Les 1: Gratis geld bestaat niet

Reportage Geld in de klas

Veel ouders vinden het moeilijk met hun kinderen over geld te praten. Daardoor kunnen ze later in financiële problemen komen. Een speciale les in de klas helpt. 'Kijk naar de kleine lettertjes.'

Wat denken jullie, kun je plots rijk worden? 'Ja, met de Staatsloterij!' 'Door een miljoenendeal met Coca Cola.' 'Door te gokken!' De suggesties van groep 8 van de Westerparkschool in Amsterdam zijn talrijk. 'Zou je ook geld lenen om te gokken?', vraagt gastdocent en journalist Franka Rolvink Couzy. 'Nee', zegt de jongen resoluut. 'Dat zou wel heel stom zijn.'

Financiële opvoeding of het ontbreken daarvan, is één van de belangrijkste redenen dat mensen in de schulden raken, blijkt uit onderzoek van financieel instituut Nibud. Maar het merendeel van de ouders vindt het moeilijk met hun kinderen te praten over geld, weet Rolvink Couzy. Daarom staat zij nu voor de klas om de leerlingen te behoeden voor 'financiële ongelukken in de toekomst'.

Rolvink Couzy, gehuld in een 'vette jas' met aangehechte eurobiljetten, geeft les over geld en over de kredietcrisis. Daarover schreef de financieel journalist een kinderboek: De Geldfabriek. Haar belangrijkste boodschap: gratis geld bestaat niet.

Voor leerling Sacha is dat een beetje een open deur. 'Ik denk niet dat je zómaar rijk wordt.' Het ietwat schuchtere blonde meisje weegt haar woorden. 'Je kunt wel salaris krijgen. En sparen.' Er wordt instemmend gemompeld, ook de rest van groep acht snapt dat er gewerkt moet worden voor geld.

Foto Guus Dubbelman

Glazenwasser

De les lijkt misschien ten overvloede, maar is dat niet. Rolvink Couzy komt geregeld voorbeelden tegen van kinderen die denken dat het geld uit de pinautomaat onbeperkt is. Het gebeurt ook dat ouders geld lenen van hun kinderen voor bijvoorbeeld de glazenwasser, maar dat niet meer terugstoppen in de spaarpot. Kinderen leren zo dat geleend geld niet per se terug hoeft.

Geen goed signaal voor later, vindt Rolvink Couzy. 'Als kinderen jong zijn, gaan hun fouten om een paar tientjes. Dat is niet erg, daar leren ze van. Als ze die fouten later pas maken, nemen ze een te hoge hypotheek, een slechte verzekering of een auto op afbetaling.'

Juist een wildgroei aan dat soort leningen - 'gratis geld' - was de reden dat de kredietcrisis uitbrak. In het echte leven en in Dammer, waar De Geldfabriek zich afspeelt. Daar deelt een bankier aan iedereen gratis geld uit à la Dirk Scheringa van DSB Bank, die aan bijna iedereen krediet gaf. Maar als alle mooie spulletjes in huis zijn, volgt ineens de rente. Daar hadden de inwoners van Dammer niet op gerekend. Mensen willen te veel, sparen te weinig, kunnen moeilijk verleidingen weerstaan en vergeten de kleine lettertjes. Dat geldt ook voor de realiteit, blijkt uit Nibud onderzoek.

Als die verleidingen voor volwassenen al lastig zijn, dan voor kinderen helemaal. Zij voelen op hun leeftijd al een enorme druk, zegt een woordvoerder van het Nibud. 'Een mobiele telefoon moet een smartphone zijn. Kleding van een merk. Je ziet vaak wel dat kinderen zak- en kleedgeld krijgen, maar dat de ouders randzaken zoals een telefoonabonnement betalen. Kinderen hebben geen flauw idee wat dat kost.'

Foto Guus Dubbelman

Schulden

Tot hun achttiende jaar blijven schulden beperkt: ruim 80 procent van de kinderen leent zelden tot nooit geld. Als ze al schuld hebben, dan zijn de bedragen rond de 3 euro. In de studerende leeftijd, boven de 18 jaar, schiet het percentage jonge schuldenaren ineens boven de 40 procent. Dat komt mede door de studieschuld, maar ook door rood staan en kredieten.

'We zien bijvoorbeeld dat jongeren die op zichzelf gaan wonen ineens veel geld moeten reserveren voor vaste lasten, in plaats alleen voor leuke dingen waaraan ze hun salaris eerst uitgaven. Als ze nooit hebben geleerd goed te budgetteren, dan is het risico groter dat ze schulden aangaan of hun rekeningen niet betalen, met alle gevolgen van dien.'

Wat zouden jullie doen met 1.000 euro? Ooo, gonst door het klaslokaal. De kinderen kunnen hun opwinding nauwelijks bedwingen, maar ze reageren bedachtzaam. Rolvink Couzy vraagt het waarschijnlijk niet voor niets.

'Op de bank voor als ik even geen geld meer heb.' 'Wol kopen, truien maken en die verkopen.' 'Eén deel sparen, één deel vakantie en van één deel leuke kleine dingetjes kopen.' En als het geleend is? Dan doe ik het liever niet, zegt Minoe, die haar ouders net nog op een reisje wilde trakteren. 'Ik hou niet zo van lenen.'

De les wordt afgesloten met een krantje. In groepjes mogen de kids een voorpagina bedenken voor de krant waar Rolvink Couzy werkt: Het Financieele Dagblad. Het liefst met een waarschuwing voor de mensen.

Minoe maakt een artikel over verantwoord besteden. 'Sommige kinderen geven alles uit aan snoep en cake.' Ouderen zijn verstandiger volgens haar: 'Zij sparen voor een vakantie of een auto'. Haar groepsgenoot Bilal voegt een wijs advies toe: 'Je moet wel goed naar de prijs kijken en naar de kleine lettertjes.'

De klas is geslaagd.