De Kwestie Peter de Waard

Leidt Wiebes’ potloodeconomie tot de heilstaat?

‘De verzorgingsstaat is geen socialistische creatie, zoals zowel links als rechts denken, het is een liberale waarbij individuen de vrijheid krijgen hun volle potentie te benutten’, schrijft The Economist, die het 175 jarig bestaan viert met het Open Future Project. Hierbij mogen liberale economen  bijna allemaal witte oudere mannen  zeggen hoe het in de toekomst moet.

Zondagavond mocht in Zomergasten minister Eric Wiebes, ten slotte een liberaal die toevallig ook nog VVD’er is, al een duit in het zakje doen. Ook hij verwacht alle heil van de vrije markt. Hij omarmde de potloodeconomie van Milton Friedman, de man die de basis legde voor Reaganomics en Thatcherism waarbij de rol van de staat werd teruggedrongen ten faveure van de vrije markt. Het symbool van deze neoliberale revolutie was het potlood, zoals de hamer en sikkel dat was van de communistische revolutie vele decennia jaar eerder.

Het potlood was voor een habbekrats te koop  legde Friedman uit  door de onzichtbare hand van de markt waaraan talrijke mensen een minuscuul deel van de totstandkoming voor hun rekening namen: van de houthakkers in de staat Washington tot de grafietmijnwerkers in Zuid-Amerika en de rubberboeren (voor de gom aan het einde) in Zuidoost-Azië, de rederijen die het vervoerden en de vuurtorenwachters die de schepen leidden. Een samenballing van miljoenen stukjes menselijk vernuft in antwoord op een menselijke behoefte om iets op te kunnen schrijven en  ‘in de volledige afwezigheid van een grote menselijke planner’.

Friedman, Nobelprijswinnaar in 1976, had het overigens niet zelf verzonnen. Zijn verhaal van toen was gebaseerd op het essay ‘Ik potlood’ (‘I pencil’) van de libertijn Leonard Read, waarin een potlood als een sprookjesfiguur zijn eigen genealogie beschrijft. Dat verscheen al in 1958 als waarschuwing tegen de vrijheidsbeperking van mensen.

Toen geloofde iedereen nog in de maakbaarheid van de samenleving onder mensen als Vadertje Drees. Onder Thatcher en Reagan veranderde dat. Diensten die tot dan toe het monopolie waren van de overheid zoals post, luchtvaart, gas en water, werden geprivatiseerd. Restricties voor goederen- en kapitaalverkeer werden weggehaald. Pas in de jaren negentig sloeg de neoliberale revolutie over naar het Europese continent en werd die ook door mensen als Kok en Zalm geïmplementeerd. Geen Vadertje Drees meer, maar de onzichtbare hand van de vrije markt.

Inmiddels weet iedereen feilloos de excessen van de neoliberale golf: de kredietcrisis van 2008, de groeiende inkomensongelijkheid, de flexibilisering en de opkomst van het populisme, dat zondebokken zoekt in plaats van de zwaksten te helpen. De liberale elite die zoals Wiebes en The Economist de toekomst huldigt, doet daar bitter weinig aan.

Helaas zijn de sociaal-democraten te klein geworden om die potloodeconomie bij te slijpen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.