Libanon worstelt, komt niet boven

Dit voorjaar verliet het Israëlische leger op stel en sprong het zuiden van Libanon, de regio in armoede achterlatend. Het land is niet klaar met de wederopbouw van Beiroet....

DE TRADITIONELE handelsgeest van de Libanezen is zelfs vaardig geworden over strijders van de fundamentalistische Hezbollah-beweging. De nazaten van de Phoeniciërs uit de oudheid, een volk van zeevaarders en kooplieden, verkopen cassettes met strijdliederen, vlaggen en T-shirts met de beeltenis van hun leider, sjeik Hassan Nasrallah.

Het tot voor kort bezette Zuid-Libanon, waar Hezbollah nu feitelijk de macht uitoefent, is een attractie geworden voor Libanese en Palestijnse dagjesmensen. Kijken naar 'de joden' achter hun elektronisch bewaakte hekken, het uitschelden van Israëlische soldaten, stenen gooien: er is weinig anders te doen in het zuiden dat na 22 jaar strijdperk af is.

Vooral in de strook langs de Middellandse Zee hebben Israëlische beschietingen enorme vernielingen aangericht. Tenminste vijfduizend huizen zijn totaal vernietigd, 200 duizend andere zwaar beschadigd, in wegen werden kraters geslagen, en er liggen nog duizenden landmijnen.

De Libanese regering schat de kosten van de wederopbouw op één tot twee miljard dollar. Premier Salim al-Hoss riep deze week de internationale gemeenschap op grootscheepse financiële hulp te bieden. Alleen al het opruimen van de mijnen kost 15 tot 20 miljoen dollar volgens de minister van Economie, Nasser Saïdi. De Wereldbank heeft een bescheiden lening van 80 miljoen dollar toegezegd.

De Islamitische Ontwikkelingsbank zou ook een lening hebben toegezegd van 100 miljoen dollar. Het regent beloften uit de Golfstaten, maar scepsis is alleszins gerechtvaardigd. Na de burgeroorlog (1975-1991) stelden de Arabische broederlanden miljarden in het vooruitzicht. Nabil Berri, voorzitter van het Libanese parlement, klaagt dat het bij beloften is gebleven. Berri, een van de machtigste politici van het land, eist van Israël financiële compensatie voor twee decennia bezetting en verwoesting.

Libanon staat voor een immense opgave. Terwijl het herstel van de hoofdstad Beiroet tien jaar na de beëindiging van de burgeroorlog nog altijd traag verloopt, moet nu ook het zuiden worden opgekalefaterd. Het groene, heuvelachtige gebied was al voor de bezetting een van de armste delen van het land.

Een belangrijk middel van bestaan is van oudsher de tabaksteelt. Tien procent van de Libanezen werkt in deze branche, in het zuiden zelfs 20 procent. De inwoners van Zuid-Libanon, zo'n 150 duizend, hadden tijdens de Israëlische bezetting nog andere bronnen van inkomsten: ironisch genoeg de bezettingsmacht, en de vredesmacht Unifil van de Verenigde Naties (VN).

Unifil, in 1978 gestationeerd, biedt nieuwe mogelijkheden. De VN hebben besloten de troepen uit te breiden. Unifil brengt dollar power in de woorden van woordvoerder Timo Goksel. Inwoners van Zuid-Libanon hopen op de komst van militairen uit rijke landen, met dienovereenkomstige salarissen. Een Franse militair heeft aanzienlijk meer te verteren in winkels, bars en restaurants dan een Ghanees.

De Libanezen denken met weemoed terug aan de Zweden en de Noren, die in de jaren negentig met een maandloon van 1000 dollar gretige afnemers waren van lokale producten en elektronische apparaten, die werden aangevoerd in de haven van Naqoura door leden van een pro-Israëlische militie.

Meer dan 2500 Libanezen waren actief in dit Zuid-Libanese leger (SLA). Hun jaarinkomen van 6000 dollar is (of beter gezegd: wás, want het SLA bestaat niet meer) tweemaal het landelijke gemiddelde, en zelfs het twintigvoudige van wat de doorsnee landbouwer verdient.

Zo'n 20 duizend Libanezen werkten in Israël. Ze brachten niet alleen een mooi loon mee naar huis maar ook belastingvrije sigaretten, levensmiddelen en alcohol, die ze op de lokale markt met winst verkochten.

Beide groepen hebben hun middelen van bestaan verloren (al staat hun spaargeld nog op Israëlische banken), en veel SLA'ers ook hun vrijheid. Ze worden wegens collaboratie met de vijand door Libanese rechtbanken veroordeeld tot celstraf, waardoor gezinnen hun kostwinners kwijtraken.

In Israël proberen enkele duizenden Libanezen, gevluchtte SLA'ers en hun familieleden een nieuw bestaan op te bouwen. Onder velen van hen bestaat echter de wens om, hoe eerder hoe liever, te vertrekkken naar landen als de VS, Canada en Duitsland. Daarmee voegen ze zich bij het enorme leger Libanese emigranten. Tijdens de burgeroorlog verlieten maar liefst 900 duizend Libanezen mét hun kapitaal het land.

Na die oorlog stelde de regering onder premier Rafik Hariri een ambitieus plan op, Horizon 2000, bedoeld om de Libanese economie weer op de been te brengen. Het herstel van de zwaar gehavende infrastructuur was het begin. De oorlog mocht dan wel voorbij zijn, de voortdurende Israëlische bezetting van het zuiden was echter ook een ramp voor andere delen van het land. Meer dan eens bombardeerden Israëlische vliegtuigen elektriciteitscentrales in Beiroet en andere noordelijke steden.

'Na elke bommenregen regende het hier ook annuleringen', zegt de manager van een gerenommeerd hotel in Beiroet. Zo zag Raymond Hasbani van Hotel Mediterranée het aantal boekingen teruglopen na de laatste Israëlische bombardementen op een elektriciteitscentrale, begin dit jaar. 'Ik hoop dat het écht de laatste waren.'

Onzekerheid is de vijand van economische ontwikkeling, schreef het Libanese zakenblad Executiv in haar eerste editie na de terugtrekking van Israël uit Zuid-Libanon, eind mei. Het is sindsdien betrekkelijk kalm gebleven aan de grens met Israël. Maar dat land heeft gedreigd met grof geweld als de rust wordt verstoord door Hezbollah of andere groepen die nog een appeltje met de Israëli's te schillen hebben, zoals de veelal zwaar bewapende Palestijnen in de vluchtelingenkampen. 'Vrede en stabiliteit kunnen ongekende voordelen brengen. Maar het resultaat van geweld kan destastreus zijn,' stelt Executiv.

Als het herstel van Beiroet een voorbeeld is voor de wederopbouw van het zuiden, dan is er weinig reden tot optimisme. Neem Solidere, een particuliere maatschappij die werd opgericht door ex-premier Hariri, de man van het herstelplan Horizon 2000. Solidere kreeg het alleenrecht op de renovatie van het stadscentrum. De onderneming richtte zich vooral op de bouw van hotels en luxueuze appartementen.

Maar de in marmer en glas opgetrokken woontorens aan de corniche, de kilometers lange strandboulevard, staan voor het overgrote deel leeg.

Solidere moest de laatste jaren honderden mensen ontslaan. De onderneming klaagt over de lokale bureaucratie, die voor 500 miljoen aan bouwprojecten weigert goed te keuren, en over politieke tegenwerking op regeringsniveau. Op hun beurt klagen aandeelhouders, die geen dividend krijgen uitgekeerd, over het 'gepolitiseerde' management van Solidere.

Grootaandeelhouder Alwaleed bin Talal, een steenrijke prins uit Saoedi-Arabië, ziet af van de bouw van een Four Seasons-hotel (250 miljoen dollar). Daarmee is ook het plan voor een jachthaven van de baan. Solidere had grote verwachtingen van het project omdat bijna een kwart van de duurste jachten ter wereld in het bezit is van Arabieren.

Ook veel andere prestigieuze projecten zijn geschrapt of opgeschort. Er is slechts een enkel lichtpuntje. Dit voorjaar werd vlakbij de kust het enorme vijfsterren-hotel Phoenicia geopend. Het hotel, neergezet voor 105 miljoen dollar, afficheert zich als een Arabisch sprookjespaleis. Libanezen verlangen terug naar de tijd dat Beiroet dé trekpleister was voor rijken uit Arabische staten en voor talrijke toeristen uit andere delen van de wereld. Ze kwamen allemaal uit nieuwsgierigheid naar 'het Parijs van het Midden-Oosten'.

Libanon wacht niet alleen met smart op de terugkeer van toeristen, maar ook op buitenlandse investeerders. Die kijken de kat uit de boom. Het is de vraag of de rust in het land beklijft bij gebrek aan een vredesakkoord tussen Israël en Syrië dat feitelijk de macht uitoefent in het buurland Libanon.

En de verkiezingen in augustus beloven winst voor Hezbollah, dat niet alleen een strijdgroep is maar ook een politieke partij en, bovenal, een sociale beweging. Hezbollah heeft geen belangstelling voor hotels, jachthavens en dure appartementen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden