Levert een start-up echt wat op?

Jonge ondernemers zijn creatief. Gevestigde bedrijven betalen hen miljoenen om op nieuwe ideeën te komen. Levert het echt wat op, of is het een hype die veel geld gaat kosten?

Bas Janssen Beeld Cigdem Yuksel
Bas JanssenBeeld Cigdem Yuksel

Het is 14 meter lang, 3 meter hoog en 2 meter breed, bedekt met zonnepanelen en twee windmolens: de tot duurzame woning omgebouwde zeecontainer van de allernieuwste start-up van miljardenbedrijf Eneco, Sustainer Homes. Net als een normaal huis heeft de container een douche, toilet, een tweepersoonsbed, een keuken en andere voorzieningen. Aan de zijkant zitten vijf ramen. Wie de Madurodamverhoudingen - 30 vierkante meter woonoppervlakte - op de koop toeneemt, kan erin wonen zonder ooit nog een cent aan de energierekening kwijt te zijn.

De zon schijnt er heerlijk. Een kalm briesje doet de molens prettig zoemen. Het zijn eigenlijk de perfecte condities vandaag op grasveld van Werf 35, een verzamelplek voor creatieve bedrijven in Hilversum waar de zeecontainer kan worden bewonderd. En waar steeds meer miljardenbedrijven blijken rond te neuzen.

De vier jonge ondernemers willen met hun start-up Sustainer Homes overal ter wereld containers verkopen die dienst kunnen doen als studentenkamer, vakantiehuisje of starterswoning. Alleen bleek er een groot obstakel te zijn: ze hadden te weinig geld en nog minder betalende klanten.

Maar toen was daar Eneco dat de eerste woning kocht, nog voordat die was gemaakt. Dankzij de 70 duizend euro heeft de beginnende onderneming de hamers, vloerolie, wandplaten, zonnepanelen en ander materieel kunnen kopen. Eneco's innovatiemanager Anneke van Kollenburg: 'Ik heb bewondering voor ze. Dit kan echt wat worden.'

Innovatiestrategie

De sponsoring is onderdeel van de nieuwe innovatiestrategie van het energiebedrijf, vertelt Van Kollenburg. Een strategie die Eneco behoorlijk serieus neemt, blijkt uit de 100 miljoen euro die het bedrijf de komende jaren reserveert voor start-ups als Sustainer Homes. Eneco heeft te kampen met dalende energieprijzen en is daarom opzoek naar nieuwe inkomsten. Van Kollenburg en haar dertig andere collega's speuren naar exotische, vaak contraproductief ogende ideeën die in de toekomst mogelijk winst opleveren. 'Met start-ups gaat alles sneller.'

Ook andere Nederlandse miljardenbedrijven schakelen steeds vaker de hulp in van start-ups, babybedrijven waarvan de oprichters vaak net uit de schoolbanken zijn en nog geen ervaring hebben met het runnen van een bedrijf. KLM, Aegon, KPN, EY, ING, ABN Amro en Heijmans, alle zijn het afgelopen jaar actief geworden met samenwerkingen of investeringen.

'Het is een hype', zegt de Utrechtse hoogleraar ondernemerschap Erik Stam, die het start-upfenomeen volgt. Gevestigde bedrijven zien sinds de economische crisis hun omzetten dalen. Tegelijkertijd verschijnen er opeens allemaal relatief jonge bedrijven op het toneel die in een klap de markt opschudden, zoals Airbnb (hotelwereld) of Uber (taxiwereld) . 'De gevestigde orde is bang de boot te missen, de volgende te zijn die omver wordt geblazen. Door de vernieuwingskracht van dat type bedrijf in huis te halen, willen bedrijven dat voorkomen.'

Zo zit KLM in de digitale bagagelabels, houdt Ernst & Young zich bezig met declareren van bonnetjes via een app, stort Heijmans zich op het 3D-printen van bruggen en opent ING in september een volledige kantoortuin voor financiële start-ups 'om zo een stukje Silicon Valley de bank in te halen'.

Echt bedrijfsleven

Aan de binnenkant van de Sustainer Home zitten overal platen van geperst stro. De ondernemers hebben eerst tekeningen gemaakt zodat de platen als een soort IKEA-kast in elkaar kunnen worden gezet. Een voorbeeld van de creatieve manier van werken, legt Van Kollenburg uit. 'Als ze vandaag iets bedenken, voeren ze het morgen al uit, wij moeten eerst over zo'n tekening vergaderen.' Eneco helpt de ondernemers op hun beurt. 'Wij leren ze hoe het werkt in het echte bedrijfsleven.'

De energieleverancier bedrijf wil twee jaar lang samenwerken met Sustainer Homes om Eneco's slimme thermostaat Toon verder te ontwikkelen. Het concern hoopt zo een soort computerbesturingssysteem voor duurzame huizen te ontwikkelen, zoals Microsoft ooit voor de pc heeft ontwikkeld. 'De zeecontainer is een ideale proeflocatie.'

Toch neemt Eneco bewust geen aandelen in de jonge start-up. Het energiebedrijf vindt het risico nog iets te groot. Bij andere jonge bedrijven neemt Eneco wel aandelen, maar die maken dan al omzet en zijn succesvol. Zo heeft de energiegigant recent aandelen gekocht in Nerdalize, een onderneming die huizen verwarmt met de hitte van computerservers. Ook is Eneco aandeelhouder in Quby, het bedrijf achter Toon.

Ook andere bedrijven zeggen steevast van start-ups 'te willen leren'. Het ontbreekt echter aan bewijs dat het echt iets oplevert, zegt Stam. 'Ze laten zich meeslepen in een vrolijk vooruitgangsgeloof waarvan het daadwerkelijke effect nog nooit is aangetoond.' Volgens hem loopt vaak mis door een botsing van culturen. 'De start-ups verliezen hun slagkracht.' Een voorbeeld: een bedrijf neemt een start-up onder zijn vleugels, maar stuurt de jonge ondernemers voor de betaling naar de afdeling inkoop. Daar blijkt het allemaal niet zo makkelijk te gaan, waarna ze in een bureaucratische molen belanden. 'Ze zijn failliet tegen de tijd dat het geld op de rekening staat.'

Voor een chemiebedrijf als DSM of een elektronicafabrikant Philips lijkt het logisch. Zij zijn afhankelijk van nieuwe technologieën voor hun hoofdinkomsten. Maar bij een degelijke accountant, energieleverancier, bank of verzekeraar is de link soms ver te zoeken, vindt Stam. 'Het gaat vaak om simpele ict-veranderingen, waar vooral de pr-afdelingen innovatiever van worden.'

Spiegelen

Toch zijn het juist bedrijven als Aegon en KPN die het net als Eneco groots aanpakken door dit jaar vergelijkbare investeringsfondsen op te tuigen waarmee ze miljoenen willen investeren start-ups. De bedrijven spiegelen zich aan Amerikaanse technologiegiganten als IBM, Intel en Google. Stam: 'Daar is investeren al een serieuze tak van sport.'

Maar of het zal werken, weet hij niet. Bij hem roept het vooral herinneringen op aan de dotcombubbel, de hype rond internetbedrijven eind jaren negentig. Destijds ging de Nederlandse manager eveneens op de stoel zitten van de durfinvesteerder, een gespecialiseerde investeerder die gewend is risico te nemen. Toen de internetbubbel in 2000 barstte gingen de meeste start-ups en investeringsfondsen failliet. Bedrijven kunnen hun geld verliezen, waarschuwt Stam.'Ik wil weleens zien wat er over vijf jaar nog van alle goede voornemens over is.'

Het levert de managers van Eneco op korte termijn in ieder geval iets op. Vanaf oktober komt de Sustainer Home voor het hoofdkantoor in Rotterdam te staan. Van Kollenburg: 'We gaan er dan allemaal een keer in slapen. Spannend toch?'

Gijs van der Velden Beeld Guus Dubbelman / De Volkskrant
Gijs van der VeldenBeeld Guus Dubbelman / De Volkskrant

Een printer die bruggen maakt: Heijmans doet mee

'Hoe meer reuring hoe beter', zegt Gijs van der Velden (38), medeoprichter van MX3D, een uit een Amsterdamse ontwerpstudio voortgekomen start-up die een 3D-printer heeft ontwikkeld. Het bedrijf wil er een stalen brug met een lengte van circa 10 meter mee printen. Als dat lukt, krijgt het jonge bedrijf vast miljoenen 'views' op YouTube. 'Een brug printen heeft niemand nog gedaan.'

De stalen constructie zal over een gracht in de Amsterdamse binnenstad verrijzen. Bouwbedrijf Heijmans en een aantal andere fabrikanten helpen mee. MX3D wil het project gebruiken om in de toekomst een goeddraaiende 3D-printerwinkel te worden voor industriële objecten.

De bouwers van Heijmans hebben de start-up recent ontdekt en een onbekend bedrag geïnvesteerd. Heijmans heeft een soort optie op aandelen en gaat op zijn beurt contacten leggen in de bouwwereld. Ook zit de hoogste technisch directeur van het concern in de adviesraad. Met de 3D-printer zouden bouwondernemingen artistiekere bouwklussen kunnen aannemen, zegt Van der Velden. 'Daar is winst mee te maken.'

In een ruimte zijn vier programmeurs bezig het prototype te testen. Aan een grote robotarm is een lasapparaat bevestigd dat wordt gevoed met een stalen draad en dat laagje voor laagje over elkaar last.

Er ontstaat een soort roestige graatstructuur, die ogenschijnlijk nog niets met de brug te maken heeft, maar dient om de software te testen. Het is de bedoeling dat straks aan iedere zijde van de brug een robotarm begint en dat ze elkaar in het midden tegenkomen, een exercitie die met een slakkengang gaat. In 2017 kunnen hopelijk al toeristen over de brug wandelen. Een van de programmeurs, T-shirt, gympen, een jaar of 20, zegt in het Engels: 'He man, dit is rauwe innovatie.'

Gert van Vugt Beeld Guus Dubbelman / De Volkskrant
Gert van VugtBeeld Guus Dubbelman / De Volkskrant

Eindeloos over de toekomst filosoferen met Eneco

De afgelopen maanden hebben ze met tientallen managers van samenwerkingspartner Eneco gefilosofeerd over de toekomst. Toen ze onlangs honderd kruiwagens met aarde moesten versjouwen was er echter in geen velden of wegen een manager te bekennen. 'We kregen hulp van onze buurman, een kunstenaar', zegt Gert van Vugt (26), algemeen directeur en medeoprichter Sustainer Homes. De zweetdruppels staan weer op zijn voorhoofd als hij naar de plek op het grasveld wijst.

Wie ze naast de energieleverancier nog meer als klant in het vizier hebben? Onder meer een baron in Beieren die zijn natuurgebied wil openstellen en een Turkse vakantieondernemer die mogelijk wel tien duurzame zeecontainerwoningen wil, zegt van Vugt. 'We zullen nooit de nieuwe standaard worden voor vinexwijken, maar we gaan er zeker ons uiterste best voor doen.'

Ze hebben hun eerste zeecontainer zelf in elkaar gezet. De medeondernemers (een sociale wetenschapper, een architect en een milieukundige) zijn net als hij en de andere medewerkers nog niet zo lang geleden afgestudeerd.

Het plan is de Sustainer Home vanaf volgend jaar in groteren getale als een soort prefabwoningen te produceren. Alleen missen de ondernemers op dit moment nog 350 duizend euro aan financiering.

De bouw van de eerste container hebben ze gevierd met een barbecue, bij de buurman. Vugt laat zijn gedachten er nog eens over gaan. Hij staat met zijn armen over elkaar, voor de container. De zon in zijn gezicht. 'Als dit mislukt is mijn levenswerk weg. Een manager loopt hooguit een promotie mis.'

Bas Janssen Beeld Cigdem Yuksel
Bas JanssenBeeld Cigdem Yuksel

'Geniaal! Waarom hebben wij dit nog niet?'

Even waande hij zich Steve Jobs die de iPad presenteerde, toen hij onlangs voor een volle zaal met accountants zijn declaratie-app presenteerde. Bas Janssen (32) van Declaree:'Geweldig. Die dag ging alles goed.'

Hebben jullie ook zo'n hekel aan bonnetjes invoeren? Ja! Willen jullie dat het declareren makkelijker wordt? Ja! Willen jullie dat nu? Ja! Hij toonde zijn smartphone. Hij riep: 'Dat kan met deze app. Alles gaat vanzelf. Het scheelt jullie tijd en dus geld.' Een accountant stond op. Janssen: 'Hij stelde geen vraag, zei alleen: wat geniaal! Waarom hebben wij dit nog niet?'

De hoogst baas bij accountantskantoor EY (Ernst&Young) stapte persoonlijk op hem af en heeft de app besteld voor al zijn drieduizend medewerkers. 'Ook gaan ze er de boer mee op bij klanten. De kassa gaat dus rinkelen.'

Op de elfde verdieping van de Rotterdam Science Tower glundert hij nog na. Overal zitten twintigers en dertigers te werken, in kamers met glazen wanden. In een daarvan hangen de tafels en stoelen zelfs aan touwen in de lucht. Een kantoorjungle, 'maar dan heel jong en hip'.

Zijn bedrijf is vorig jaar officieel opgericht en verwerkt nu al meer dan tienduizend declaraties per maand, zegt hij, vooral van mkb-bedrijven. Per medewerker verdient hij 3 euro per maand.

Maar om ook winst te maken moet Declaree meer klanten binnenhengelen, zoals EY. Terwijl hij uitkijkt over de kranen en terminals in de haven, legt de informaticus uit wat hem onderscheidt van grote automatiseerders. 'Onze concurrenten doen honderd dingen tegelijk, wij doen één ding heel goed.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden