Analyse

‘Lege’ investeringsfondsen (Spacs) zijn in trek. De toekomst van beleggen of een gevaarlijke zeepbel?

Een werknemer van CM.com, Nederlands eerste Spac, in het kantoor aan het IJ in Amsterdam.	 Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant
Een werknemer van CM.com, Nederlands eerste Spac, in het kantoor aan het IJ in Amsterdam.Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

De Amsterdamse beurs ontpopt zich snel tot Europese thuishaven van de Spac: de special purpose acquisition company. Spacs zijn ‘lege’ investeringsfondsen die naar de beurs gaan om geld op te halen en vervolgens een bestaand bedrijf zoeken om over te nemen. Beleggersvereniging VEB waarschuwt voor goudkoorts.

Net toen Jeroen van Glabbeek en zijn zakenpartner op het punt stonden hun bedrijf naar de beurs te brengen, in oktober 2019, ging het mis in de wereld. Juist die week dreigde de Brexit weer gierend uit de hand te lopen. Turkije viel Syrië binnen. En er was ook nog een zwerm drones die Saoedische olievelden aanviel.

‘Als kleiner bedrijf ben je voor het succes van je beursgang sterk afhankelijk van het sentiment dat op dat moment heerst’, zegt Van Glabbeek, ceo van klantcontact-dienstverlener CM.com. ‘En in zo’n onrustige week houden beleggers de hand op de knip. Dus we hebben het op het laatste moment afgeblazen, na maanden voorbereiding en miljoenen aan kosten.’

Hun redding kwam in de vorm van drie mannen met diepe zakken, bekende namen, en een onorthodox investeringsvoorstel. Zij hadden wel al een beursnotering en 55 miljoen euro aan kapitaal. Ze zochten er alleen nog een bedrijf bij. Het resultaat, in februari 2020, was de eerste succesvolle Nederlandse beursgang via een special purpose acquisition company, oftewel speciaal overnamebedrijf, kortweg Spac.

In de Verenigde Staten heeft de Spac het afgelopen jaar de beurzen volledig in haar greep gekregen. Bekende namen als Virgin-miljardair Richard Branson – alsook zangeres Jennifer Lopez – hebben zich erop gestort. De grote banken en beurswaakhond SEC omarmen het fenomeen. En in het uiterst volatiele coronajaar 2020 leek de traditionele beursgang bijna onmogelijk – Spacs boden een minder onzeker alternatief.

Van de 438 bedrijven die in 2021 in de VS naar de beurs zijn gegaan, was bijna driekwart een Spac. Zij vertegenwoordigden bij aanvang 102 miljard dollar aan waarde, tegenover 63 miljard dollar bij reguliere beursgaande bedrijven. In 2020, toen de hype in de VS losbarstte, brachten Spacs ruim 83 miljard dollar op. Dat was twee keer zoveel als in de tien jaren ervoor bij elkaar opgeteld.

null Beeld

Goudkoorts

De Spac stelt particuliere beleggers eindelijk in staat om al vroeg in een veelbelovende onderneming te stappen, zeggen voorstanders. Een reguliere beursgang betreft doorgaans al succesvolle en bekende bedrijven, waarbij institutionele beleggers zoals pensioenfondsen en investeringsmaatschappijen de aandelen als eerste aangeboden krijgen. Bij een Spac kunnen beleggers zich inkopen in de fase vóórdat de Spac een bedrijf overneemt – al weten ze nog niet welk bedrijf dat wordt.

De Spac is een gevaarlijke zeepbel die symbool staat voor een beursklimaat waarbij beleggers denken dat alles goud is wat er gloort, waarschuwen critici. Bovendien lopen particuliere beleggers de meeste risico’s bij een Spac, en juist zij begrijpen er doorgaans het minst van. Bij een reguliere beursgang publiceert de beursgaande onderneming een uitgebreid prospectus. Daarin wordt het bedrijf tot op de komma ontleed: staat van dienst, vooruitzichten, financiële positie.

Waarom Amsterdam?

De Amsterdamse beurs was in januari even de grootse Europese effectenbeurs, gemeten in handelsvolume. Dat kwam door de Brexit: het Verenigd Koninkrijk en de EU hebben nog geen akkoord bereikt over harmonisering van de financiële regels. Amsterdam is een aantrekkelijk alternatief wegens soepele regelgeving, de mogelijkheid om verschillende klassen aandelen uit te geven, en de grote aanwezigheid van buitenlandse investeerders. Ook voor Spacs gelden hier soepele regels. In Londen moet de handel in Spacs worden opgeschort als ze daadwerkelijk een prooi in het vizier hebben. In Amsterdam kan de handel dan gewoon doorgaan.

‘Een Spac die naar de beurs gaat publiceert ook wel een prospectus, maar daarin staat weinig meer dan ‘wij zijn een zak geld van honderd miljoen, gaan op zoek naar een bedrijf om te kopen, en houden u op de hoogte’’, zegt Errol Keyner, adjunct-directeur van beleggersvereniging VEB.

CM.com fuseerde uiteindelijk in februari 2020 met Dutch Star Companies One. Deze Spac werd opgericht door voormalige Delta Lloyd-ceo Niek Hoek en twee mededirecteuren (Stephan Nanninga, voormalig ceo van SHV Holdings, en Gerbrand ter Brugge, partner van financieel adviseur Oaklins en voormalig ABN Amro-bankier). Sindsdien is de beurswaarde van CM.com aan de AEX verdubbeld: Nederlands eerste Spac was een daverend succes.

De drie oprichters van Dutch Star Companies brachten eind vorig jaar een tweede Spac naar de AEX, nog op zoek naar een target. De afgelopen maanden vonden nog eens vier Spacs de weg naar Beursplein 5. ‘Euronext rekent dit jaar op zeker tien Spacs,’ zegt Tim Stevens, specialist fusies en overnames bij advocatenkantoor Allen & Overy, die onder meer de beursgang van Dutch Star Companies One begeleidde.

Quote 500-gezichten

Het enige waar je als investeerder of belegger op af kunt gaan om de kans op succes van een Spac te bepalen, zijn de gezichten erachter: heb je vertrouwen in de initiatiefnemers? De namen van de Nederlandse Spac-oprichters en investeerders lezen als een wie-is-wie van de Quote 500. Door de wol geverfde ondernemers, bestuurders en financieel specialisten met vroegere topfuncties bij ABN Amro, JP Morgan, Barclays, UBS, McKinsey. Pegasus, de recentste Spac genoteerd aan Beursplein 5, is eigendom van de fabelachtig rijke oprichter van Louis Vuitton Moët Hennessy, Bernard Arnault.

Deze mensen zijn niet op hun achterhoofd gevallen, zegt Keyner van de VEB. En daar zit volgens hem voor kleine beleggers ook een risico in. ‘Het voordeel van een Spac tegenover een regulier beursfonds is dat je als belegger eerder kunt instappen. Maar je staat ook niet vooraan in de rangorde; je zit op plek drie of vier, tegenover vijf of zes bij een reguliere beursgang. Zeker niet op één. Want de initiatiefnemers en investeerders komen eerst, en zij zorgen wel dat ze de risico’s voor zichzelf hebben geminimaliseerd.’

Een sleutelrol is daarbij weggelegd voor de zogeheten warrant. Investeerders van het eerste uur, die vaak een minimumbedrag inleggen dat voor veel kleine beleggers onhaalbaar is, krijgen in ruil voor hun geld aandelen én warrants. Deze warrants geven de eigenaar het recht om op een later moment nieuwe aandelen tegen een vaste lage prijs in te kopen. Daardoor neemt het totaal aantal aandelen toe, en verwatert de waarde van bestaande aandelen – zoals die van kleine beleggers.

Keyner: ‘Wat je bij Spacs vaak ziet is dat grote beleggers direct na de beursgang hun aandelen verkopen, waardoor ze feitelijk hun inleg terugkrijgen. Doet de Spac het slecht, dan spelen ze quitte. Doet de Spac het goed, dan lopen ze binnen op die warrants – ten koste van particuliere beleggers. Beleggers draaien daarvoor op.’

VS versus Nederland

Niek Hoek, een van de oprichters van de Spac die met CM.com fuseerde, zucht bijna onhoorbaar als hem de kritiek wordt voorgelegd. De ene Spac is de andere niet, zegt hij. De problemen die de VEB beschrijft, doen zich volgens Hoek voornamelijk voor bij Amerikaanse Spacs, waar durfinvesteerders en institutionele partijen inderdaad vaak de Spac kapen om vervolgens de warrant-truc toe te passen, of anderszins het meerderheidsbelang ondermijnen voor eigen gewin.

De website van Dutch Star Companies Two, de tweede Spac van Hoek en compagnons, biedt daarom een handzaam overzicht van haar eigen structuur versus die van een typische Amerikaanse Spac. Geen salaris voor oprichters. Uitbetaling in aandelen aan oprichters geschiedt pas na succesvolle fusie en stijgende beurskoersen, niet na notering van de Spac. Verwatering wordt beperkt tot maximaal 3 procent. Ook kleine beleggers krijgen warrants, zij het de helft minder dan de vroege, grotere investeerders.

‘Wij hebben een Nederlandse Spac neergezet, waarbij we bewust de scherpe kanten van de Amerikaanse Spac eraf gevijld hebben’, zegt Hoek.

Hoe werkt een Spac?

Een Spac is een ‘leeg’ investeringsfonds opgericht door enkele - meestal - heren van naam en faam in de zakenwereld, die op zoek gaan naar kapitaal om een bestaand bedrijf mee over te nemen. Daarvoor trekken ze investeerders aan die geld op tafel leggen uit vertrouwen in de kennis en kunde van de oprichters. Als er genoeg geld is opgehaald, gaat de lege huls naar de beurs. Daar kunnen ook gewone beleggers aandelen kopen in de nieuwe Spac. Binnen twee jaar moet de Spac een overnamekandidaat hebben gevonden. Vervolgens fuseren de Spac en het overgenomen bedrijf, waarbij die laatste dus via een omweg een beursnotering krijgt.

Buitenlandse opkopers

Van Glabbeek en andere voorstanders zien de Spac-constructie als een welkome aanvulling op de complexe, kostbare en onzekere traditionele beursgang. De Spac is volgens Van Glabbeek ook een manier om te voorkomen dat veelbelovende jonge Nederlandse bedrijven zich laten opkopen door grote buitenlandse investeringsfondsen om aan kapitaal te komen. Daarbij bestaat het risico dat die vervolgens gaan herorganiseren, opknippen, of fuseren.

‘Dan hoor je nooit meer wat van zo’n bedrijf’, zegt Van Glabbeek. ‘Terwijl we toch trots zijn op Nederlandse techbedrijven die hier blijven, zoals Adyen, Takeaway en Alfen.’

Zoals alles dat op de beurs razendsnel stijgt, is ook de populariteit van de Spac aan inflatie onderhevig. In de VS zijn er inmiddels zoveel ‘zakken met geld’ in de omloop, dat het steeds moeilijker wordt om een bestemming voor ze te vinden. Immers, er is maar een beperkt aantal veelbelovende start-ups beschikbaar in luchttaxi’s, betaalplatformen of mobiele gezondheidstechnologie.

In hoeverre de Spac in Nederland doorbreekt, zal het komende jaar blijken. ‘De gekte die in de VS speelt is ons in Nederland tot nu toe bespaard gebleven’, zegt VEB-adjunct Keyner. ‘Maar ook hier weet ik dat een hele rij Spacs staat te trappelen om de beurs op te gaan.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden