitgeput op de bank te knallen en dat ze dan rookt: 'Dat is duur. Maar weet u, ik ben altijd, altijd uitgeput. Roken is stimulerend; als ik te moe ben om een stap te verzetten, rook ik en kan ik weer een uur vooruit. Als ik vernederd ben en razend, rook ik en voel ik me weer iets beter. Het is niet slim natuurlijk, maar het is de enige ontspanning die me is gegund.'

Ze schrijft hoe ze alleen vrij heeft als ze ziek is. Ze schrijft over het ongedierte dat in de huurhuizen rondkruipt, waardoor koken bijna gevaarlijk is. Hoe leningen, als je zelf niets hebt, met extreem hoge rentes gepaard gaan. Hoe armoede ertoe leidt dat je brein stopt met denken, zeker over iets op lange termijn. En hoe je slechte financiële keuzes maakt omdat het toch niets uitmaakt. 'We zijn nooit niet moe, we hebben nooit hoop. We hebben nooit vakantie. Nooit. We weten dat het feit dat we arm zijn betekent dat we nooit niet arm zullen zijn.'

Linda Tirado gefotografeerd nabij U Street in Washington, DC. Beeld SCOTT SUCHMAN

American Dream

Linda Tirado gaat ervan uit dat misschien veertig of vijftig mensen haar hartekreet zullen lezen, maar dezelfde nacht nog vliegen haar woorden het internet over. Het tijdschrift Forbes publiceert haar blog en daarna The Huffington Post; ze wordt gebeld door journalisten uit het hele land. In de krantenkoppen wordt ze de vrouw genoemd die het Amerikaanse volk 'per ongeluk' uitlegt wat armoede betekent. Binnen de kortste keren zitten er twintigduizend berichten in haar mailbox. 'Pas na twee weken ontwaakte ik en realiseerde ik me dat het echt gebeurde. Waanzin was het.'

De blanke Linda Tirado is de eerste die haar stem verheft vanuit 'die onderwereld waar winstmarges belangrijker zijn dan mensen'. Direct wordt gefluisterd dat het een fakeverhaal is, dat ze het verzonnen heeft. Voor Linda Tirado is dat geen verrassing; de realiteit is hard en de meeste niet-arme mensen kunnen zich niet voorstellen dat een intelligent meisje haar leven 'verpest' in een fastfoodrestaurant. 'Zo wordt ertegen aangekeken. Zij geloven liever dat je, als je je best doet, vanzelf succesvol wordt. Dat is de American Dream. Ze kunnen moeilijk accepteren dat iedereen, hoe slim ook, zomaar arm kan worden, ook zij.'

Zo krachtig is Tirado's tirade dat al snel de roep klinkt om het blog tot een boek uit te werken. Crowdfunding levert 60 duizend dollar op (ruim 48 duizend euro) en zo kan ze tijd vrijmaken om Hand to Mouth te schrijven. Linda Tirado verwoordt wat veel armen voelen maar waarover ze niet spreken. Als ze zich had gerealiseerd dat miljoenen mensen haar woorden zouden lezen, had ze het blog nooit zo recht uit het hart geschreven, zegt ze nu.

'Toen het eenmaal het internet over was gegaan, kon ik niet meer terug. Het is het engste dat ik ooit heb gedaan. Ik schrijf over mijn diepste angsten, want je denkt stiekem dat ze misschien gelijk hebben - dat je dom bent en niet genoeg hebt doorgezet, dat het toch allemaal je eigen schuld is. Met de mensen om je heen praat je niet over dit soort dingen; zelfs als je leven op de hel van Dante lijkt, klaag je niet. Zolang je gezin gezond is en je hebt werk - ook al word je onderbetaald - ben je een bevoorrecht mens. Want de buurman is ziek en de overbuurvrouw heeft net haar man verloren en moet nu in haar eentje voor haar gezin zorgen. Moet ik tegen hen gaan klagen?'

De rijken graven hun eigen graf

Het is jammer dat Nobelprijswinnaar Joseph Stiglitz The Price of Inequality al in 2012 af had. De hartekreet van Linda Tirado was de perfecte proloog geweest voor zijn boek. Het thema inkomens- en vermogensongelijkheid wordt sinds dit jaar vooral geassocieerd met de Franse econoom Thomas Piketty. Zijn Kapitaal in de 21ste eeuw levert als eerste de harde data over de groeiende welvaartsongelijkheid in westerse landen. Piketty gaat ook in op de oorzaken, maar de Amerikaan Stiglitz publiceerde er twee jaar geleden al een overtuigende analyse over.

Stiglitz is in zekere zin de vader van de Occupybeweging. Hij wees als eerste nadrukkelijk met de beschuldigende vinger naar de '1 procent' rijksten onder de bevolking. Volgens Stiglitz heeft die kleine geprivilegieerde toplaag de '99 procent' andere, armere mensen in hun macht. De fundamentele oorzaak van de groeiende ongelijkheid is de uitholling van de democratie, stelt Stiglitz.

In de VS zijn de meeste Congresleden zelf rijk en als ze dat niet zijn, zijn ze afhankelijk van campagnedonaties van rijke donoren. Als het parlement alleen bestaat uit rijken of mensen die van rijken afhankelijk zijn, is het niet gek dat de belastingen op winst en dividend worden verlaagd, vakbonden worden tegengewerkt, het ontslagrecht versoepeld en de uitkeringen verlaagd, betoogt Stiglitz.

Maar de rijken graven volgens hem zo hun eigen graf. Als 90 procent van de bevolking geen nagel heeft om zijn kont te krabben, wie moet dan de producten kopen die de bedrijven van de rijken produceren? Autofabrikant Henry Ford begreep dit een eeuw geleden veel beter dan de huidige elite, schrijft Stiglitz. Ford betaalde fatsoenlijke lonen, omdat hij besefte dat zijn fabrieksarbeiders zijn afzetmarkt vormden.

Met Linda Tirado's verzuchting 'Besef onderhand eens dat jullie ons net zo hard nodig hebben als wij jullie', zal Stiglitz het dan ook hartgrondig eens zijn.

Door: Yvonne Hofs

Studieschuld

Tirado komt uit een stabiel arbeidersgezin. Haar vader werkte dertig jaar als onderhoudsmonteur bij hetzelfde bedrijf. Op haar 16de gaat Linda naar een college waar ze twee jaar van semester naar semester sukkelt. 'Ik was er nog niet rijp voor', zegt ze, 'ik had absoluut geen discipline'. Ze beseft dat de studielening waarover ze 19 procent rente betaalt steeds groter wordt en ze gaat van school. Het ene na het andere baantje heeft ze en meestal een paar tegelijk. Het contact met haar ouders is in die tijd verbroken. Als ze na een paar jaar besluit terug te gaan naar school moet ze het zelf betalen. Lenen kan niet meer, omdat ze al een studieschuld heeft. Dus moet ze sparen; maar zonder diploma is er alleen werk dat slecht betaalt.

'Ik zat in een val en dat overkomt veel mensen. Eenderde van de bevolking, 45 miljoen Amerikanen, verdienen wat ik verdiende of nog minder. We hebben geen toegang tot goede banen, goed onderwijs of medische zorg. We verschillen van elkaar natuurlijk, maar één ding hebben we gemeen: dat we in een systeem leven dat ons, mensen zonder geld, niet de moeite waard vindt om in te investeren', zegt Tirado bitter. Ze vervolgt: 'Hoe armer je bent, des te meer geld je nodig hebt om eruit te komen. Als je, zoals ik, niet naar de tandarts kunt en geen goede kleren hebt, word je echt geen secretaresse op een net kantoor. Ze laten je niet eens binnen. Dus kom je in baantjes terecht die je helemaal uitputten en heb je geen tijd meer over om iets beters te zoeken.'

Linda Tirado gefotografeerd nabij U Street in Washington, DC. Beeld Scott Suchman

Diepvriesburrito's

Met kunst- en vliegwerk weten Linda en Irakveteraan Tom te voorkomen dat ze in de projects terechtkomen, de gevreesde getto's met sociale woningbouw. Ze huren een appartement van een privé-eigenaar en ze redden het redelijk, tot hun huis tijdens een zware storm onderloopt. Als het water eenmaal is gezakt, blijft de huisraad zompig en binnen een paar dagen zit er schimmel op de muren. De zware lucht maakt de zwangere Linda misselijk, dus verhuizen ze naar een motelkamer waar ze leven op burrito's uit de magnetron.

Zwangerschapszorg kunnen ze niet betalen maar Linda weet dat ze in elk geval vlees binnen moet krijgen; voor 2 dollar heb je twaalf diepvriesburrito's en ze eet calorierijke pindakaas uit de pot. Op een dag gaat de telefoon: de huisbaas. Of liever, zijn advocaat. De huisbaas wil dat ze de huur betalen tot het moment dat het huurcontract officieel afloopt. Voor Tom en Linda is het een dreun. Geld voor een advocaat hebben ze niet.

In het leven van een werkende arme is iedere tegenslag een regelrechte ramp, ook doodnormale tegenvallers als een kapotte auto, ziek zijn of extra kinderopvang. Het kan zelfs tot ontslag leiden. Linda Tirado: 'Het voelt alsof je telkens dezelfde berg beklimt om wéér op de nullijn uit te komen. Ik heb niet de veerkracht van Sisyphus om dat eindeloos vol te houden.'

Fastfood

'Ik kon er gewoon niet meer tegen', zei Rosa Rivera tegen journalist William Finnegan van The New Yorker. Op een dag moest ze van haar manager urenlang blijven werken ook al wist die dat ze koorts had. Ze ging toch naar huis, in de wetenschap dat ze daardoor zou worden gekort op het aantal uren.

Werknemers van fastfoodrestaurants verdienen het minimumloon, nog geen 9 dollar per uur (7,20 euro). Doordat ze alleen deeltijdcontracten krijgen, komen ze niet boven een jaarsalaris uit van 19 duizend dollar (zo'n 15 duizend euro). Daarmee zit een gezin met een kind al 3.000 euro onder de armoedegrens.

In 2012 begonnen mensen van de 'New York Communities for Change' te posten rond restaurants in New York. Welzijnswerkers wonnen het vertrouwen van medewerkers als Rosa Rivera. Op 29 november 2012 protesteerden werknemers van Kentucky Fried Chicken, McDonald's en Burger King op Madison Avenue voor een hoger minimumloon. De beweging breidde zich snel uit. Groepen als 'Show me 15' (St. Louis) 'Fight for 15' (Chicago) willen een minimumloon van 15 dollar per uur en een vakbond voor de fastfoodsector. In december 2013 werd er al in meer dan honderd steden geprotesteerd. Die maand stelde president Obama voor het nationaal minimumloon te verhogen van 7,25 naar 10,10 dollar.

Hij beloofde om het Congres onder druk te zetten hiermee in te stemmen, net zoals hij zijn vrouw had versierd: 'Ik heb haar gewoon afgemat.' Maar dat was voordat de Republikeinen een meerderheid haalden in beide kamers van het Congres.

Door: Willem van Ewijk

Shitbaantjes

Armen heten dom te zijn in de Verenigde Staten. Wat is er dom aan als je met honderd anderen op tien banen solliciteert en je valt buiten de boot?, vraagt Tirado zich af. 'Ik heb filosofie gehad op school, maar wat heb ik daaraan in een hamburgerkeuken? Armen zijn niet arm omdat ze een lagere moraal zouden hebben of geen hersens; ze zijn arm omdat ze geen geld op de bank hebben staan.'

Armoede, zegt ze, heeft niets te maken met wat voor mens je bent. 'Lui? Iemand die met de auto naar zijn aircokantoor gaat en daar papierwerk doet, die tussendoor ook nog flink luncht - dát noem ik een lui iemand. Mensen die vloeren schrobben, letterlijk rondrennen voor hun werk en zware dingen tillen, die zijn niet lui. Ik leef, nu mijn boek is gepubliceerd, van mijn intellect. Het is het makkelijkste dat ik ooit heb gedaan. Ik krijg er zoveel voor terug; dat heb ik in al die shitbaantjes nooit meegemaakt. Als je dan over lui praat, honey: ik slaap tegenwoordig op heerlijke kussens, snap je?'

Linda Tirado gefotografeerd nabij U Street in Washington, DC. Beeld Scott Suchman

Demonstraties

Afgelopen jaar begon het te rommelen in de wereld van de Amerikaanse dienstensector. Wat in mei aarzelend begon met hier en daar een protest groeide in december uit tot demonstraties in honderden steden.

Linda Tirado krijgt er kippenvel van, zegt ze: 'Die mensen weten dat ze op een zwarte lijst komen. Officieel mag je mensen niet ontslaan omdat ze lid zijn van een vakbond, maar dan schrijven ze op dat je vijf minuten te laat bent of dat je blouse niet in je uniformbroek zit en ontslaan ze je om die reden. Het is ongelooflijk; ons is geleerd om klanten en bazen te behagen, je mond te houden en niet voor jezelf op te staan. Dienstbaarheid zit ons in de genen, als het ware. Als je dan ziet dat die houding wordt afgeworpen en dat mensen de straat op gaan om respect op te eisen - ik had niet verwacht ooit zoiets mee te maken.'

Linda Tirado spreekt bij demonstraties; ze ziet haar boek als wapen in de strijd, omdat het verwoordt wat veel armen voelen en meemaken. 'Je kunt de niet-arme mensen hun gedrag niet kwalijk nemen zolang ze niet op de hoogte zijn van hoe wij leven. We worden, de hele dag door, bot behandeld en daar schrijf ik over, dus nu is er geen excuus meer. Jij bent verantwoordelijk voor hoe jouw leven uitwerkt op het mijne. Besef onderhand eens dat jullie ons net zo hard nodig hebben als wij jullie, dat we samen de economie vormen. Dus zeg eens dankjewel tegen bedienend personeel. Vraag eens hoe het gaat met ons, lach eens en hou op met ons te negeren.'

Linda Tirado eindigt haar boek met een oproep aan de 'rijke' lezer bij wie intussen misschien wel het schaamrood op de kaken staat: 'En de volgende keer dat je weer eens gebukt gaat onder de last van de wereld, denk dan aan mij. Stel je eens voor dat jíj toestemming moet vragen om te mogen pissen.'

Ze zegt: 'Dit boek voelt alsof ik die cheeseburger eindelijk heb teruggegooid.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden